Hoàn thiện thể chế để thúc đẩy phát triển kinh tế biển

Chiều 5/6, tại phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương và UBND tỉnh Nghệ An tổ chức Hội thảo quốc gia “Hoàn thiện thể chế, chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững”.

Hội thảo nằm trong chuỗi hoạt động hưởng ứng Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam, Ngày Đại dương thế giới (8/6) và Tháng hành động vì môi trường năm 2026. Sự kiện thu hút sự tham gia của đại diện các bộ, ngành Trung ương, địa phương ven biển, các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp nhằm trao đổi, làm rõ những yêu cầu mới đối với thể chế phát triển kinh tế biển trong giai đoạn hiện nay.

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp cho biết, sau hơn 8 năm thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam, hệ thống cơ chế, chính sách từng bước được hoàn thiện, tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động.

Tuy nhiên, kết quả đạt được vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế của Việt Nam – quốc gia có hơn 3.260 km bờ biển, vùng biển rộng khoảng 1 triệu km² và hơn 4.000 đảo lớn nhỏ; đóng góp của kinh tế biển vào tăng trưởng chung còn hạn chế.

Theo Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp, qua khảo sát thực tiễn và hợp tác quốc tế, Việt Nam được đánh giá còn nhiều dư địa phát triển kinh tế biển, nhất là ở các lĩnh vực mới như khai thác khoáng sản biển sâu, năng lượng tái tạo ngoài khơi, công nghiệp sinh học biển. Bên cạnh đó, tiềm năng du lịch biển, đảo rất lớn nhưng chưa được khai thác tương xứng, thiếu các sản phẩm có giá trị gia tăng cao và phát triển bền vững.

Tại hội thảo, các đại biểu tập trung thảo luận những định hướng lớn nhằm phát triển nhanh và bền vững kinh tế biển trong giai đoạn mới. Nhiều ý kiến phân tích sâu các quan điểm, chủ trương của Đảng, Nhà nước; đánh giá những điểm mới trong dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi); đồng thời làm rõ yêu cầu đổi mới phương thức quản trị biển trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Một nội dung xuyên suốt được nhấn mạnh là yêu cầu chuyển mạnh từ cách tiếp cận quản lý theo ngành sang quản trị tổng hợp, liên ngành, liên vùng, dựa trên hệ sinh thái. Biển cần được xác định vừa là động lực tăng trưởng mới, vừa là không gian sinh tồn lâu dài, đòi hỏi sự hài hòa giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường, bảo đảm quốc phòng, an ninh và lợi ích chiến lược quốc gia.

Trên cơ sở đó, nhiều đại biểu đề xuất hoàn thiện thể chế đối với các lĩnh vực then chốt như giao, cho thuê và sử dụng khu vực biển; phát triển năng lượng tái tạo ngoài khơi; logistics, cảng biển và dịch vụ hàng hải; công nghiệp sinh học biển; điều tra cơ bản và xây dựng dữ liệu biển. Đặc biệt, các ý kiến thống nhất cần đẩy mạnh chính sách thúc đẩy kinh tế biển xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế carbon thấp, phù hợp với xu thế phát triển bền vững toàn cầu.

Đề xuất các giải pháp mang tính tổng thể, ông Vũ Mạnh Hùng, Vụ trưởng Vụ Kinh tế ngành (Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương) cho rằng cần đổi mới tư duy và nâng cao hiệu quả lãnh đạo, quản trị biển. Theo đó, phải tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức xã hội; chuyển từ quản lý hành chính theo ngành sang quản trị không gian biển tổng hợp, dựa trên hệ sinh thái. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, hoàn thiện cơ chế điều phối liên ngành đủ mạnh, rõ trách nhiệm, bảo đảm hiệu quả thực thi.

Cùng đó là yêu cầu hoàn thiện thể chế, pháp luật theo hướng đồng bộ, minh bạch và có tính đột phá; tháo gỡ chồng chéo, khơi thông nguồn lực xã hội; phát triển thị trường quyền sử dụng khu vực biển và sớm ban hành Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi).

Ông Cao Văn Cường, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa, cho biết Thanh Hóa tập trung phát triển 5 trụ cột chính: Cảng biển và logistics (chú trọng phát triển cảng nước sâu); công nghiệp, công nghệ ven biển (với hạt nhân là Khu kinh tế Nghi Sơn - đóng góp lớn cho ngân sách); du lịch biển (với các điểm đến như Sầm Sơn, Hải Tiến, Hải Hòa); thủy sản (theo hướng giảm dần khai thác, tăng mạnh nuôi trồng); và phát huy vị trí địa lý, tăng cường liên kết với các địa phương trong khu vực.

Tuy nhiên, lãnh đạo tỉnh Thanh Hóa cũng thẳng thắn nhìn nhận một số khó khăn, vướng mắc; trong đó, việc thu hút khu vực tư nhân vào phát triển kinh tế biển chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế; liên kết giữa các địa phương ven biển còn hạn chế, chưa tạo được sức mạnh liên vùng; liên kết giữa 21 tỉnh có biển chưa thực sự hiệu quả.

Bên cạnh đó, nguồn lực đầu tư cho kinh tế biển còn khiêm tốn; đời sống và vai trò của ngư dân trong hoạt động vươn khơi, bám biển gắn với bảo vệ chủ quyền cần được quan tâm hơn. Từ thực tiễn đó, lãnh đạo tỉnh Thanh Hóa kiến nghị cần có định hướng rõ ràng về quy hoạch không gian biển; đồng thời ban hành các cơ chế, chính sách ưu đãi đặc thù, đặc biệt là chính sách hỗ trợ ngư dân vươn khơi bám biển, vừa phát triển kinh tế, vừa góp phần bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc.

Phát biểu tổng kết, Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp nhấn mạnh Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tổng hợp đầy đủ các ý kiến tại hội thảo, phân loại rõ nhóm vấn đề về chính sách, pháp luật, tổ chức thực hiện, phân cấp, phân quyền để tiếp thu tối đa vào hồ sơ dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi). Việc hoàn thiện Luật sẽ được thực hiện theo tinh thần không tạo thêm chồng chéo, không phát sinh thủ tục không cần thiết, nhưng vẫn bảo đảm quản lý chặt chẽ tài nguyên, không gian và môi trường biển, gắn với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền và lợi ích lâu dài của đất nước.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương ven biển; bám sát chỉ đạo của Trung ương để hoàn thiện các chính sách lớn về quản lý, sử dụng không gian biển; giao, cho thuê, đăng ký sử dụng khu vực biển; cơ chế điều phối liên ngành, liên vùng; phát triển kinh tế biển xanh, kinh tế biển mới; kiểm soát ô nhiễm biển; đẩy mạnh điều tra cơ bản, xây dựng cơ sở dữ liệu biển và chuyển đổi số trong quản trị biển.

Đồng thời, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục lắng nghe ý kiến của doanh nghiệp, hiệp hội, nhà khoa học, tổ chức quốc tế và địa phương nhằm bảo đảm các quy định của luật sát thực tiễn, dễ hiểu, dễ thực hiện, dễ kiểm tra, giám sát; vừa khơi thông nguồn lực xã hội, vừa bảo đảm phát triển bền vững và kiểm soát rủi ro./.