Hành trình nâng tầm nông sản bản địa

Trên nền tảng đó, Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) được triển khai với tư duy mới: Không còn giới hạn trong phạm vi từng xã mà mở rộng liên kết vùng nguyên liệu, chuẩn hóa chuỗi sản xuất - chế biến - tiêu thụ theo quy mô lớn, gắn với mục tiêu phát triển bền vững và nâng cao sinh kế cho người dân nông thôn.

* Từ sản xuất nhỏ lẻ đến chuỗi giá trị hàng hóa

Thực tiễn nhiều năm cho thấy, nông nghiệp Tuyên Quang từng chịu “điểm nghẽn” lớn từ sản xuất manh mún, giá trị gia tăng thấp, đầu ra thiếu ổn định. Nhận diện rõ điều này, tỉnh đã kiên trì thực hiện cơ cấu lại ngành nông nghiệp gắn với xây dựng nông thôn mới theo chiều sâu, trong đó OCOP được xác định là một trong những trụ cột quan trọng.

Với lợi thế đất đai, khí hậu, rừng và mặt nước, nhiều vùng sản xuất hàng hóa tập trung từng bước được hình thành. Cây chè Shan tuyết vùng cao, cam sành Hàm Yên, bưởi đặc sản, gỗ rừng trồng, thủy sản lòng hồ… không còn “đi riêng lẻ” mà dần gắn kết trong các chuỗi liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ. Đến nay, toàn tỉnh đã hình thành 118 liên kết nông sản, tạo nền tảng để nông nghiệp vận hành theo cơ chế thị trường và nâng cao giá trị bền vững.

Theo đánh giá của ngành nông nghiệp và môi trường Tuyên Quang, OCOP không chỉ là chương trình phát triển sản phẩm, mà là “đòn bẩy” để thay đổi tư duy sản xuất của nông dân, đưa nông nghiệp từ tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa, từ bán nguyên liệu thô sang bán giá trị gia tăng.

Năm 2025 được xem là dấu mốc quan trọng của Chương trình OCOP tại Tuyên Quang. Sau hợp nhất, đến nay toàn tỉnh có 456 sản phẩm OCOP còn thời hạn được cấp giấy chứng nhận từ 3 sao trở lên, trong đó 429 sản phẩm đạt 3 sao, 25 sản phẩm đạt 4 sao và 2 sản phẩm đạt 5 sao cấp quốc gia.

Các sản phẩm này thuộc 298 chủ thể, bao gồm 195 hợp tác xã, 10 tổ hợp tác, 23 doanh nghiệp và 70 hộ sản xuất, kinh doanh - con số cho thấy OCOP Tuyên Quang đã thực sự lan tỏa sâu rộng, trở thành động lực thúc đẩy kinh tế tập thể và kinh tế hộ ở khu vực nông thôn.

Điều đáng ghi nhận là OCOP không còn bó hẹp trong nhóm thực phẩm, đồ uống mà đã mở rộng sang thủ công mỹ nghệ, sinh vật cảnh và dịch vụ du lịch cộng đồng. Đến nay, 97/124 xã, phường trong tỉnh đã có sản phẩm OCOP - minh chứng cho sức sống và chiều sâu của chương trình trong đời sống nông thôn.

* OCOP - Định hướng chiều sâu và bền vững

Tại huyện Na Hang, sản phẩm chè Shan tuyết Hồng Thái “một tôm một lá” của Hợp tác xã Sơn Trà đang tham gia đánh giá, phân hạng OCOP 5 sao cấp quốc gia. Ông Đặng Ngọc Phố, Giám đốc Hợp tác xã Sơn Trà chia sẻ: “OCOP giúp chúng tôi thay đổi toàn diện từ cách trồng, thu hái, chế biến đến tư duy làm thương hiệu. Mỗi búp chè không chỉ là nông sản, mà là giá trị văn hóa, sinh thái của vùng cao Na Hang”.

Song song với nâng cao chất lượng sản phẩm, tỉnh cũng đẩy mạnh xúc tiến thương mại, đưa nông sản lên các sàn thương mại điện tử như santmdttuyenquang.gov.vn, buudien.vn, shopee, sendo… Việc “đưa chợ về nhà” không chỉ mở rộng thị trường tiêu thụ mà còn giúp nông dân, hợp tác xã từng bước tiếp cận kinh tế số, rút ngắn khoảng cách giữa nông thôn và đô thị.

Nhìn từ góc độ quản lý ngành, ông Đỗ Tấn Sơn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang khẳng định: “OCOP đã và đang trở thành một trong những trụ cột quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn, góp phần tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Sau sáp nhập, Tuyên Quang xác định không chạy theo số lượng sản phẩm OCOP, mà tập trung nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị”.

Cũng theo ông Đỗ Tấn Sơn, năm 2026 Tuyên Quang sẽ ưu tiên rà soát, quy hoạch lại vùng nguyên liệu; khuyến khích doanh nghiệp, hợp tác xã đầu tư chế biến sâu; đồng thời gắn phát triển OCOP với kinh tế xanh, chuyển đổi số và du lịch nông nghiệp, để sản phẩm bản địa không chỉ “được sao” mà thực sự đứng vững trên thị trường.

* Lan tỏa giá trị OCOP từ nông thôn đến người tiêu dùng

OCOP không chỉ mang lại lợi ích cho người sản xuất, mà còn tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng. Chị Trần Thu Hà, du khách đến từ Hà Nội, chia sẻ khi mua sản phẩm OCOP tại Hội chợ OCOP tỉnh Tuyên Quang cuối năm 2025: “Tôi ấn tượng vì sản phẩm được đóng gói đẹp, có mã truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Khi mua chè hay mật ong OCOP Tuyên Quang, tôi có cảm giác đang mang về không chỉ một món hàng, mà là câu chuyện của vùng đất và con người nơi đây”.

Theo ông Phạm Đức Nam, Chủ tịch UBND xã Đồng Văn, tỉnh Tuyên Quang, OCOP đã thực sự trở thành động lực quan trọng trong xây dựng nông thôn mới. Thu nhập của người dân được cải thiện, lao động nông thôn có việc làm ổn định hơn; các tiêu chí về tổ chức sản xuất, thu nhập và lao động trong xây dựng nông thôn mới được nâng lên rõ rệt.

Tính đến hết năm 2025, 38/117 xã hoàn thành tiêu chí thu nhập; 60/117 xã hoàn thành tiêu chí tổ chức sản xuất và phát triển kinh tế nông thôn. Những kết quả đó cho thấy OCOP đang góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh tại Tuyên Quang.

OCOP hôm nay không chỉ là những “ngôi sao” xếp hạng, mà là hành trình dài hơi nâng tầm nông sản bản địa, tạo sinh kế bền vững và khẳng định bản sắc vùng miền. Từ nương chè vùng cao, vườn cam dưới thung lũng đến những gian hàng OCOP giữa lòng đô thị, Tuyên Quang đang từng bước đưa nông sản địa phương vươn xa, góp phần xây dựng nông thôn mới theo chiều sâu và bền vững - nơi mỗi sản phẩm OCOP không chỉ mang giá trị kinh tế, mà còn nâng đỡ ước mơ, gìn giữ bản sắc và mở ra tương lai cho người dân vùng cực Bắc, địa đầu của Tổ quốc.