Hộ chiếu cho nông sản Việt

Chỉ dẫn địa lý và nhãn hiệu tập thể được ví như "tấm hộ chiếu" khẳng định nguồn gốc, chất lượng và uy tín của nông sản. Việc xây dựng và bảo hộ chỉ dẫn địa lý đang mở ra cơ hội nâng tầm các sản phẩm nông nghiệp, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn bền vững.

Theo các chuyên gia, chỉ dẫn địa lý là công cụ quan trọng để khẳng định nguồn gốc, danh tiếng và đặc thù của sản phẩm, qua đó củng cố niềm tin của người tiêu dùng và tạo cơ sở gia tăng giá trị thương mại. Thực tế cho thấy, một số sản phẩm sau khi được bảo hộ chỉ dẫn địa lý đã có mức tăng giá trị đáng kể. Cụ thể mật ong bạc hà Mèo Vạc tăng khoảng gấp đôi; cam Cao Phong, cam Vinh tăng hơn 50%; bưởi Phúc Trạch và nước mắm Phú Quốc tăng khoảng 30-50%.

Theo thống kê, cả nước hiện có khoảng 130 chỉ dẫn địa lý, tập trung chủ yếu ở các nhóm sản phẩm như trái cây, thủy sản và dược liệu. Đây là nền tảng quan trọng để tiếp tục khai thác giá trị đặc sản địa phương, nhất là những sản phẩm có nguồn gốc từ vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, nơi còn nhiều dư địa phát triển.

Tuy nhiên, bảo hộ chỉ dẫn địa lý mới chỉ là bước khởi đầu. Để biến lợi thế về nguồn gốc và danh tiếng thành giá trị thương mại, các địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân cần tiếp tục đầu tư cho chất lượng, tổ chức sản xuất, xây dựng thương hiệu, xúc tiến thương mại và mở rộng thị trường. Chỉ dẫn địa lý không phải là "đũa thần" giúp sản phẩm tự động có thương hiệu mạnh, mở rộng thị trường hay bán được với giá cao. Việc được bảo hộ mới tạo ra cơ sở pháp lý và lợi thế về nguồn gốc, trong khi giá trị thực tế chỉ được hình thành khi sản phẩm đáp ứng được yêu cầu của thị trường.

Tại Thái Nguyên, tỉnh hiện có 598 sản phẩm OCOP từ 3 đến 5 sao; trong đó, 13 sản phẩm đạt 5 sao cấp quốc gia, giá trị gia tăng từ 20% trở lên. Dự kiến đến hết năm 2026, toàn tỉnh sẽ có 618 sản phẩm OCOP đạt từ 3 đến 5 sao và đến năm 2030 có 675 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên; trong đó, ít nhất 15 sản phẩm đạt hạng 5 sao. Chương trình OCOP của tỉnh hướng đến mục tiêu nâng cao chất lượng, tăng giá trị kinh tế và hình thành chuỗi sản xuất bền vững gắn với lợi thế đặc thù địa phương.

Bà Nguyễn Thị Liễu, đại diện hợp tác xã Toàn Liễu (Thái Nguyên) cho biết, chỉ dẫn địa lý giúp khẳng định nguồn gốc, chất lượng, danh tiếng và nâng cao khả năng nhận diện của sản phẩm địa phương. Đây cũng là cơ sở để hợp tác xã chuẩn hóa sản phẩm, đầu tư bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu.

Việc bảo hộ và phát huy sở hữu trí tuệ đã trở thành công cụ quan trọng giúp nâng cao sức cạnh tranh cho nông sản, hàng hóa địa phương, đồng thời tạo động lực đổi mới sáng tạo trong sản xuất và kinh doanh. Mặc dù đạt được những kết quả tích cực, các chuyên gia cho biết, một trong những hạn chế lớn hiện nay là năng lực tổ chức sản xuất và tiếp cận thị trường của các chủ thể, đặc biệt tại vùng miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Nhiều sản phẩm vẫn chủ yếu ở dạng tươi sống hoặc chế biến thô; quy mô sản xuất nhỏ, phương thức tổ chức chưa chuyên nghiệp, chất lượng và sản lượng chưa ổn định. Trong khi đó, việc mở rộng sản xuất thiếu kiểm soát có thể làm loãng vùng sản xuất được bảo hộ, thậm chí dẫn đến tình trạng nguồn cung vượt quá nhu cầu thị trường.

>>> Kết nối làng nghề, du lịch thúc đẩy kinh tế nông thôn