Hồ tiêu Việt Nam: Chuyển đổi chuỗi xanh để bứt phá xuất khẩu

Trước yêu cầu nâng cao giá trị gia tăng, đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu và thích ứng với biến đổi khí hậu, ngày 17/7, tại xã Đức An, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng phối hợp với Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA) cùng UBND xã Đức An tổ chức Hội thảo "Giải pháp phát triển hồ tiêu bền vững tỉnh Lâm Đồng".

Hội thảo có sự tham dự đại diện cơ quan quản lý, Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA), các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân nhằm đánh giá thực trạng, đề xuất các giải pháp phát triển ngành hàng hồ tiêu trong giai đoạn tới.

Phát biểu khai mạc, ông Vũ Đình Cường, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng cho biết, tỉnh có nhiều lợi thế để phát triển hồ tiêu theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung nhờ điều kiện đất đỏ bazan, khí hậu và thổ nhưỡng phù hợp. Tuy nhiên, ngành hàng đang đối mặt với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, dịch hại, chi phí sản xuất tăng, chất lượng giống chưa đồng đều, liên kết chuỗi còn hạn chế và yêu cầu ngày càng cao của các thị trường nhập khẩu.

Theo ngành Nông nghiệp, toàn tỉnh hiện có trên 37.191 ha trồng hồ tiêu, sản lượng trên 85.193 tấn, tiếp tục là địa phương có diện tích hồ tiêu lớn nhất cả nước. Đên nay, có hơn 6.491 ha hồ tiêu được sản xuất theo các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ và Rainforest Alliance; hai vùng sản xuất hồ tiêu ứng dụng công nghệ cao với tổng diện tích hơn 1.549 ha. Bên cạnh đó, Lâm Đồng có bốn cơ sở sơ chế, chế biến với tổng công suất khoảng 10.000 tấn/năm và sáu doanh nghiệp xuất khẩu sang các thị trường Hà Lan, Trung Quốc, Ấn Độ và Liên minh châu Âu (EU).

Theo định hướng phát triển đến năm 2030, Lâm Đồng duy trì khoảng 37.000 ha hồ tiêu, sản lượng khoảng 90.000 tấn; không mở rộng diện tích theo phong trào mà tập trung nâng cao chất lượng, an toàn thực phẩm, tăng diện tích sản xuất theo các tiêu chuẩn bền vững, phát triển vùng nguyên liệu gắn với doanh nghiệp, đẩy mạnh chế biến sâu và đa dạng hóa sản phẩm phục vụ xuất khẩu.

Chi sẻ tại Hội thảo, bà Hoàng Thị Liên, Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA) cho hay, năm 2025 Việt Nam giữ vị trí số một thế giới về sản xuất và xuất khẩu hồ tiêu, chiếm khoảng 36,3% nguồn cung toàn cầu. Với quy mô vùng trồng lớn cùng hệ thống doanh nghiệp, hợp tác xã đang từng bước được hình thành, Lâm Đồng có nhiều điều kiện để trở thành địa phương tiên phong xây dựng chuỗi hồ tiêu sạch, minh bạch và phát thải thấp.

Hiện nay, xu hướng thương mại nông sản toàn cầu đang chuyển mạnh sang các tiêu chuẩn xanh và phát triển bền vững. Các thị trường lớn như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc không chỉ yêu cầu sản phẩm bảo đảm an toàn thực phẩm mà còn đòi hỏi truy xuất nguồn gốc đến từng vùng trồng, minh bạch nhật ký sản xuất, tuân thủ các tiêu chí về môi trường, giảm phát thải khí nhà kính và trách nhiệm xã hội. Đây đã trở thành điều kiện bắt buộc để duy trì và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Từ thực tế đó, Hiệp hội đề xuất ngành hồ tiêu chuyển từ tư duy "sản xuất nông nghiệp" sang "kinh tế ngành hàng", phát triển chuỗi giá trị khép kín từ vùng nguyên liệu, hợp tác xã, doanh nghiệp chế biến đến xuất khẩu. Năm nhóm giải pháp trọng tâm được đưa ra gồm: không mở rộng diện tích theo biến động giá ngắn hạn; quản lý chặt chẽ an toàn thực phẩm ngay từ đầu vào; xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc cho từng lô hàng; tăng cường liên kết chuỗi theo hướng chia sẻ lợi ích giữa doanh nghiệp và người sản xuất; triển khai mô hình thí điểm chuỗi hồ tiêu sạch Lâm Đồng giai đoạn 2026-2030 tại khu vực Đắk Nông cũ, trước mắt ở xã Đức An, để tạo mô hình và nhân rộng.

Theo Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA), nông dân nên tham gia các tổ hợp tác, hợp tác xã hoặc các mô hình liên kết với doanh nghiệp xuất khẩu để được cập nhật thông tin thị trường, hướng dẫn quy trình sản xuất, các tiêu chuẩn chứng nhận và nâng cao khả năng kiểm soát chất lượng sản phẩm. Về phía địa phương, cần đóng vai trò cầu nối, hỗ trợ tổ chức vùng nguyên liệu, hình thành các nhóm sản xuất tập trung, tạo điều kiện để doanh nghiệp xây dựng chuỗi liên kết bền vững với nông dân. Đây là giải pháp quan trọng nhằm kiểm soát chất lượng đồng đều, giảm rủi ro trong xuất khẩu và nâng cao giá trị, sức cạnh tranh của hồ tiêu Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Lê Thanh Hùng, đại diện Công ty TNHH Chế biến Gia vị Nedspice Việt Nam cho rằng, việc xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn là điều kiện tiên quyết để đáp ứng yêu cầu của các nhà nhập khẩu. Doanh nghiệp kiến nghị cơ quan quản lý nhà nước tiếp tục hoàn thiện chính sách tín dụng xanh, mở rộng đào tạo sản xuất theo tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt (GAP), hỗ trợ một phần chi phí chứng nhận cho nông dân và hợp tác xã; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vùng nguyên liệu, ký kết hợp đồng liên kết dài hạn và coi nông dân là đối tác trong chuỗi giá trị.

Bên cạnh đó, người sản xuất cần chủ động tham gia hợp tác xã, áp dụng đồng bộ các tiến bộ kỹ thuật, thực hiện đầy đủ nhật ký sản xuất để đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc. Việc nghiên cứu các giống hồ tiêu kháng bệnh, thích ứng với biến đổi khí hậu và ứng dụng công nghệ số, blockchain trong quản lý chuỗi cung ứng là những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao tính minh bạch và giá trị của sản phẩm. Các đại biểu cũng nhận định, trong bối cảnh thị trường xuất khẩu ngày càng coi trọng các tiêu chuẩn xanh, việc xây dựng chuỗi liên kết từ sản xuất đến chế biến và tiêu thụ là giải pháp then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành hồ tiêu.

Trong khuôn khổ hội thảo, các đơn vị, doanh nghiệp, hợp tác xã đã ký kết một số thỏa thuận hợp tác nhằm thúc đẩy phát triển chuỗi giá trị hồ tiêu bền vững. Hội thảo không chỉ tạo diễn đàn trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm mà còn góp phần kết nối doanh nghiệp với vùng nguyên liệu, thúc đẩy liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, hướng tới xây dựng ngành hàng hồ tiêu Lâm Đồng phát triển bền vững và nâng cao giá trị xuất khẩu trong những năm tới.