Tái cấu trúc toàn diện, mở lối xanh hóa nông nghiệp TP. Hồ Chí Minh

Tháo gỡ điểm nghẽn là cần thiết để xanh hóa nông nghiệp đi vào thực chất; trong đó, cần sự chuyển động trong nhận thức từ người dân, doanh nghiệp đến các cơ quan quản lý.

Thay đổi tư duy

Theo các chuyên gia kinh tế nông nghiệp, thực tế chỉ ra, ở những mô hình sản xuất công nghệ cao thành công, yếu tố quan trọng nhất không chỉ là vốn hay công nghệ, mà còn là sự thay đổi trong tư duy sản xuất.

Tại nhiều vùng sản xuất chuyên canh nông nghiệp của TP. Hồ Chí Minh, từ chỗ canh tác truyền thống, phụ thuộc vào thời tiết, nhiều người dân, hợp tác xã đã chuyển sang sản xuất trong nhà kính, quản lý bằng phần mềm, truy xuất nguồn gốc bằng mã QR. Điều này không chỉ thay đổi cơ bản phương thức sản xuất mà còn nâng cao tư duy sản xuất của người nông dân thời đại mới. Chỉ một chiếc điện thoại, một thiết bị điều khiển từ xa, nông dân có thể quan sát cũng như chăm sóc vườn rau, trại gà và phát hiện những điểm bất thường để có phương án xử lý.

Tại Hợp tác xã Nông nghiệp Tuấn Ngọc, hoạt động trồng rau đều được dựa trên ứng dụng công nghệ, từ tưới tiêu, đến điều chỉnh nhiệt độ khu vực trồng rau… từ đó giúp đơn vị giám sát được quá trình sinh trưởng, phát triển của cây rau, chủ động trong thu hoạch và giữ ổn định chất lượng sản phẩm. Theo ông Nguyễn Ngọc Tuấn, Giám đốc hợp tác xã, việc mạnh dạn ứng dụng công nghệ vào sản xuất đã thay đổi căn bản phương thức hoạt động tại đây, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế, duy trì sản lượng và xây dựng uy tín sản phẩm trên thị trường.

Tiến sĩ Trần Minh Hải, Phó hiệu trưởng Trường chính sách công và phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cũng nhiều lần chỉ ra những góc nhìn mới trong sản xuất có thể mang lại hiệu quả rất cao cho người dân. Cụ thể, từ sau hợp nhất, TP. Hồ Chí Minh sở hữu diện tích vườn cây cao su rất lớn. Thế nhưng trước đến nay, cao su được gắn với chức năng cho mủ và cho gỗ, ít ai biết rằng trái cây cao su với hàm lượng Omega 6 dồi dào có thể mang lại giá trị rất lớn, đang có nhu cầu cao tại Nhật Bản và nhiều quốc gia khác.

“Những nước đó đã qua trường chúng tôi đặt vấn đề nhập khẩu một lượng lớn trái cao su, cho thấy tiềm năng của chúng ta rất dồi dào, nếu biết khai thác và quan trọng là có sự đổi mới trong tư duy, giá trị gia tăng từ sản xuất nông nghiệp rất lớn. Đây cũng là ví dụ điển hình cho thấy muốn xây dựng nền nông nghiệp sản xuất bền vững, phát triển chuỗi gía trị phải cung cấp thông tin, tăng tính kết nối giữa nông dân với doanh nghiệp trên cơ sở áp dụng công nghệ mới, tạo ra giá trị gia tăng và xây dựng chuỗi ngành hàng bền vững”, Tiến sĩ Trần Minh Hải đưa ra góc nhìn.

Theo các chuyên gia, tư duy “làm nông nghiệp như làm kinh tế” là chìa khóa để thúc đẩy quá trình xanh hóa. Nông dân, hợp tác xã cần chuyển từ sản xuất manh mún sang tư duy chuỗi giá trị, gắn sản xuất với thị trường. Tuy nhiên, để thay đổi tư duy, người sản xuất cần được hỗ trợ về đào tạo, tư vấn, chuyển giao kỹ thuật và tiếp cận thông tin thị trường.

Ông Lê Viết Bình, Phó Chánh Văn phòng Bộ Nông nghiệp và Môi trường phụ trách phía Nam cho rằng, sau hợp nhất, TP. Hồ Chí Minh sở hữu tài nguyên nông nghiệp đa dạng, có thể phát triển nền nông nghiệp đa giá trị. Thành phố có lợi thế về nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn, nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp công nghệ cao. Việc phát huy lợi thế nền nông nghiệp, không chỉ dừng lại ở việc thay đổi tư duy từ người sản xuất, mà phải từ chính các cơ quan quản lý.

“Chắc chắn tư duy hiện nay không chỉ là sản xuất nông nghiệp mà phải chuyển thành tư duy kinh tế nông nghiệp. Vậy câu chuyện ở đây phải rà soát, tái cấu trúc, phát huy những lợi thế riêng có, để tạo thành động lực mạnh mẽ thúc đẩy và làm thay đổi diện mạo nền nông nghiệp. Tái cấu trúc không đặt nặng ở những hạn chế, khó khăn mà phải thể hiện tầm nhìn tái cấu trúc dựa trên những lợi thế nổi bật của Thành phố”, ông Lê Viết Bình nhấn mạnh.

Tiếp cận đồng bộ

Theo ông Phùng Đức Tiến, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp đã được Chính phủ phê duyệt và đang được triển khai đồng bộ. Đây không chỉ là giải pháp ngắn hạn mà còn là chiến lược phát triển lâu dài. TP. Hồ Chí Minh không thể đứng ngoài quỹ đạo này mà cần chủ động điều tra, đánh giá thực trạng để bắt nhịp với các chính sách quốc gia. Nông nghiệp tuần hoàn vì thế trở thành một hướng đi tất yếu.

Sau khi mở rộng không gian phát triển, TP. Hồ Chí minh có quy mô dân số lớn và lợi thế tổng hợp giữa công nghiệp, dịch vụ và nông nghiệp. Dù tỷ trọng nông nghiệp không chiếm ưu thế, lĩnh vực này vẫn giữ vai trò quan trọng về an ninh lương thực và ổn định chuỗi cung ứng. Thành phố được kỳ vọng sẽ đi đầu trong nông nghiệp công nghệ cao, từ đó thúc đẩy nông nghiệp tuần hoàn và nông nghiệp xanh.

Đặc biệt, TP. Hồ Chí Minh cần trở thành điểm dẫn cho cả nước trong chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn. Đây là nền tảng để nâng cao giá trị nông sản và giảm tác động môi trường. Việc truy xuất nguồn gốc, ứng dụng công nghệ và quản trị dựa trên dữ liệu sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững. Hơn nữa, sự kết hợp này giúp hình thành một nền nông nghiệp hiện đại, hiệu quả và thân thiện với môi trường.

Cũng theo Thứ trưởng Phùng Đức Tiến, tư duy phát triển cần chuyển từ “sản xuất nông liệu” sang “kinh tế nông liệu”, coi nông nghiệp không chỉ là sản xuất đầu ra thô mà là một hệ sinh thái giá trị đa chiều. Nông liệu phải tham gia vào chuỗi giá trị kinh tế, thương mại và công nghiệp chế biến. Khi đặt trong mô hình kinh tế tuần hoàn, mỗi loại nông sản và phụ phẩm đều có thể trở thành đầu vào cho một chu trình mới. Cách tiếp cận này giúp gia tăng giá trị thay vì chỉ mở rộng sản lượng.

Xanh hóa nông nghiệp TP. Hồ Chí Minh là quá trình dài hơi, không thể thực hiện riêng lẻ ở từng mô hình, từng địa phương. Theo các nhà quản lý, để tháo gỡ điểm nghẽn, cần cách tiếp cận đồng bộ từ quy hoạch vùng sản xuất, chính sách tín dụng, hỗ trợ hạ tầng, xúc tiến thương mại đến xây dựng thương hiệu.

Để tổ chức lại sản xuất nông nghiệp theo hướng tập trung, xanh hoá, hiện đại và hiệu quả hơn, hiện nay Thành phố đang đề xuất xây dựng thêm 12 Khu Nông nghiệp Công nghệ cao thể hiện tầm nhìn chiến lược dài hạn của TP. Hồ Chí Minh. Các khu này được thiết kế theo mô hình mạng lưới có sự liên kết và bổ trợ lẫn nhau, tránh trùng lặp nhiệm vụ. Qua đó, thành phố kỳ vọng tạo động lực phát triển nông nghiệp đô thị theo hướng hiện đại, xanh và bền vững nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nông nghiệp trong dài hạn.

“Các Khu Nông nghiệp Công nghệ cao không chỉ là không gian sản xuất mà còn là hạt nhân đổi mới sáng tạo. Mỗi khu sẽ được định hướng theo lợi thế vùng và nhóm công nghệ trọng tâm, gồm khu nghiên cứu – thử nghiệm, khu trình diễn – đào tạo và khu chuyển giao công nghệ. Mô hình này giúp phân bổ hợp lý hoạt động nghiên cứu theo từng vùng sinh thái và nhóm sản phẩm chủ lực. Đồng thời, thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp, viện – trường và nông dân trong chuỗi giá trị”, ông Phạm Đình Dũng, Trưởng Ban Ban Quản lý Khu Nông nghiệp Công nghệ. Cao TP. Hồ Chí Minh chia sẻ.

Cũng theo ông Dũng, các Khu Nông nghiệp Công nghệ cao được định hướng gắn chặt với nhu cầu thị trường và chuỗi giá trị thông qua cơ chế liên kết doanh nghiệp – viện, trường – hợp tác xã – nông dân, qua đó, nông nghiệp công nghệ cao được phát triển theo hướng thực chất, gắn với nhu cầu tiêu thụ, thúc đẩy tiến trình xanh hoá nông nghiệp trong siêu đô thị đặc biệt.

Giai đoạn 2025–2030, TP. Hồ Chí Minh đặt mục tiêu chuyển từ “sản xuất nông nghiệp” sang “phát triển kinh tế nông nghiệp”; trong đó, Khu Nông nghiệp Công nghệ cao Thành phố được xác định là trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm và hoàn thiện các giải pháp công nghệ. Ngoài ra, các chính sách đồng bộ kiến tạo không gian phát triển, tái cấu trúc nền nông nghiệp sẽ góp phần thay đổi diện mạo, quy mô nền nông nghiệp của Thành phố.

Trong bối cảnh đô thị hóa mạnh mẽ, nông nghiệp TP. Hồ Chí Minh không thể đi theo con đường mở rộng diện tích, mà phải phát triển theo chiều sâu, dựa trên công nghệ, đổi mới sáng tạo và tiêu chuẩn xanh. Với sự đồng hành của Nhà nước, sự chủ động của doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân, cùng những chính sách phù hợp, nông nghiệp xanh được kỳ vọng sẽ trở thành trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững của TP. Hồ Chí Minh trong giai đoạn tới.