Hợp tác công – tư để mở rộng tài chính toàn diện số

Công nghệ số là động lực quan trọng để thúc đẩy tài chính toàn diện tại Việt Nam. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, khu vực tư nhân và người tiêu dùng, hướng tới một hệ thống tài chính an toàn, bao trùm và phát triển bền vững.

Đây là thông điệp được các chuyên gia nhấn mạnh tại Hội nghị cấp cao về Tài chính toàn diện năm 2025, do Tổ chức Tài chính quốc tế (IFC) – thành viên của Nhóm Ngân hàng Thế giới và Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, với sự hỗ trợ của Chính phủ Australia và Tổng cục Kinh tế Liên bang Thụy Sĩ (SECO) tổ chức ở TP. Hồ Chí Minh trong 2 ngày 29-30/10.

Những bước tiến lớn

Phát biểu tại hội nghị, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Thanh Hà khẳng định, Việt Nam coi tài chính toàn diện là ưu tiên chiến lược gắn với mục tiêu tăng trưởng bền vững và bao trùm.

Theo ông, Chiến lược Tài chính toàn diện quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 ra đời năm 2020 đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong tiến trình hiện thực hóa mục tiêu phát triển bao trùm, thể hiện cam kết mạnh mẽ của Chính phủ Việt Nam trong việc bảo đảm mọi người dân và doanh nghiệp đều có cơ hội tiếp cận và sử dụng các dịch vụ tài chính chính thức, qua đó góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững, giảm nghèo và thu hẹp bất bình đẳng.

Sau 5 năm triển khai, kết quả đạt được cho thấy định hướng này phát huy hiệu quả rõ rệt: tỷ lệ người trưởng thành có tài khoản ngân hàng tăng lên 86,97%, so với 68,44% năm 2020; thanh toán không tiền mặt tăng bình quân hơn 25% mỗi năm, đặc biệt qua điện thoại di động và ví điện tử. Hệ sinh thái fintech cũng phát triển mạnh với hơn 150 doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực thanh toán, cho vay ngang hàng, quản lý tài sản và dữ liệu tài chính, góp phần mở rộng dịch vụ tới vùng sâu, vùng xa — tạo nền tảng vững chắc cho tài chính toàn diện số.

Phó Thống đốc Phạm Thanh Hà cho biết, Ngân hàng Nhà nước đang xây dựng Chiến lược Tài chính Toàn diện quốc gia giai đoạn II (2026–2030), tập trung vào tài chính số, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững. Định hướng này bao gồm phát triển hạ tầng tài chính – dữ liệu số quốc gia, ứng dụng AI và Big Data, đẩy mạnh giáo dục tài chính, bảo vệ người tiêu dùng, đồng thời gắn kết tài chính toàn diện với tài chính xanh để hình thành hệ sinh thái tài chính hiện đại, bền vững.

Trong bối cảnh Việt Nam chuẩn bị khai trương các trung tâm tài chính quốc tế, việc xây dựng một hệ sinh thái tài chính đáng tin cậy, kết nối toàn cầu càng trở nên cấp thiết. Tài chính số được xem là chìa khóa giúp đảm bảo an toàn giao dịch, mở rộng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp, thúc đẩy liên kết xuyên biên giới và nâng cao năng lực cạnh tranh khu vực.

“Trong quá trình này, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam luôn trân trọng và mong muốn tiếp tục nhận được sự hợp tác, hỗ trợ của các tổ chức quốc tế, trong đó IFC và các đối tác để xây dựng hệ sinh thái tài chính số an toàn, bền vững và bao trùm, góp phần thúc đẩy phát triển tài chính toàn diện và tăng cường kết nối kinh tế – tài chính trong khu vực”, Phó Thống đốc Phạm Thanh Hà nói.

Hệ sinh thái tài chính số tại Việt Nam đang phát triển mạnh nhờ chiến lược quốc gia về tài chính toàn diện và cơ chế sandbox thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực ngân hàng, tạo điều kiện cho các ngân hàng và công ty công nghệ tài chính (fintech) thử nghiệm và hoàn thiện các giải pháp tài chính số sáng tạo trong một môi trường được kiểm soát trước khi triển khai rộng rãi.

Theo Báo cáo Global Findex 2025 của Nhóm Ngân hàng Thế giới, hơn 70% người trưởng thành Việt Nam từ 15 tuổi trở lên đã có tài khoản tài chính và 62% trong số đó sử dụng các dịch vụ thanh toán số, nhờ vào tỷ lệ phủ sóng internet đạt 80% dân số. Những con số này thể hiện bước tiến vượt bậc cũng như tiềm năng mở rộng tài chính số tới các nhóm còn chưa tiếp cận được dịch vụ.

Ông Thomas Jacobs, Giám đốc Quốc gia, IFC Việt Nam, Campuchia và Lào nhấn mạnh vai trò của kinh tế số sẽ là động lực then chốt cho nền kinh tế Việt Nam và là yếu tố quan trọng trong tham vọng của quốc gia nhằm đạt được mức thu nhập cao vào năm 2045. Giống như mọi nền kinh tế hiện đại, Việt Nam cần tận dụng các lợi ích của công nghệ để nâng cao chất lượng dịch vụ cho người dân và thúc đẩy hoạt động kinh tế.

Theo ông Thomas Jacobs, những quy định mới được Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước ban hành gần đây như sandbox (một môi trường ảo hóa hoặc "hộp cát" cô lập để chạy các ứng dụng và chương trình mà không ảnh hưởng đến hệ thống chính), Open API (Giao diện lập trình ứng dụng mở), e-KYC (quy trình xác minh danh tính khách hàng điện tử)… đã thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển của tài chính số trong các ngân hàng và tổ chức tài chính.

“Tài chính số không chỉ là động lực lớn cho đổi mới sáng tạo, mà còn là yếu tố then chốt cho chuyển đổi kinh tế toàn diện. Sự kết hợp giữa công nghệ, khung pháp lý đi cùng đầu tư hiệu quả sẽ giúp Việt Nam phát triển lĩnh vực fintech năng động, nâng cao cạnh tranh, hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, khuyến khích các dự án khởi nghiệp, tạo việc làm chất lượng và đưa dịch vụ tài chính đến gần hơn với mọi người dân”, ông Thomas Jacobs nhận định.

Sử dụng công nghệ để phòng ngừa rủi ro công nghệ

Sự phát triển nhanh của công nghệ mang lại nhiều cơ hội, song cũng đặt ra không ít thách thức về an ninh và niềm tin kỹ thuật số. Lấy AI làm ví dụ –deepfake (công nghệ mô phỏng hình ảnh khuôn mặt con người) và các hình thức lừa đảo công nghệ cao đang trở thành vấn đề thực sự, được thảo luận ở khắp nơi trong khu vực và trên thế giới. Câu hỏi đặt ra là làm thế nào để dùng chính công nghệ để giải quyết những rủi ro do công nghệ gây ra.

Các chuyên gia tại hội nghị cho rằng, khi nền tài chính ngày càng phụ thuộc vào công nghệ, việc quản trị rủi ro, bảo vệ dữ liệu và tăng cường an toàn hệ thống phải trở thành ưu tiên hàng đầu.

Bà Maha El Dimachki, Giám đốc Trung tâm Đổi mới Sáng tạo của Ngân hàng Thanh toán quốc tế (BIS) tại Singapore cho rằng, các cơ quan quản lý cần chú trọng sử dụng công nghệ để xử lý rủi ro do chính công nghệ gây ra.

Theo bà Maha El Dimachki, BIS đang thử nghiệm các công cụ AI nhằm tăng cường khả năng giám sát và phát hiện gian lận; đồng thời triển khai dự án Project Mandela để đánh giá hiệu quả của mô hình tuân thủ tự động trong môi trường tài chính số.

Một vấn đề lớn khác là sự khác biệt về khung pháp lý giữa các quốc gia. “Việc hài hòa hóa quy định xuyên biên giới là rất khó, do đó chúng tôi đang phát triển mô hình tự động hóa quy trình tuân thủ, cho phép xác minh và chứng thực tính hợp lệ của từng giao dịch mà không cần phải thống nhất toàn bộ khung pháp lý. Cách tiếp cận này giúp giảm gánh nặng tuân thủ nhưng vẫn đảm bảo tiêu chuẩn cao về quản lý”, đại diện BIS nói.

Ở góc nhìn trong nước, ông Chu Khánh Lân, Phó Vụ trưởng Vụ Dự báo, Thống kê – Ổn định tiền tệ và tài chính (Ngân hàng Nhà nước) cho rằng, yếu tố con người đóng vai trò không nhỏ trong việc đảm bảo an toàn hệ sinh thái tài chính số. Người tiêu dùng cần được nâng cao hiểu biết tài chính, nhận diện rủi ro và biết cách bảo vệ bản thân trong môi trường trực tuyến, trong khi các tổ chức tài chính phải tăng cường quản trị rủi ro, bảo vệ dữ liệu và quyền lợi khách hàng.

“Các ngân hàng và công ty fintech cần coi bảo vệ khách hàng là ưu tiên hàng đầu, không chỉ để duy trì lòng tin mà còn để đảm bảo sự ổn định và uy tín của hệ thống tài chính”, Phó Vụ trưởng Vụ Dự báo nhấn mạnh và cho rằng: “Hiện các cơ quan nhà nước đang hoàn thiện khung pháp lý về an toàn thông tin và bảo mật trong cung cấp dịch vụ tài chính số. Đây là quá trình liên tục, không thể dừng lại, bởi rủi ro luôn phát sinh song hành cùng sự đổi mới. Do đó, nhà nước đóng vai trò định hướng, giám sát và phối hợp với khu vực tư nhân cũng như người tiêu dùng để xây dựng một hệ sinh thái số an toàn và bền vững”.

Ngân hàng Nhà nước hiện đang hoàn thiện khung pháp lý về an toàn thông tin và bảo mật dữ liệu; đồng thời theo dõi, nhận diện kịp thời các rủi ro phát sinh trong quá trình đổi mới công nghệ. Bước tiến quan trọng trong lộ trình này là Luật Bảo vệ Dữ liệu cá nhân 2025 sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, tạo nền tảng pháp lý quan trọng để củng cố niềm tin của người dân và doanh nghiệp trong môi trường số.