Cước tàu chở dầu Mỹ - châu Á tăng gấp 10 lần vì xung đột Trung Đông

Quang cảnh cảng Chabahar của Iran. Ảnh: IRNA/TTXVN

Cuộc xung đột tại Trung Đông đã đẩy chi phí vận chuyển dầu thô bằng đường biển lên mức cao kỷ lục, có thời điểm tăng gấp 10 lần so với trước chiến sự. Giá cước tăng vọt không chỉ khiến hoạt động xuất khẩu dầu từ Mỹ sang châu Á sụt giảm mạnh mà còn làm thay đổi các tuyến vận tải và cơ cấu giá dầu trên thị trường toàn cầu.

Chiến sự tại Trung Đông đang khiến hoạt động vận tải dầu bằng đường biển trở nên kém hiệu quả, làm giảm mạnh số lượng tàu sẵn có và đẩy giá cước lên mức cao chưa từng thấy. Chi phí vận chuyển tăng mạnh đã gần như xóa bỏ lợi thế kinh tế của việc xuất khẩu dầu thô từ khu vực Vịnh Mexico của Mỹ sang châu Á.

Đầu tháng 10/2026, chi phí vận chuyển một chuyến dầu thô từ khu vực Vịnh Mexico của Mỹ đến Trung Quốc có thời điểm lên tới 80 triệu USD, cao gấp 10 lần mức cước trung bình duy trì trong nhiều năm trước khi xung đột Iran bùng phát.

Mặc dù đã giảm so với mức đỉnh kỷ lục hồi đầu tháng, giá thuê một tàu chở dầu siêu lớn vận chuyển dầu từ Mỹ sang châu Á trong tuần này vẫn ở mức khoảng 60 triệu USD mỗi chuyến. Chi phí quá cao khiến các nhà máy lọc dầu châu Á hạn chế đặt mua dầu thô Mỹ để giao trong tháng 11. 

Theo Bloomberg, từ đầu tháng 10 đến nay, lượng dầu thô Mỹ mà các nhà máy lọc dầu châu Á đặt mua đã giảm khoảng 50% so với tháng 9, xuống còn khoảng 25 triệu thùng, dự kiến giao trong tháng 11.

Các chuyên gia theo dõi hoạt động vận tải biển nhận định, nếu lượng đặt mua tiếp tục duy trì ở mức thấp trong phần còn lại của chu kỳ giao dịch tháng này, lượng dầu thô Mỹ đến châu Á trong tháng 11 có thể giảm xuống mức thấp nhất trong bảy năm. 

Trong những tuần đầu khi xung đột Trung Đông bùng phát, xuất khẩu dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ của Mỹ đã tăng lên mức cao kỷ lục. Tuy nhiên, cuộc xung đột cùng những nỗ lực của các nhà sản xuất Trung Đông nhằm vận chuyển dầu ra khỏi eo biển Hormuz đã gây xáo trộn nghiêm trọng thị trường tàu chở dầu toàn cầu, khiến cuộc khủng hoảng vận tải càng làm trầm trọng thêm tình trạng gián đoạn nguồn cung dầu và nhiên liệu. 

Chiến sự đã làm thay đổi các tuyến đường và phương thức giao thương dầu mỏ, trong khi ngày càng nhiều tàu chở dầu bị mắc kẹt trong những hành trình kéo dài và kém hiệu quả. Hoạt động vận chuyển dầu từ khu vực eo biển Hormuz gia tăng, chủ yếu nhờ hình thức chuyển dầu giữa các tàu trên biển tại vịnh Oman.

Tuy nhiên, phương thức này khiến nhiều tàu chở dầu siêu lớn phải chờ đợi hàng tuần để thực hiện việc chuyển hàng bên ngoài eo biển, qua đó làm giảm số tàu có thể phục vụ những tuyến thương mại quan trọng khác, trong đó có tuyến từ Vịnh Mexico của Mỹ sang châu Á. 

Ông Randy Hawkins, Phó Chủ tịch phụ trách cung ứng và giao dịch dầu thô quốc tế, cho biết giá cước vận tải hiện đã trở thành yếu tố chi phối thị trường dầu mỏ. Theo ông Hawkins, chi phí vận chuyển dầu bằng tàu VLCC từ Vịnh Mexico của Mỹ sang châu Á hiện trung bình khoảng 30-35 USD/thùng, so với mức bình quân chỉ khoảng 5 USD/thùng trong năm 2025.

Ông nhận định mức tăng đột biến của chi phí vận tải đang gây ra những biến động nghiêm trọng trong cơ cấu giá dầu thô toàn cầu. Các nhà máy lọc dầu có xu hướng tìm mua nguồn cung gần hơn để giảm chi phí, trong khi các nhà sản xuất và xuất khẩu phải hạ giá bán nhằm bù đắp chi phí vận chuyển tăng cao. 

Những diễn biến này cho thấy chi phí vận tải đang trở thành yếu tố quan trọng định hình lại thị trường dầu mỏ toàn cầu. Trong khi các nguồn cung gần khu vực tiêu thụ được hưởng lợi nhờ tiết kiệm chi phí vận chuyển, những nhà xuất khẩu phụ thuộc vào các tuyến hàng hải dài ngày đang phải chấp nhận giảm giá bán để duy trì thị phần.