Hướng đi bắt buộc để doanh nghiệp dệt may duy trì đơn hàng

Công nhân ngành may sản xuất đơn hàng cuối năm. Ảnh: Hằng Trần/Bnews/Vnanet.vn

Dệt may là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn, giữ vai trò xuất khẩu chủ lực và giải quyết việc làm cho hơn 3,3 triệu lao động. Ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) cho biết: Phần lớn các doanh nghiệp trong ngành hiện đã có đơn hàng sản xuất đến hết quý III, nhiều đơn vị quy mô lớn thậm chí đã lấp đầy đơn hàng đến hết năm. Để hoàn thành mục tiêu xuất khẩu 48 tỷ USD trong năm 2026, toàn ngành cần duy trì kim ngạch bình quân trên 4 tỷ USD mỗi tháng trong nửa cuối năm.

Dù đơn hàng sản xuất được bảo đảm, thách thức lớn nhất hiện nay là đơn giá gia công liên tục sụt giảm. Trong khi đó, chi phí nguyên phụ liệu, nhân công cùng các yêu cầu tuân thủ quốc tế đều leo thang, khiến biên lợi nhuận của doanh nghiệp bị thu hẹp đáng kể. Bên cạnh đó, chi phí logistics duy trì ở mức cao, thời gian vận chuyển kéo dài và giá nguyên phụ liệu tăng khoảng 15 - 20% đã đẩy chi phí sản xuất lên cao. Do không thể điều chỉnh giá bán trong bối cảnh sức mua toàn cầu yếu, nhiều doanh nghiệp đành chấp nhận đặt mục tiêu duy trì sản xuất và giữ vững thị phần.

Thực tế tại Công ty TNHH May mặc DONY cho thấy, dù không thiếu đơn hàng nhưng hiệu quả kinh tế mang lại vẫn chưa đạt kỳ vọng. Ông Phạm Quang Anh, Giám đốc Công ty chia sẻ, trong nửa đầu năm, lượng đơn đặt hàng tăng hơn 20% so với cùng kỳ năm 2025, tuy nhiên số đơn hàng hoàn tất mang lại doanh thu thực tế gần như không tăng. Nguyên nhân là sau khi ký hợp đồng ở quý I, xung đột kéo dài tại khu vực Trung Đông đã tác động nghiêm trọng đến hoạt động logistics, làm tăng chi phí vận tải và khiến nguyên phụ liệu nhập khẩu về trễ tiến độ. Nhiều đơn hàng dự kiến giao trong quý II buộc phải dời sang quý III/2026.

Nhận định về thị trường, các chuyên gia cho rằng, sức mua tại châu Âu đang suy giảm mạnh, đặc biệt ở phân khúc thời trang cao cấp. Tại Mỹ, nhu cầu tiêu dùng chưa phục hồi ổn định, đi kèm những biến động về chính sách thương mại gây nhiều rào cản cho việc mở rộng đơn hàng. Đối với các thị trường mới nổi tại châu Phi, sức mua nhìn chung còn thấp, chủ yếu tập trung vào mặt hàng giá rẻ và hàng ký gửi nên giá trị xuất khẩu không cao.

Động lực tăng trưởng hiện chủ yếu đến từ Nhật Bản và một số quốc gia châu Á. Tuy nhiên, khu vực này đa số tiêu thụ các dòng sản phẩm cơ bản nên chưa thể bù đắp trọn vẹn sự sụt giảm từ các thị trường truyền thống. Ngay cả với các doanh nghiệp khai thác thị trường ngách như sản xuất đồng phục, dù số lượng đơn hàng tăng hơn 20% so với cùng kỳ năm 2025 nhưng số đơn hàng hoàn thành đóng góp vào doanh thu thực tế gần như dậm chân tại chỗ.

Theo dự báo, tăng trưởng GDP toàn cầu năm 2026 chỉ dao động từ 2,5-3,1%. Tăng trưởng thương mại hàng hóa thế giới sụt giảm mạnh, từ mức 4,6% của năm 2025 xuống còn khoảng 1,9%, phản ánh xu hướng phục hồi chậm của nhu cầu tiêu dùng.

Bên cạnh đó, xu hướng gia tăng bảo hộ thương mại cũng tạo sức ép bủa vây. Doanh nghiệp phải gánh chịu áp lực cạnh tranh gay gắt từ tiến độ giao hàng, xuất xứ nguyên liệu, thuế quan cho đến khả năng truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn phát thải carbon, kinh tế tuần hoàn và việc tuân thủ các tiêu chuẩn ESG. Ngoài ra, sự cạnh tranh nguồn lao động giữa dệt may và các ngành công nghiệp mới nổi cũng ngày càng khốc liệt.

Để ngành dệt may đóng góp hiệu quả vào mục tiêu tăng trưởng chung, ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) đề xuất giải pháp trọng tâm là phát triển nguồn nguyên phụ liệu và chuỗi cung ứng trong nước. Trong đó, cần tập trung vào các khâu sợi, dệt, nhuộm và hoàn tất nhằm đáp ứng quy tắc xuất xứ trong các hiệp định FTA, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa. Bởi hiện nay, sản xuất nguyên phụ liệu vẫn là "nút thắt" lớn khi toàn ngành phải nhập khẩu khoảng 60 - 70% nguyên liệu đầu vào.

Ngành dệt may cũng cần dịch chuyển sang các phương thức sản xuất mang lại giá trị gia tăng cao hơn, gia tăng tỷ trọng đơn hàng FOB và ODM. Chuyển đổi số được xem là giải pháp then chốt thông qua việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), tự động hóa và mô hình nhà máy thông minh nhằm tối ưu năng suất, giảm chi phí. Đồng thời, dệt may xanh và kinh tế tuần hoàn là hướng đi bắt buộc để doanh nghiệp duy trì đơn hàng và nâng cao năng lực cạnh tranh. Bên cạnh đó, VITAS nhấn mạnh tầm quan trọng của việc khai thác thị trường nội địa, đẩy mạnh xây dựng thương hiệu để từng bước xuất khẩu bằng chính thương hiệu Việt.

Mặc dù hoạt động sản xuất kinh doanh nửa đầu năm 2026 đối mặt nhiều thách thức, ngành dệt may vẫn giữ được đà tăng trưởng nhẹ trước sức ép từ cả bên ngoài lẫn nội tại. Tính chung 6 tháng đầu năm nay, kim ngạch xuất khẩu dệt may đạt 22,2 tỷ USD, tăng 1,7% so với cùng kỳ năm 2025. Riêng tháng 6, xuất khẩu đạt 4,22 tỷ USD, tăng 10,9% so với tháng trước, tín hiệu này cho thấy hoạt động sản xuất và giao hàng đang khởi sắc trong quý II.

Nhằm tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn, VITAS kiến nghị Nhà nước ban hành cơ chế hỗ trợ thu hút các dự án công nghệ cao, thân thiện với môi trường vào khâu dệt, nhuộm; khuyến khích mô hình liên doanh; đồng thời xem xét miễn hoặc ân hạn thuế VAT đối với nguyên phụ liệu sản xuất trong nước tham gia chuỗi cung ứng xuất khẩu.

Về thủ tục hành chính, Hiệp hội đề xuất liên thông các thủ tục đầu tư, xây dựng, môi trường, phòng cháy chữa cháy theo cơ chế "một cửa". Riêng về lĩnh vực hải quan, VITAS đề nghị tạo điều kiện cho doanh nghiệp nội địa được lựa chọn địa điểm làm thủ tục linh hoạt khi nhận gia công cho các doanh nghiệp chế xuất.