Hội nghị Trung ương 3: Khơi thông hành lang phát triển chiến lược

Phát biểu khai mạc Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: “Biển là không gian sinh tồn, phát triển và bảo vệ chủ quyền; phải được quản trị tổng hợp, kết nối với đất liền, cảng biển, logistics và các hành lang kinh tế và hợp tác quốc tế”. 

Đối với Đắk Lắk, bên cạnh vùng nguyên liệu nông, lâm nghiệp dồi dào sẵn có, việc mở rộng không gian phát triển đã mang lại cho địa phương này lợi thế vượt trội về kinh tế biển, cảng biển, khu kinh tế và hệ thống logistics ven biển.

* Không gian phát triển mới từ tư duy “quản trị tổng hợp”

Phát triển kinh tế biển là định hướng chiến lược lớn của Đảng và Nhà nước, được xác định rõ trong Nghị quyết số 36-NQ/TW, ngày 22/10/2018 của Trung ương khóa XII về phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Sở hữu đường bờ biển dài gần 189km với hệ thống eo vũng, vịnh, đầm, cảng biển giàu tiềm năng… tỉnh Đắk Lắk có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế biển gắn với khai thác, nuôi trồng và chế biến các loại hải sản giá trị cao. 

Hiện nay, khu vực phía Đông tỉnh có Khu kinh tế Nam Phú Yên, các khu công nghiệp ven biển, Cảng Bãi Gốc, Khu bến Vũng Rô cùng hệ thống logistics gắn với cảng biển. Đây là mấu chốt hạ tầng quan trọng để tối ưu hóa chuỗi cung ứng, kết nối vùng nguyên liệu Tây Nguyên với chế biến, lưu thông hàng hóa, logistics và thị trường quốc tế. 

TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV). Ảnh: BNEWS/TTXVN phát

Đánh giá về tầm vóc mới của tỉnh, Tiến sĩ Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia nhận định, Đắk Lắk đang đứng trước cơ hội lớn để trở thành trung tâm kết nối giữa Tây Nguyên và Duyên hải Nam Trung Bộ.

Sự hội tụ giữa cao nguyên, biên giới và biển, kết hợp với hệ thống hạ tầng chiến lược như cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, hai sân bay Buôn Ma Thuột và Tuy Hòa… tạo điều kiện để tỉnh hình thành chuỗi giá trị tương đối khép kín từ vùng nguyên liệu, chế biến, logistics đến cảng biển và xuất khẩu.

Tiến sĩ Cấn Văn Lực gợi mở, Đắk Lắk cần đổi mới mô hình tăng trưởng từ nền kinh tế cao nguyên dựa nhiều vào nông nghiệp nguyên liệu sang trung tâm kinh tế cao nguyên - duyên hải, dựa trên công nghệ chế biến sâu, logistics, kinh tế biển, du lịch, năng lượng sạch và quản trị số.

Trong đó, tỉnh lấy công nghiệp chế biến sâu làm động lực tăng trưởng chủ lực với 4 trụ cột: chế biến nông lâm thủy sản; công nghiệp năng lượng và thiết bị năng lượng; công nghiệp gắn với kinh tế biển; công nghiệp hỗ trợ và vật liệu mới. Đồng thời, tỉnh cần xây dựng hệ sinh thái nông nghiệp xanh giá trị cao, phát triển du lịch thành chuỗi sản phẩm “cao nguyên - biển”, đưa kinh tế biển thành động lực tăng trưởng mới… 

Ở góc độ chuyên ngành chuỗi cung ứng, Tiến sĩ Nguyễn Thanh Hân, Chủ tịch Hiệp hội Logistics và Cảng biển tỉnh Đắk Lắk cho rằng, Đắk Lắk là địa phương duy nhất tại Tây Nguyên vừa sở hữu vùng nguyên liệu nông nghiệp quy mô lớn, vừa có hệ thống cảng biển và không gian kinh tế biển. Đây là lợi thế đặc biệt để hình thành chuỗi logistics biển - cao nguyên, kết nối trực tiếp các trung tâm sản xuất nông nghiệp của Tây Nguyên với các tuyến vận tải biển trong nước và quốc tế.

Theo Quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống cảng biển Việt Nam thời kỳ 2021 -2030, tầm nhìn đến năm 2050 (Quyết định số 1579/QĐ-TTg), khu vực cảng biển Vũng Rô - Bãi Gốc được quy hoạch phát triển 16 - 17 cầu cảng vào năm 2030, có khả năng tiếp nhận tàu trọng tải lớn phục vụ vận tải hàng hóa tổng hợp, container và hàng rời. Đây là điều kiện quan trọng để Đắk Lắk hình thành cửa ngõ xuất nhập khẩu cho toàn vùng Tây Nguyên.

Không chỉ mạnh về công nghiệp và cảng biển, không gian phát triển mới còn mang lại cho Đắk Lắk nguồn tài nguyên du lịch biển đặc sắc. Thạc sĩ Lương Thị Minh Trà, Phòng Kiểm ngư và Biển đảo, Chi cục Thủy sản và Biển đảo tỉnh Đắk Lắk phân tích, tỉnh đang sở hữu chuỗi danh thắng hùng vĩ như: Gành Đá Đĩa, Bãi Môn - Mũi Điện, Bãi Xép, Vịnh Vũng Rô, Vịnh Xuân Đài, Đầm Ô Loan, Đầm Cù Mông, Hòn Yến, Hòn Nưa, Nhất Tự Sơn... cùng hệ thống các cù lao và lễ hội văn hóa biển đặc sắc.

Đây là những lợi thế nổi trội để tỉnh phát triển kinh tế biển, đặc biệt là du lịch biển. Phát triển kinh tế biển gắn với du lịch biển theo hướng xanh, bền vững không chỉ là yêu cầu tất yếu mà còn là cơ hội lớn để tỉnh bứt phá, nâng cao năng lực cạnh tranh, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và đảm bảo sinh kế lâu dài cho người dân ven biển.

* Tháo gỡ “điểm nghẽn” logistics để bứt phá 

Quy hoạch tỉnh Đắk Lắk thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 định hình cấu trúc không gian phát triển mới gồm 3 vùng kinh tế rõ rệt: vùng động lực cao nguyên phía Tây, vùng động lực kinh tế biển phía Đông, vùng trung du chuyển tiếp.

Sở hữu đường bờ biển dài gần 189km với hệ thống eo vũng, vịnh, đầm, cảng biển giàu tiềm năng… tỉnh Đắk Lắk có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế biển. Ảnh minh họa: TTXVN

Trong đó, vùng động lực kinh tế biển phía Đông gồm 30 xã, phường, kéo dài từ Sông Cầu - Tuy Hòa - Đông Hòa và phần không gian biển. Vùng này được định hướng phát triển kinh tế biển tổng hợp, công nghiệp luyện kim, hóa dầu, dịch vụ cảng biển, năng lượng ngoài khơi… Tỉnh cũng ưu tiên mở rộng khu kinh tế Nam Phú Yên, phát triển các tổ hợp công nghiệp nặng gắn liền với lợi thế cảng biển nước sâu (lọc hóa dầu, kho dự trữ dầu thô, luyện kim, năng lượng sạch) và công nghiệp công nghệ cao. 

Theo Thạc sĩ Lương Thị Minh Trà, Phòng Kiểm ngư và Biển đảo, Chi cục Thủy sản và Biển đảo tỉnh Đắk Lắk, phát triển kinh tế biển phải gắn chặt với bảo vệ môi trường, xem đây là điều kiện tiên quyết. Tỉnh cần hoàn thiện quy hoạch phát triển du lịch biển gắn với quy hoạch không gian biển và quy hoạch vùng bờ; đầu tư phát triển hạ tầng du lịch biển đồng bộ, hiện đại, gắn với hạ tầng giao thông, logistics và dịch vụ hỗ trợ; phát triển các sản phẩm du lịch biển chất lượng cao, mang bản sắc riêng.

Tỉnh cũng cần tăng cường bảo vệ môi trường biển, kiểm soát chặt chẽ rác thải nhựa; phục hồi các hệ sinh thái rạn san hô, rừng ngập mặn, thảm cỏ biển; tăng cường liên kết vùng trong phát triển du lịch biển; bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế với quốc phòng, an ninh. Nếu được triển khai đồng bộ, hiệu quả, phát triển kinh tế biển gắn với du lịch biển sẽ trở thành động lực tăng trưởng quan trọng, góp phần thực hiện mục tiêu xây dựng tỉnh mạnh về biển, giàu từ biển.

Sở Công Thương tỉnh Đắk Lắk thông tin, tỉnh đã quy hoạch 12 trung tâm logistics với tổng diện tích khoảng 1.000ha, kết nối đồng bộ với cảng cạn, khu công nghiệp, Cảng Vũng Rô, Cảng Bãi Gốc, Cảng hàng không Buôn Ma Thuột, Cảng hàng không Tuy Hòa và các đầu mối giao thông quan trọng. Đây là cơ sở quan trọng để từng bước hình thành mạng lưới logistics phục vụ kết nối vùng nguyên liệu, khu công nghiệp, cảng biển và xuất khẩu. 

Tuy nhiên, phải thẳng thắn nhìn nhận, việc phát triển kinh tế biển và logistics ở địa phương vẫn còn nhiều “điểm nghẽn”. Hệ thống trung tâm logistics theo quy hoạch chưa được hình thành; thiếu hệ thống kho lạnh, kho ngoại quan, ICD và dịch vụ logistics chuyên nghiệp; hạ tầng khu/cụm công nghiệp chưa đồng bộ; liên kết giữa vùng nguyên liệu, cơ sở chế biến và logistics còn rời rạc; chuyển đổi số trong quản trị chuỗi cung ứng còn hạn chế. Trong bối cảnh mới, logistics không đơn thuần là dịch vụ vận chuyển mà là hạ tầng chiến lược quyết định khả năng tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu của hàng hóa Đắk Lắk. 

Tại Đắk Lắk, vai trò của kinh tế biển và logistics thể hiện trên 4 phương diện: Kết nối vùng nguyên liệu Tây Nguyên với thị trường tiêu thụ; giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh; thu hút đầu tư vào chế biến sâu và công nghiệp hỗ trợ; hình thành cửa ngõ xuất khẩu trực tiếp thông qua hệ thống cảng biển và khu kinh tế ven biển. Như vậy, có thể khẳng định, nếu vùng nguyên liệu tạo nên lợi thế sản xuất thì logistics và kinh tế biển chính là yếu tố chuyển hóa lợi thế đó thành giá trị thương mại.

Để kinh tế biển và logistics trở thành động lực tăng trưởng mới, theo Sở Công Thương tỉnh Đắk Lắk cần hình thành các trung tâm chế biến và logistics chuyên ngành, ưu tiên phát triển các trung tâm logistics gắn với cà phê, sầu riêng, rau quả, thủy sản và ngành công nghiệp chế biến; đẩy mạnh chuyển đổi số chuỗi cung ứng; thu hút các tập đoàn logistics, doanh nghiệp xuất khẩu và doanh nghiệp chế biến lớn đầu tư hình thành hệ sinh thái logistics hiện đại của tỉnh.

Bên cạnh đó, tỉnh phát huy vai trò của Khu kinh tế Nam Phú Yên, Cảng Bãi Gốc, Khu bến Vũng Rô và hệ thống logistics ven biển để kết nối Tây Nguyên với thị trường quốc tế.

Nếu tổ chức tốt chuỗi liên kết “vùng nguyên liệu - chế biến sâu - logistics - cảng biển - thị trường quốc tế”, tỉnh không chỉ nâng cao giá trị gia tăng cho các ngành hàng chủ lực mà còn từng bước khẳng định vị thế là trung tâm chế biến, logistics và xuất khẩu của khu vực Tây Nguyên, góp phần thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững và hội nhập sâu rộng với nền kinh tế khu vực và thế giới.

Nhìn từ không gian phát triển mới của tỉnh Đắk Lắk, tiềm năng kinh tế biển đã định hình được hành lang phát triển chiến lược dựa trên tư duy “quản trị tổng hợp” theo định hướng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Sự kết nối giữa vùng nguyên liệu đại ngàn với hạ tầng cảng biển và logistics ven biển không chỉ nâng cao giá trị thương mại cho hàng hóa địa phương, mà còn biến biển đảo thành không gian sinh tồn, phát triển kinh tế gắn liền với bảo vệ chủ quyền bền vững của Tổ quốc.