Hợp tác tri thức tạo chiều sâu mới cho quan hệ Việt Nam-Pháp

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron với lãnh đạo một số tập đoàn, doanh nghiệp hàng đầu của hai nước. Ảnh: Thống Nhất – TTXVN

Trong đó, hợp tác khoa học, giáo dục và văn hóa không chỉ tiếp tục giữ vai trò quan trọng mà còn có thể trở thành hình mẫu cho quan hệ giữa hai nước, dựa trên sự bình đẳng và cùng tạo ra tri thức.

Trao đổi với phóng viên TTXVN tại Paris, Tiến sĩ Frédéric Roustan, giảng viên lịch sử châu Á tại Đại học Aix-Marseille (AMU) và là Phó Giám đốc Viện Nghiên cứu châu Á (IrAsia), đánh giá chuyến thăm chính thức của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có ý nghĩa lịch sử đối với Pháp.

Theo ông Frédéric Roustan, Việt Nam đã trở thành một chủ thể chính trị và kinh tế không thể thiếu ở Đông Nam Á, có vai trò dẫn dắt trong khu vực cũng như vượt ra ngoài khu vực. Việc hai nước thiết lập Đối tác chiến lược toàn diện hồi năm 2024 đã tạo nền tảng mới cho các dự án hợp tác trong tương lai, trên cơ sở quan hệ bình đẳng giữa hai bên.

Từ góc nhìn của một nhà nghiên cứu nhiều năm theo dõi Việt Nam và quan hệ của Việt Nam với các nước châu Á, Tiến sĩ Frédéric Roustan đặc biệt nhấn mạnh vai trò của hợp tác khoa học và trí thức trong quan hệ Việt - Pháp. Ông cho rằng qua nhiều thập kỷ, dù có những thăng trầm trong quan hệ song phương về ngoại giao, chính trị và kinh tế, mối quan hệ giữa các nhà khoa học, trí thức Pháp và Việt Nam vẫn luôn được duy trì, góp phần giữ vững sự giao lưu giữa hai quốc gia.

Theo ông, hợp tác khoa học từng giữ vị trí trung tâm và vẫn có ý nghĩa nền tảng đối với tương lai quan hệ Việt - Pháp, nhất là trước những biến đổi sâu sắc của thế giới hiện nay. Đáng chú ý, nhà nghiên cứu Pháp cho rằng cách thức hợp tác trong lĩnh vực khoa học có thể trở thành hình mẫu cho quan hệ chính trị và ngoại giao giữa hai nước.

Trong đó, điều quan trọng đối với tương lai của quan hệ học thuật là Việt Nam không chỉ đơn thuần trở thành đối tượng nghiên cứu của các học giả Pháp, cũng như Pháp không chỉ là đối tượng nghiên cứu của phía Việt Nam. Thay vào đó, tri thức cần được tạo ra thông qua sự hợp tác bình đẳng giữa các nhà nghiên cứu Việt Nam và Pháp.

Tiến sĩ Frédéric Roustan dẫn thực tế hợp tác tại AMU và IrAsia, đơn vị nghiên cứu thuộc Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp (CNRS) mà ông tham gia lãnh đạo. Trong nhiều năm qua, các đơn vị này đã triển khai nhiều dự án nghiên cứu, chương trình giảng dạy và đào tạo chung với các đối tác đại học Việt Nam, trước hết là Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, bên cạnh Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế.

Trong gần 15 năm qua, hai bên duy trì các chương trình đào tạo phối hợp, trao đổi sinh viên và nhà nghiên cứu hằng năm, qua đó tổ chức các hội thảo tại cả Pháp và Việt Nam cũng như thực hiện các công trình xuất bản chung.

Một hướng hợp tác đáng chú ý khác là bảo tồn và phát huy giá trị các tài liệu lịch sử chung của hai nước. Theo Tiến sĩ Frédéric Roustan, AMU và IrAsia đang phối hợp với các cơ quan lưu trữ của Pháp và Việt Nam trong việc bảo quản và chia sẻ nguồn tư liệu lịch sử liên quan đến hai nước. Hai bên cũng đã khởi động một dự án nhằm đưa di sản tư liệu chung này ra giới thiệu và phát huy giá trị trong khuôn khổ Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO).

Hai bên đồng thời xây dựng một chương trình thạc sĩ chung về “nghiệp vụ lưu trữ Pháp ngữ”, dự kiến bắt đầu vào năm tới. Năm 2026, đoàn công tác của AMU đã tới Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, để gia hạn các thỏa thuận song phương giữa hai trường và phát triển các chương trình chung.

Bên cạnh hợp tác khoa học và giáo dục, Tiến sĩ Frédéric Roustan cho rằng văn hóa là một kênh có ý nghĩa nền tảng trong việc khơi dậy sự quan tâm của thế hệ trẻ Pháp đối với Việt Nam và của giới trẻ Việt Nam đối với Pháp. Hai nước vì thế cần thúc đẩy giao lưu văn hóa trong các lĩnh vực như điện ảnh, văn học, âm nhạc và nghệ thuật.

Theo ông, văn hóa đương đại Việt Nam hiện vẫn chưa được biết đến nhiều tại Pháp nếu so với văn hóa đại chúng của Nhật Bản hay Hàn Quốc. Trong khi đó, Việt Nam cũng sở hữu một nền văn hóa đại chúng năng động. Việc quảng bá mạnh hơn những nét văn hóa này tại Pháp có thể giúp Việt Nam tiếp cận công chúng trẻ, trong đó có những người có khả năng trở thành sinh viên học tiếng Việt trong tương lai.

Tiến sĩ Frédéric Roustan cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải hỗ trợ phát triển ngành Việt Nam học tại Pháp, từ giảng dạy tiếng Việt đến văn hóa và lịch sử Việt Nam. Ở chiều ngược lại, ông cho rằng cần tiếp tục duy trì tiếng Pháp trong các khoa ngôn ngữ và nghiên cứu khu vực tại Việt Nam.