Hướng tiếp cận của Canada khi giải quyết tình trạng thiếu lao động

Bài viết trên trang mạng The Star đặt câu hỏi, liệu Canada có cần nhiều người nhập cư có trình độ học vấn thấp hơn để làm những công việc được trả lương thấp, hay để những người có trình độ học vấn cao làm những công việc đó? Khi các nhà tuyển dụng gặp khó khăn khi tìm kiếm công nhân, câu hỏi đang được đặt ra về những nỗ lực của Canada trong việc sử dụng vấn đề nhập cư để giải quyết tình trạng thiếu lao động.

Feng Hou, chuyên gia nghiên cứu thuộc Cơ quan Thống kê Canada (Statscan), cho biết, tình trạng thiếu lao động chủ yếu tập trung vào các công việc có tay nghề thấp, nhưng đã có một tỷ lệ rất lớn người nhập cư có trình độ đại học đang làm những công việc này. Điều quan trọng đối với các nhà hoạch định chính sách và công chúng là quyết định xem Canada muốn tiếp tục chọn những người nhập cư mới có trình độ học vấn cao để làm việc trong các ngành nghề có kỹ năng thấp, hay tăng số lượng người nhập cư có trình độ học vấn thấp.

Việc tăng người nhập cư có học vấn thấp tạo ra rủi ro lớn và có thể có tác động lâu dài đến thị trường lao động Canada. Điều này có thể làm thay đổi chất lượng của lực lượng lao động trong tương lai, giảm lương hoặc không khuyến khích người sử dụng lao động đầu tư vào đổi mới và cải thiện điều kiện làm việc.

Một thay đổi đáng kể liên quan đến những người nhập cư có trình độ học vấn cao sẽ làm suy yếu xu hướng con cái của những người nhập cư đạt được trình độ học vấn cao, trong khi đây là một thành công lớn của Canada so với các quốc gia khác.

Ở nhiều quốc gia, người dân nhìn chung có thái độ tích cực hơn đối với những người nhập cư có tay nghề cao hơn là những người có tay nghề thấp. Bất kỳ thay đổi nào ảnh hưởng tiêu cực đến nhận thức của người Canada về nhập cư đều có thể cản trở thành công của chính sách.

Tính đến tháng 3/2023, tỷ lệ thất nghiệp của Canada là 5%. Trong khi đó, các vị trí tuyển dụng  đã giảm 731.570 việc làm trong tất cả các lĩnh vực kể từ tháng 6/2022, mặc dù có tăng nhẹ vào đầu năm nay. Số việc làm chưa được tuyển dụng tăng trưởng trong lĩnh vực vận tải và kho bãi (tăng 14.500 việc làm) cũng như chăm sóc y tế và hỗ trợ xã hội (tăng 12.400 việc làm), trong khi con số này giảm đối với các dịch vụ chuyên môn, khoa học và kỹ thuật (giảm 6.200 việc làm; giảm 10,9%), sản xuất (giảm 4.200 việc làm; giảm 6%) và dịch vụ giáo dục (giảm 3.800 việc làm; giảm 14,1%).

Để giải quyết thị trường lao động khan hiếm, chính phủ liên bang đã tăng lượng người nhập cư mới hàng năm, với mục tiêu chào đón 500.000 người mỗi năm vào năm 2025. Các chính sách mới bao gồm nới lỏng các quy tắc để thu hút lao động nước ngoài, thông qua luật mới ưu tiên những người nhập cư tiềm năng trong các lĩnh vực được xác định, trong đó có những công việc có tay nghề thấp trước đây không đủ điều kiện để được thường trú.

Một chương trình thực hiện một lần đã cấp quyền thường trú cho 90.000 sinh viên quốc tế và người lao động nước ngoài đang làm các công việc thiết yếu ở Canada, nhiều người thuộc nhóm có kỹ năng thấp trong lĩnh vực chăm sóc y tế, sản xuất và phân phối thực phẩm, để giảm bớt khủng hoảng.

Các biện pháp trên làm dấy lên câu hỏi rằng: chính sách nhập cư nên hướng tới việc lấp đầy các công việc có kỹ năng cao hay thấp, và liệu đất nước có đang đi đúng hướng hay không?

Dựa trên cơ sở dữ liệu điều tra dân số và nhập cư của chính phủ, một nghiên cứu đã được thực hiện nhằm xem xét những người nhập cư theo các chương trình khác nhau có được tuyển dụng vào công việc phù hợp với trình độ học vấn và kỹ năng của họ hay không.

Trong số tất cả những người nhập cư trong độ tuổi từ 20-64, có 60% người nhập cư làm các công việc đòi hỏi kỹ năng cao và 40% làm các công việc đòi hỏi kỹ năng thấp, tương đương với tỷ lệ tương ứng của những người sinh ra ở Canada là 64% và 36%. 

Các công việc có kỹ năng cao được định nghĩa là yêu cầu tối thiểu 2 năm học sau trung học trở lên; các công việc có kỹ năng thấp chỉ yêu cầu trình độ trung học và đào tạo tại chỗ. Mặc dù người nhập cư đóng một vai trò quan trọng trong thị trường lao động ở tất cả các cấp độ kỹ năng, chiếm 24% tổng số việc làm, nhưng họ cũng có nhiều khả năng ở dưới cùng của bậc thang hơn so với những người sinh ra ở Canada.

Theo nghiên cứu, 34% người nhập cư được lựa chọn thông qua danh mục kinh tế (bao gồm cả người nộp đơn chính, vợ/chồng và người phụ thuộc, và ở Canada kể từ năm 1980) đã được tuyển dụng trong các công việc có kỹ năng thấp. Ngay cả trong số những người nhập cư theo diện kinh tế dài hạn đã ở Canada hơn một thập kỷ, 31% làm việc ở những vị trí có tay nghề thấp.

Nhóm người nhập cư này, được lựa chọn vì trình độ học vấn cao và kỹ năng của họ, là nguồn cung cấp lao động có tay nghề thấp chủ yếu. Nhóm chiếm 53% tổng số người nhập cư trưởng thành và gần một nửa (46%) lực lượng lao động nhập cư làm các công việc có tay nghề thấp. 

Những người nhập cư theo diện kinh tế được chọn theo Chương trình đề cử cấp tỉnh, cho phép các tỉnh lựa chọn thường trú nhân của mình, có tỷ lệ lớn nhất trong các công việc có tay nghề thấp, ở mức 40%. Con số này so với 28% những người trong chương trình công nhân lành nghề liên bang và 15% trong tầng lớp giàu kinh nghiệm người Canada.

Nghiên cứu cho thấy, những người nhập cư theo diện kinh tế nói riêng đã được lựa chọn dựa trên mô hình nguồn lực con người, định hướng việc nhập cư cho những cá nhân có trình độ học vấn cao. Tuy nhiên, không phải tất cả những người nhập cư theo diện này đều có những công việc đòi hỏi kỹ năng cao.

Nghiên cứu đề cập đến nhiều yếu tố dẫn đến các điều kiện thị trường lao động, chủ yếu do đại dịch gây ra như sự mệt mỏi của người lao động; mối lo ngại của người lao động về việc lây nhiễm COVID-19; hỗ trợ tài chính mạnh mẽ của chính phủ cho các cá nhân; sự suy giảm mức độ nhập cư; và mong muốn có thể thay đổi công việc.

Do hầu hết các yếu tố này đều mang tính chu kỳ, nên chương trình lao động nước ngoài tạm thời có thể là một giải pháp hợp lý hơn cho cuộc khủng hoảng lao động trong bối cảnh kinh tế bất ổn hiện nay. Tuy nhiên, các nhà phê bình cho rằng giải pháp không phải là thu hút ít người nhập cư có tay nghề thấp mà tập trung nhiều hơn vào việc công nhận bằng cấp để tận dụng tốt nhất tất cả các kỹ năng của người nhập cư.

Naomi Alboim, người từng giữ vai trò cấp cao trong chính quyền liên bang và cấp tỉnh về nhập cư và lao động, cho biết: “Chu kỳ kinh doanh không dẫn đến việc ít lao động nước ngoài tạm thời hơn. Việc sử dụng lao động nước ngoài tạm thời thông qua các luồng nhập cư khác nhau tiếp tục gia tăng. Ngay cả khi lãi suất tăng cao dẫn đến giảm tăng trưởng kinh tế và có lẽ cần ít lao động hơn, chúng tôi biết rằng có những lĩnh vực tay nghề thấp sẽ tiếp tục cần lao động”.

Thật trớ trêu khi những người nhập cư có tay nghề thấp có việc làm phù hợp với trình độ học vấn và kỹ năng của họ trong khi những người khác có trình độ học vấn và tay nghề cao phải vật lộn để có được công việc tương thích và có thể sẽ phải "vỡ mộng" với quyết định đến Canada.

Rupa Banerjee, Chủ tịch chương trình nghiên cứu về hòa nhập kinh tế, việc làm và tinh thần kinh doanh của người nhập cư Canada, cho rằng: “Sự thành công của chương trình nhập cư kinh tế phụ thuộc vào sự phù hợp giữa kỹ năng của người mới đến và công việc cần tuyển dụng." Người nhập cư cần có sự kết hợp của nhiều trình độ kỹ năng khác nhau khi đến Canada, nhưng họ vẫn gặp vấn đề về sự không phù hợp giữa kỹ năng công việc và đó tiếp tục là một thách thức lớn mà Canada cần tiếp tục giải quyết./.