Hợp tác xã trở thành trục liên kết nông nghiệp Vĩnh Long

Phát triển hợp tác xã nông nghiệp gắn với tái cơ cấu ngành và xây dựng nông thôn mới đang được Vĩnh Long xác định là giải pháp trọng tâm nhằm tổ chức lại sản xuất, mở rộng liên kết chuỗi giá trị và nâng cao thu nhập cho nông dân, trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp ngày càng đối mặt nhiều thách thức.

Sản xuất theo chuỗi giá trị

Nông nghiệp Vĩnh Long nhiều năm qua chủ yếu ở quy mô sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết, phụ thuộc vào thương lái nên giá trị gia tăng thấp, tiềm ẩn nhiều rủi ro thị trường. Trong bối cảnh đó, mô hình hợp tác xã kiểu mới từng bước khắc phục hạn chế của sản xuất cá thể, tạo nền tảng để tổ chức lại sản xuất theo quy mô lớn, đồng bộ và chuyên nghiệp hơn.

Tại Hợp tác xã nông nghiệp Rạch Lọp, xã Hùng Hòa, mô hình liên kết chuỗi giá trị lúa – gạo đang phát huy hiệu quả rõ nét. Sau gần 10 năm hoạt động, hợp tác xã có 519 thành viên, sản xuất trên diện tích hơn 350 ha lúa và 119 ha dừa, với vốn điều lệ 2 tỷ đồng. Hợp tác xã hiện phát triển 7 loại hình dịch vụ và tạo việc làm thường xuyên cho 25 lao động địa phương.

Điểm nổi bật của Hợp tác xã nông nghiệp Rạch Lọp không chỉ ở quy mô diện tích, doanh thu, mà ở cách tổ chức sản xuất theo hướng chuỗi giá trị khép kín, lấy thành viên làm trung tâm. Thay vì chỉ cung ứng dịch vụ đơn lẻ, hợp tác xã chủ động tham gia hai khâu quan trọng nhất của chuỗi sản xuất lúa gạo là kiểm soát đầu vào và làm chủ đầu ra. Hợp tác xã ký kết với 6 doanh nghiệp cung ứng giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật nhằm đảm bảo vật tư đạt chất lượng và giá hợp lý. Thành viên mua vật tư thông qua hợp tác xã với giá thấp hơn thị trường từ 5.000 - 7.000 đồng/sản phẩm, qua đó giảm đáng kể chi phí sản xuất.

Ở khâu đầu ra, Hợp tác xã nông nghiệp Rạch Lọp không dừng lại ở việc bao tiêu lúa thô mà đầu tư chế biến, xây dựng thương hiệu gạo riêng và ký kết với 4 doanh nghiệp tiêu thụ sản phẩm. Hàng năm, hợp tác xã bao tiêu từ 1.500 - 1.800 tấn lúa thương phẩm cho thành viên; đồng thời chế biến, cung ứng ra thị trường khoảng 290 tấn gạo chất lượng cao. Ba sản phẩm mang thương hiệu “Gạo Rạch Lọp” đạt chuẩn OCOP 4 sao được cung cấp cho bếp ăn tập thể của doanh nghiệp, trường dân tộc nội trú, hệ thống đại lý, các cửa hàng OCOP trong và ngoài tỉnh. Nhờ liên kết ổn định với doanh nghiệp, giá lúa của thành viên hợp tác xã luôn cao hơn thị trường từ 20 - 50 đồng/kg trong khi chi phí đầu vào giảm nhờ mua vật tư tập trung nên lợi nhuận tăng thêm cho thành viên sau 10 năm hoạt động đạt trên 5 tỷ đồng.

Kết quả sản xuất kinh doanh của hợp tác xã tăng trưởng qua từng năm. Năm 2023, hợp tác xã đạt doanh thu hơn 9,19 tỷ đồng, lợi nhuận gộp 937 triệu đồng; năm 2024, doanh thu tăng trên 15 tỷ đồng, lợi nhuận gộp hơn 1,4 tỷ đồng. Những con số này cho thấy khi tổ chức sản xuất bài bản, đúng Luật Hợp tác xã, minh bạch tài chính và quản trị hiệu quả, mô hình hợp tác xã hoàn toàn có thể vận hành theo cơ chế thị trường, bảo đảm lợi ích hài hòa giữa tập thể và thành viên.

Bên cạnh đó, Hợp tác xã nông nghiệp Rạch Lọp cũng tích cực ứng dụng tiến bộ kỹ thuật và chuyển đổi số trong quản lý, sản xuất. Đơn vị đã triển khai 50 ha lúa theo Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Việc áp dụng quy trình canh tác tiên tiến, sử dụng máy bay phun thuốc bảo vệ thực vật và quản lý đồng ruộng theo hướng giảm phát thải giúp giảm khoảng 30% lượng phân bón, thuốc hóa học; đồng thời tăng lợi nhuận khoảng 10% so với phương thức truyền thống.

Từ thực tiễn hoạt động, ông Huỳnh Đăng Khoa, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã Rạch Lọp cho rằng, để phát triển bền vững, hợp tác xã phải đặt lợi ích thành viên lên hàng đầu, tổ chức sản xuất quy mô lớn, đồng bộ quy trình kỹ thuật nhằm nâng cao năng lực đàm phán với doanh nghiệp. Đồng thời, hợp tác xã cần chú trọng quản lý chất lượng sản phẩm, đẩy mạnh xúc tiến thương mại và ứng dụng công nghệ số trong quản trị.

Thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị

Theo ông Võ Tiến Sĩ, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, những năm qua tỉnh đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động của hợp tác xã nông nghiệp. Thực tiễn cho thấy khi được tổ chức bài bản, hoạt động đúng Luật Hợp tác xã và vận hành theo cơ chế thị trường, hợp tác xã không chỉ là “cầu nối” mà thực sự trở thành chủ thể trung tâm trong liên kết chuỗi giá trị nông sản.

Toàn tỉnh Vĩnh Long hiện có 459 hợp tác xã nông nghiệp trong đó có 217 hợp tác xã được xếp loại tốt, khá; 63 hợp tác xã xếp loại trung bình; 17 hợp tác xã yếu; số còn lại chưa phân loại do mới thành lập hoặc ngừng hoạt động. So với giai đoạn trước, tỷ lệ hợp tác xã hoạt động hiệu quả tăng lên, cho thấy xu hướng chuyển biến tích cực trong tổ chức và quản trị.

Một trong những dấu ấn nổi bật là vai trò của hợp tác xã trong thúc đẩy liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị. Thông qua hợp tác xã, sản xuất nông nghiệp được tổ chức theo vùng nguyên liệu tập trung, gắn với các sản phẩm chủ lực như lúa gạo chất lượng cao, dừa và thủy sản. Nhiều hợp tác xã đã chủ động ký kết hợp đồng liên kết với doanh nghiệp trong cung ứng vật tư đầu vào, áp dụng quy trình sản xuất an toàn và bao tiêu sản phẩm đầu ra cho thành viên.

Hiện toàn tỉnh có 107 hợp tác xã thực hiện liên kết sản xuất – tiêu thụ; trong đó 74 hợp tác xã tham gia liên kết theo chuỗi giá trị tương đối ổn định. Việc liên kết không chỉ giảm rủi ro về giá cả, thị trường mà còn nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản, từng bước hình thành tư duy sản xuất theo đơn đặt hàng, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn chất lượng.

Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) tiếp tục được triển khai hiệu quả thông qua hệ thống hợp tác xã. Đến nay, 113 hợp tác xã tại Vĩnh Long có sản phẩm đạt chuẩn OCOP. Ngành nông nghiệp phối hợp tổ chức cho nhiều lượt hợp tác xã tham gia hội chợ, diễn đàn xúc tiến thương mại trong và ngoài tỉnh, góp phần mở rộng thị trường tiêu thụ và quảng bá thương hiệu nông sản địa phương.

Không chỉ đóng vai trò trong phát triển kinh tế, hợp tác xã nông nghiệp còn góp phần quan trọng vào thực hiện các tiêu chí xây dựng nông thôn mới, nhất là tiêu chí về tổ chức sản xuất, thu nhập và việc làm. Thông qua hợp tác xã, nhiều lao động nông thôn có việc làm ổn định; tinh thần hợp tác, liên kết trong cộng đồng được củng cố, tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Từ thực tiễn triển khai, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long xác định, sự lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất của cấp ủy, chính quyền các cấp có ý nghĩa quyết định. Bên cạnh đó, phát triển hợp tác xã phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của nông dân và yêu cầu của thị trường, tránh chạy theo số lượng, hình thức. Việc nâng cao năng lực quản trị, đào tạo đội ngũ cán bộ hợp tác xã được xem là khâu then chốt.

Thời gian tới, ngành nông nghiệp tỉnh Vĩnh Long tiếp tục tham mưu triển khai các giải pháp trọng tâm nhằm củng cố và nâng cao chất lượng hoạt động của hợp tác xã nông nghiệp; hỗ trợ xây dựng phương án sản xuất – kinh doanh khả thi; khuyến khích hình thành hợp tác xã theo ngành hàng, vùng nguyên liệu, đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị gắn với sản phẩm chủ lực của tỉnh.

Tỉnh cũng tăng cường hỗ trợ hợp tác xã tiếp cận nguồn vốn tín dụng ưu đãi, đầu tư hạ tầng phục vụ sản xuất tập trung, đẩy mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ và chuyển đổi số; chú trọng phát triển nguồn nhân lực, thu hút cán bộ trẻ, kỹ sư nông nghiệp tham gia quản lý, điều hành.

Với sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành, hệ thống hợp tác xã nông nghiệp tại Vĩnh Long được kỳ vọng tiếp tục phát huy vai trò trung tâm trong tổ chức lại sản xuất, thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị và đóng góp quan trọng vào mục tiêu xây dựng nông thôn mới nâng cao, bền vững trong giai đoạn tới.