Hơn 18.000 phần mộ và hành trình tìm lại tên liệt sĩ

Sau hơn 2,5 tháng triển khai khai quật, lấy mẫu và số hóa thông tin các phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại 18 trong số 19 nghĩa trang liệt sĩ, tỉnh Tây Ninh đã hoàn thành nhiệm vụ sớm hơn kế hoạch khoảng 3 tháng.

Phía sau kết quả ấy là những ngày làm việc không kể thời gian, những bước chân bền bỉ trên từng địa bàn và sự chung sức của cả hệ thống chính trị, lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ cùng quần chúng nhân dân, với một mong muốn giản dị mà thiêng liêng: Giúp những người đã hy sinh vì Tổ quốc được gọi đúng tên mình.

Tận tâm với nhiệm vụ

Chiến dịch “500 ngày đêm” tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ đặc biệt, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, tinh thần trách nhiệm và sự kiên trì của nhiều lực lượng. Trên địa bàn tỉnh, 38 đội, 288 tổ công tác với 1.076 thành viên được huy động, gồm cán bộ, công chức, viên chức, dân quân thường trực, người công tác tại các ấp và cựu chiến binh từng trở về từ chiến trường biên giới Tây Nam. Tốc độ lấy mẫu trên toàn tỉnh đạt trung bình khoảng 400 mộ mỗi ngày.

Tại Nghĩa trang Liệt sĩ Đức Hòa, xã Hậu Nghĩa, Đại úy Trần Đăng Khoa, Trợ lý Ban Chỉ huy Quân sự xã Hậu Nghĩa, cho biết, ban ngày các thành viên trực tiếp lấy mẫu ADN hài cốt liệt sĩ, đến tối trở về đơn vị tiếp tục công việc chuyên môn thường xuyên. Áp lực tiến độ không nhỏ, nhưng mọi người vẫn cố gắng hoàn thành nhiệm vụ. “Các thành viên trong đội ai cũng tự hào là mảnh ghép của Chiến dịch 500 ngày đêm”, Đại úy Trần Đăng Khoa cho biết.

Nếu Nghĩa trang Liệt sĩ Đức Hòa đặt ra yêu cầu về khối lượng công việc lớn, Nghĩa trang Liệt sĩ Bến Lức lại có khó khăn riêng do kết cấu phần mộ khá phức tạp. Nhiều mộ nằm sâu hơn 1,2 m dưới lòng đất khiến việc khai quật và tiếp cận hài cốt mất nhiều thời gian.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Bến Lức Huỳnh Thị Mộng Tuyền cho biết, càng về những ngày cuối, áp lực tiến độ càng lớn khi hầu hết các nghĩa trang đã hoàn thành việc lấy mẫu. Các thành viên trong đội chủ động đề nghị làm việc cả ban đêm, tranh thủ từng khoảng thời gian, kể cả thứ bảy, chủ nhật.

“Từ sáng sớm đến chiều tối và khi màn đêm buông xuống thì ánh đèn lại được thắp lên, các anh, các chị vẫn miệt mài với công việc, ai cũng thấm mệt nhưng không một ai muốn dừng lại”, bà Huỳnh Thị Mộng Tuyền chia sẻ.

Chị Lê Hà Phương Uyên, thành viên Đội lấy mẫu ADN hài cốt liệt sĩ Nghĩa trang Liệt sĩ Bến Lức, xã Bến Lức cho hay, cơ quan luôn nhiệt tình sắp xếp công việc, gia đình luôn đồng hành; các thành viên trong đội sẵn sàng chia sẻ, hỗ trợ nhau và không ai than mệt, than vất vả. Nhờ sự đồng lòng đó nên chị và đồng đội mới có thể hoàn thành khối lượng công việc lớn trong thời gian ngắn.

Không để sự hy sinh bị lãng quên

Nếu việc lấy mẫu tại các nghĩa trang là một phần quan trọng của hành trình xác định danh tính liệt sĩ, thì tại những khu vực tìm kiếm, sự hỗ trợ của nhân dân và nhân chứng chiến trường lại có ý nghĩa đặc biệt.

Anh Nguyễn Minh Tấn (40 tuổi, ngụ khu phố Lộc Chánh, phường An Tịnh, tỉnh Tây Ninh) là người dân địa phương tự nguyện đồng hành xuyên suốt với Đội K71. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, anh Tấn kết nối lực lượng tìm kiếm với nhân chứng, hỗ trợ xác minh, đối chiếu thông tin và dẫn đường để đội khảo sát thực địa, xây dựng phương án tìm kiếm. Trong suốt hơn hai tuần, Nhà văn hóa khu phố Lộc Châu, phường An Tịnh, nơi Đội K71 đóng quân thực hiện nhiệm vụ quy tập hài cốt liệt sĩ, gần như là nơi anh có mặt “nhiều hơn ở nhà”.

Thiếu tá Vũ Tiến Đàn, Trợ lý Chính sách dân vận Đội K71, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tây Ninh, đánh giá phường An Tịnh là địa bàn nhận được sự hỗ trợ rất tích cực của nhân dân. Từ người cao tuổi đến thanh niên, người dân chủ động cung cấp nhiều nguồn tin về những nơi nghi có mộ liệt sĩ.

Hằng ngày, Đội K71 tiếp nhận thông tin từ nhân chứng, sau đó xác minh, đối chiếu, phân tích và ghép nối các nguồn tin để tổ chức đào tìm. Có những vị trí, nhân chứng cho biết từng là hố bom có chôn cất liệt sĩ. Đội đã đào sâu khoảng 4-5m, sau đó tiếp tục đào đến khi gặp tầng đất sét mới buộc phải dừng lại.

“Ban Chỉ huy đội luôn quán triệt anh em còn một tia hy vọng thì còn tiếp tục tìm kiếm. Có hôm đào đến gần 18 giờ nhưng vẫn không có kết quả, anh em mới phải tạm dừng”.

Sau hơn 40-50 năm, nhiều khu vực từng diễn ra chiến sự nay đã thay đổi mạnh. Đô thị hóa, xây dựng nhà ở, khu công nghiệp, đường sá khiến dấu tích cũ gần như không còn nguyên vẹn. Nhân chứng ngày càng ít, phần lớn đã cao tuổi, trí nhớ giảm sút; vị trí chôn cất được cung cấp nhiều khi chỉ mang tính tương đối, gây khó khăn cho xác minh, đào tìm.

Điều day dứt nhất đối với cán bộ, chiến sĩ Đội K71 là khi đào đến vị trí nhân chứng chỉ nhưng vẫn chưa tìm thấy hài cốt. Khi đào xuống không có hài cốt liệt sĩ, anh em rất khó rời đi. Ai cũng nghĩ chỉ cần đào thêm một chút thì sẽ gặp các bác, các chú nằm phía dưới, hoặc có thể vị trí chỉ lệch sang bên phải, bên trái một chút nên đội lại mở rộng phạm vi tìm kiếm. Tâm lý chung của toàn đội là không muốn bỏ cuộc, luôn cố gắng tìm kiếm đến khi không còn cơ sở tiếp tục mới dừng lại.

Đến ngày 21/8, toàn bộ 18.593 mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại 18 nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn tỉnh đã được khai quật và lấy mẫu. Qua rà soát, đánh giá, 15.336 mộ đủ điều kiện lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN, đạt tỷ lệ 82,48%. Kết quả thể hiện khối lượng công việc lớn, cùng quyết tâm và nỗ lực của hàng nghìn người.

Đại tá Nguyễn Minh Tấn, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Tây Ninh, cho biết, đây là nhiệm vụ có khối lượng lớn, điều kiện thực hiện nhiều khó khăn. Với sự chỉ đạo quyết liệt của Ban Chỉ đạo 515 tỉnh, sự phối hợp chặt chẽ của các cấp, các ngành cùng tinh thần trách nhiệm cao của các lực lượng, công việc được triển khai đồng bộ, chặt chẽ.

“Điều chúng tôi kỳ vọng nhất hiện nay là các mẫu sinh phẩm sau khi được thu thập, bảo quản và chuyển đến đơn vị chuyên môn đều đủ điều kiện phục vụ giám định ADN. Quan trọng hơn, các mẫu có thể đối sánh, trùng khớp với mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ. Khi đó, các anh hùng liệt sĩ sau nhiều năm nằm lại sẽ có cơ hội trở về với người thân, gia đình, quê hương và đặc biệt là được trả lại tên tuổi của mình”, Đại tá Nguyễn Minh Tấn nhấn mạnh.

Tìm lại tên cho một liệt sĩ không chỉ là xác định danh tính, mà còn là hành trình kết nối người đã khuất với gia đình, quê hương và lịch sử. Mỗi mẫu sinh phẩm, mỗi thông tin được xác minh, mỗi mét đất được kiên trì tìm kiếm đều gửi gắm hy vọng những người con của đất nước sau bao năm nằm lại sẽ không còn vô danh. Với người đã hy sinh vì Tổ quốc, được trở về với tên tuổi cũng là trở về với gia đình, quê hương và lòng tri ân của đất nước.