Hàng dệt may, da giày còn nhiều tiềm năng trên "sân nhà"

Trong bối cảnh thị trường xuất khẩu gặp nhiều biến động, thì việc đẩy mạnh phát triển, khai thác thị trường trong nước là hướng đi mở và được xem là “bệ đỡ” quan trọng giúp doanh nghiệp duy trì tăng trưởng và phát triển bền vững.

Ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) cho biết, thị trường trong nước chính là “mỏ vàng” chưa được khai thác hết. Người Việt ngày càng ưa chuộng hàng Việt có chất lượng, mẫu mã phù hợp và giá cả cạnh tranh. Đây là lúc doanh nghiệp cần quay về đầu tư cho nội địa thay vì phụ thuộc quá nhiều vào xuất khẩu.

Theo Vũ Đức Giang, việc tập trung khai thác thị trường trong nước không chỉ giúp doanh nghiệp ổn định đầu ra mà còn giúp người tiêu dùng tiếp cận với những sản phẩm được sản xuất bởi các doanh nghiệp uy tín, đáp ứng tiêu chuẩn toàn cầu. Đặc biệt, trong bối cảnh xuất khẩu gặp nhiều khó khăn từ các thị trường lớn như Mỹ, EU, Hàn Quốc hay Trung Quốc…việc khai thác hiệu quả thị trường trong nước được đánh giá là hướng đi chiến lược để duy trì sản xuất ổn định và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Với dân số hơn 100 triệu người và tầng lớp trung lưu ngày càng mở rộng, Việt Nam được đánh giá là thị trường đầy tiềm năng cho các sản phẩm thời trang, giày dép và hàng may mặc nội địa. Theo ước tính, quy mô tiêu thụ trong nước của ngành dệt may đạt khoảng 5 - 5,5 tỷ USD mỗi năm, còn ngành giày dép khoảng 1 tỷ USD. Tổng cộng, thị trường nội địa có thể đạt giá trị tới 6,5 tỷ USD – con số được đánh giá là “mỏ vàng” nếu được khai thác đúng hướng.

Các thương hiệu quốc tế, từ phân khúc bình dân đến cao cấp, đều có mặt tại Việt Nam thông qua hệ thống trung tâm thương mại, siêu thị và thương mại điện tử. Trong khi đó, sản phẩm của doanh nghiệp trong nước vẫn chưa tạo được vị thế vững chắc, dù có lợi thế về giá và hiểu thị hiếu người tiêu dùng bản địa.

Năm 2025, với mức tiêu thụ sản phẩm dệt may trong nước có giá trị từ 5 - 5,5 tỷ USD, còn giày dép khoảng 1 tỷ USD. Tuy nhiên, khi quay lại “sân nhà”, nhiều doanh nghiệp cũng gặp không ít khó khăn. Điểm nghẽn lớn nhất ngành dệt may, da giày phụ thuộc quá lớn vào nguyên liệu nhập khẩu. Đối với ngành dệt may, tuy tổng kim ngạch xuất khẩu rất lớn, nhưng tỷ lệ nội địa hóa hiện nay mới chỉ đạt khoảng 51 - 52%". Năm 2025 ngành dệt may chi tới 17 tỷ USD (trong khi đó kim ngạch xuất khẩu là 46 tỷ USD) chỉ để nhập khẩu vải. Việc phụ thuộc quá lớn vào nguồn nguyên liệu ngoại nhập không chỉ làm giảm giá trị gia tăng của sản phẩm, mà còn khiến các doanh nghiệp Việt rơi vào thế bị động trước những biến động của chuỗi cung ứng toàn cầu và rủi ro về chi phí logistics.

Tương tự khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp da giày là nguyên phụ liệu chủ yếu nhập khẩu và hệ thống bán lẻ yếu. Nhiều sản phẩm thủ công trong nước còn đắt hơn hàng ngoại, khiến hàng Việt khó cạnh tranh, nhất là tại nông thôn. Theo bà Phan Thị Thanh Xuân, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Da giày – Túi xách Việt Nam, doanh nghiệp trong nước đang chiếm lĩnh 40% thị phần, chủ yếu ở phân khúc trung cấp. Nội địa là kênh tiềm năng thúc đẩy các doanh nghiệp trong ngành khai thác để tạo thế đứng vững khi thương mại toàn cầu bất ổn. Các doanh nghiệp cũng đang da dạng kênh phân phối, gia tăng uy tín, mở rộng thị phần trên thương mại điện tử, tăng trưởng doanh thu hiệu quả.

Tuy nhiên để tồn tại phát triển thị trường trong nước các doanh nghiệp vẫn gặp một số khó khăn cụ thể: hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn để kiểm soát chất lượng rất hạn chế, kiểm soát hàng kém chất lượng chưa tốt. Dẫn đến khó cạnh trạnh với hàng giá rẻ không rõ nguồn gốc. Bên cạnh đó, theo Hiệp định ASEAN - Trung Quốc, khi doanh nghiệp nhập khẩu nguyên chiếc giày, dép thì miễn thuế 100%, còn nhập nguyên phụ liệu thì đóng thuế 5-10%, dẫn đến doanh nghiệp nội khó cạnh tranh với sản phẩm giày dép ngoại nhập.

Theo bà Xuân, ngành chức năng cần kiện toàn xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn rõ ràng về chất lượng hàng hóa. Đồng thời, cơ quan chức năng yêu cầu các doanh nghiệp tuân thủ chặt chẽ quy định này trước khi đưa hàng hóa bán ra thị trường và cần có hệ thống quản lý, chế tài kiểm soát chặt chẽ để truy xuất nguồn gốc sản phẩm

Nhận định về tiềm năng của thị trường nội địa cho ngành dệt may, da giày, ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho hay, hiện nay, thị trường hàng may mặc và giày dép nội địa có 50% thị phần thuộc về thương hiệu ngoại, 50% còn lại là thương hiệu Việt. Đây vừa là cơ hội, vừa là thách thức cho doanh nghiệp trong nước. Dù con đường hướng về thị trường trong nước còn nhiều thử thách, song đây được xem là chiến lược dài hạn cần thiết. Khi doanh nghiệp dệt may – da giày Việt Nam xây dựng được thương hiệu mạnh, hệ sinh thái sản xuất – tiêu thụ nội địa sẽ trở thành điểm tựa vững chắc, giúp ngành phát triển ổn định và bền vững, song hành cùng xuất khẩu trong giai đoạn tới.

Tuy nhiên, cơ hội đi kèm với nhiều thử thách: thương hiệu yếu, phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu, cạnh tranh khốc liệt từ hàng ngoại nhập … Nếu doanh nghiệp và các bên liên quan phối hợp tốt - đổi mới thiết kế, nâng cấp thương hiệu, đa kênh phân phối, gia tăng nội địa hóa - thì “sân nhà” có thể trở thành điểm tựa vững chắc, song song với xuất khẩu, để ngành phát triển ổn định và bền vững.