Hợp tác công nghệ mở dư địa lớn cho nông sản Việt Nam - Nhật Bản

Đẩy mạnh hợp tác chuyển giao công nghệ, phát triển nông nghiệp tuần hoàn, chế biến sâu và xây dựng chuỗi giá trị bền vững sẽ mở ra dư địa lớn cho thương mại nông sản Việt Nam – Nhật Bản trong thời gian tới.

Đây là nhận định của các chuyên gia, doanh nghiệp tại Hội thảo thúc đẩy kết nối công nghệ và thương mại nông sản Việt Nam - Nhật Bản lần thứ 6 do Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam phối hợp với Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức ngày 22/5, tại TP. Hồ Chí Minh

Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Sơn, Giám đốc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam cho biết, Việt Nam và Nhật Bản là hai quốc gia có nhiều tiềm năng bổ trợ lẫn nhau trong phát triển nông nghiệp. Nhật Bản sở hữu nền nông nghiệp hiện đại với thế mạnh về công nghệ chọn tạo giống, quản lý dịch hại, nông nghiệp thông minh, nông nghiệp tuần hoàn và chế biến sâu nhằm nâng cao giá trị gia tăng của nông sản.Trong khi đó, Việt Nam có lợi thế về điều kiện tự nhiên đa dạng, quy mô sản xuất lớn, nguồn lao động dồi dào và đang đẩy mạnh phát triển nền nông nghiệp xanh, sinh thái, bền vững.

“Trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang cần đổi mới mô hình tăng trưởng, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang trở thành động lực then chốt để nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế”, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Sơn nhấn mạnh.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Sơn, các hội thảo thúc đẩy kết nối công nghệ và thương mại nông sản Việt Nam – Nhật Bản đã trở thành diễn đàn kết nối hiệu quả giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu và các tổ chức của hai nước, qua đó thúc đẩy chuyển giao công nghệ, mở rộng hợp tác nghiên cứu, xây dựng vùng nguyên liệu và xúc tiến thương mại nông sản. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam và Nhật Bản đã tìm được cơ hội hợp tác cụ thể trong lĩnh vực giống cây trồng, vật tư nông nghiệp, công nghệ sản xuất, chế biến và phát triển thị trường.

Hội thảo lần này tiếp tục hướng tới mục tiêu tăng cường kết nối hệ sinh thái hợp tác giữa cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và hợp tác xã của hai nước; đồng thời thúc đẩy ứng dụng công nghệ tiên tiến phục vụ phát triển nông nghiệp sinh thái, tuần hoàn và công nghệ cao tại Việt Nam.

Ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật nhận định, nhiều lĩnh vực sản xuất nông nghiệp của Việt Nam hiện đã đạt ngưỡng cao về năng suất, như lúa gạo hay cà phê, do đó dư địa tăng trưởng theo hướng mở rộng sản lượng không còn nhiều. Muốn đạt mục tiêu tăng trưởng cao hơn, ngành nông nghiệp buộc phải chuyển mạnh sang nâng cao chất lượng, giảm chi phí đầu vào và gia tăng giá trị sản phẩm thông qua ứng dụng công nghệ. Nói cách khác, khoa học công nghệ là một trong những trụ cột để hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn.

Theo ông Nguyễn Quý Dương, Nhật Bản hiện là một trong những đối tác quan trọng của Việt Nam trong lĩnh vực nông nghiệp. Nhật Bản có thế mạnh về công nghệ thông minh, công nghệ sinh học, vi sinh, cơ giới hóa đồng bộ, công nghệ sau thu hoạch, chế biến sâu và hệ thống phân phối, truy xuất nguồn gốc hiện đại. Trong khi đó, Việt Nam với điều kiện tự nhiên thuận lợi, nguồn nhân lực, thị trường rộng mở và nhu cầu lớn trong chuyển đổi mô hình tăng trưởng nông nghiệp từ “số lượng” sang “chất lượng và giá trị gia tăng”. Đây là hai “mảnh ghép” thích hợp để hình thành chuỗi liên kết về công nghệ và thương mại hóa nông sản một cách hiệu quả.

Nhiều công nghệ của Nhật Bản hiện có khả năng giúp giảm đáng kể chi phí sản xuất thông qua kiểm soát nhiệt độ, tối ưu hóa điều kiện canh tác, tiết kiệm năng lượng và xử lý môi trường. Đây được xem là yếu tố quan trọng giúp nông nghiệp Việt Nam nâng cao sức cạnh tranh trong bối cảnh chi phí đầu vào ngày càng tăng. Các chuyên gia cũng nhận định xu hướng phát triển nông nghiệp tuần hoàn, giảm phát thải carbon và tận dụng phụ phẩm nông nghiệp đang mở ra nhiều dư địa hợp tác mới giữa doanh nghiệp hai nước.

Chia sẻ góc nhìn của doanh nghiệp, ông Phạm Hữu Thạch, Giám đốc Kinh doanh Công ty Cổ phần Cơ khí và Tự động hóa Alpha Vina cho rằng, ngành chế biến nông sản tại Việt Nam vẫn đang chủ yếu sử dụng công nghệ cũ nên thường để thất thoát từ 20-30% thành phẩm, gây lãng phí lớn nguồn nguyên liệu đầu, tiêu hao nhiều năng lượng và phát sinh nhiều chất thải hữu cơ khó xử lý.

Vì vậy, việc tiếp cận các công nghệ chế biến và xử lý phụ phẩm tiên tiến từ Nhật Bản được xem là giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển kinh tế tuần hoàn. Các giải pháp này không chỉ giúp tăng tỷ lệ thu hồi nguyên liệu, giảm chi phí vận hành mà còn góp phần giảm phát thải và nâng cao giá trị của chuỗi sản xuất nông nghiệp.

Đại diện Hợp tác xã Phước Thành (Lâm Đồng) cho biết, đơn vị đang phát triển hệ thống sản xuất các giống dứa và chanh dây mới theo mô hình nông nghiệp công nghệ cao, ứng dụng nhà kính hiện đại và kiểm soát tự động các điều kiện  khí hậu nhằm tạo nguồn cây giống sạch bệnh, đồng đều về chất lượng.

Hợp tác xã cũng phát triển vùng nguyên liệu quy mô lớn tại Lâm Đồng, đồng thời mở rộng vùng trồng tại Đồng Nai và Campuchia nhằm chủ động nguồn cung cho xuất khẩu. Việc đa dạng hóa vùng nguyên liệu kết hợp với quy trình canh tác chuẩn hóa giúp bảo đảm sản lượng ổn định quanh năm và chất lượng đồng đều cho các đơn hàng lớn.

Theo đại diện hợp tác xã, việc làm chủ công nghệ bảo quản cùng quy trình sản xuất đạt tiêu chuẩn quốc tế giúp sản phẩm đáp ứng các rào cản kỹ thuật khắt khe của thị trường nhập khẩu. Hiện đơn vị đang đẩy mạnh xuất khẩu sang các thị trường như Nhật Bản, Hàn Quốc, Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ, Nga và khu vực Trung Đông.

Các doanh nghiệp Nhật Bản cho rằng, hợp tác giữa Việt Nam và Nhật Bản trong lĩnh vực nông nghiệp không chỉ dừng ở hoạt động thương mại mà đang chuyển dần sang chiều sâu với trọng tâm là chuyển giao công nghệ, phát triển vùng nguyên liệu bền vững và xây dựng chuỗi giá trị khép kín. Trong bối cảnh người tiêu dùng toàn cầu ngày càng quan tâm đến chất lượng, an toàn thực phẩm và yếu tố phát triển bền vững, việc kết hợp giữa công nghệ tiên tiến của Nhật Bản với tiềm năng sản xuất và thị trường của Việt Nam được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới cho ngành nông nghiệp hai nước.

Để thúc đẩy hợp tác hiệu quả hơn trong thời gian tới, các doanh nghiệp Nhật Bản cũng kiến nghị Việt Nam tiếp tục hoàn thiện cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp chuyển giao công nghệ, mở rộng kết nối giữa viện nghiên cứu và doanh nghiệp, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cũng như xây dựng các mô hình hợp tác thực chất giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân.

Bên cạnh đó, việc thúc đẩy nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải carbon và ứng dụng chuyển đổi số sẽ là xu hướng trọng tâm trong hợp tác nông nghiệp Việt Nam - Nhật Bản giai đoạn tới, qua đó góp phần nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh cho nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.