Hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công, cắt giảm thủ tục trùng lặp

Dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) trên cơ sở hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước,và Luật Đầu tư công được xây dựng nhằm khắc phục chồng chéo trong quản lý ngân sách và đầu tư công, cắt giảm thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Dự án Luật dự kiến được Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI trong tháng 10/2026 và có hiệu lực từ năm ngân sách 2027.

Thực hiện Kết luận số 18-KL/TW ngày 2/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV và chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính đã chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan trung ương và địa phương xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất). Ngày 5/10/2026, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ Tờ trình số 835/TTr-CP để trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Quốc hội xem xét.

Theo Bộ Tài chính, dù Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 và Luật Đầu tư công năm 2024 đã có nhiều đổi mới về phân cấp, phân quyền và đơn giản hóa thủ tục, quá trình thực hiện vẫn phát sinh những bất cập. Một khoản vốn đầu tư công từ ngân sách nhà nước hiện đồng thời chịu sự điều chỉnh của hai quy trình quản lý, dẫn đến trùng lặp về thẩm quyền, hồ sơ, trình tự, thời hạn và trách nhiệm.

Việc lập kế hoạch tài chính 5 năm, kế hoạch đầu tư công trung hạn; phân bổ, giao dự toán chi đầu tư công và kế hoạch đầu tư công hằng năm vẫn thực hiện theo các quy trình riêng, làm phát sinh thủ tục hành chính. Bên cạnh đó, các quy định về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi, xử lý tình huống khẩn cấp, chuyển nguồn và kéo dài thời gian thực hiện vốn đầu tư công cần tiếp tục hoàn thiện.

Trong bối cảnh Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã hợp nhất, các cơ quan tài chính tại địa phương cũng được tổ chức lại, việc thống nhất hệ thống pháp luật về ngân sách và đầu tư công là yêu cầu đặt ra để phù hợp với mô hình tổ chức mới.

Dự thảo Luật được xây dựng theo hướng kế thừa các quy định còn phù hợp, đồng thời hợp nhất quy trình quản lý ngân sách nhà nước và đầu tư công, loại bỏ thủ tục trùng lặp, gắn quản lý nguồn lực với đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội và chuyển đổi số.

Theo đó, kế hoạch đầu tư công được hợp nhất vào kế hoạch tài chính 5 năm và dự toán ngân sách nhà nước hằng năm; các quy định về nguyên tắc, tiêu chí, định mức chi đầu tư và chi thường xuyên được thống nhất. Dự thảo cũng quy định xây dựng Hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu quốc gia về ngân sách nhà nước, phục vụ toàn bộ chu trình quản lý ngân sách.

Về phân cấp, phân quyền, dự thảo đề xuất giao Chính phủ quy định chi tiết một số nội dung về phân loại dự án, trình tự, thủ tục quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư và gia hạn thời gian bố trí vốn. Thẩm quyền quyết định chuyển nguồn chi đầu tư công từ ngân sách trung ương được đề xuất chuyển từ Hội đồng nhân dân cấp tỉnh sang Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.

Dự thảo đồng thời bổ sung nguyên tắc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách cấp tỉnh và cấp xã, bảo đảm cấp xã có đủ nguồn lực thực hiện nhiệm vụ quản trị công và phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn. Việc phân cấp gắn với yêu cầu kiểm soát quyền lực và trách nhiệm trong quản lý, sử dụng ngân sách.

Một nội dung đáng chú ý là bổ sung nguyên tắc đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội trong toàn bộ quá trình thực hiện dự án đầu tư công. Việc đánh giá gắn với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, nâng cao năng lực hạ tầng và cải thiện đời sống người dân. Dự thảo cũng yêu cầu làm rõ căn cứ tính toán sơ bộ tổng mức đầu tư khi đề xuất chủ trương đầu tư, đồng thời ưu tiên ngân sách cho đầu tư phát triển và các ngành, lĩnh vực đột phá.

Để tăng tính linh hoạt trong điều hành, dự thảo bổ sung nguyên tắc quản lý, cân đối chung các khoản vay của ngân sách nhà nước; mở rộng phạm vi sử dụng dự phòng ngân sách, quỹ dự trữ tài chính, nguồn tăng thu và dự toán chi còn lại để ứng phó tình huống khẩn cấp, bảo đảm lợi ích quốc gia, dân tộc và ổn định kinh tế vĩ mô. Việc phân bổ, sử dụng số tăng thu ngân sách trong quá trình điều hành cũng được đề xuất cho phép thực hiện.

Dự thảo còn làm rõ đối tượng chi đầu tư phát triển, cắt giảm 3 trường hợp nhiệm vụ chi được bố trí từ cả nguồn chi thường xuyên và chi đầu tư; thống nhất thẩm quyền ban hành chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi ngân sách trên toàn quốc. Trường hợp các bộ, cơ quan trung ương ban hành tiêu chuẩn, định mức kinh tế - kỹ thuật có tác động đến chi ngân sách, phải có ý kiến thống nhất của Bộ Tài chính về khả năng cân đối trước khi ban hành.

Bên cạnh đó, trình tự, thủ tục lập, thẩm định, phê duyệt chủ trương đầu tư và quyết định đầu tư được đề xuất đơn giản hóa theo quy mô, tính chất dự án. Phạm vi chuyển nguồn chi ngân sách và thời hạn chi đối với các khoản được chuyển nguồn cũng được thu hẹp nhằm tăng cường kỷ luật, kỷ cương tài chính.