JICA đồng hành cùng Việt Nam xây dựng hệ thống dự trữ dầu mỏ chiến lược

Đó là nhận định được chuyên gia từ Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) đưa ra tại buổi họp báo về dự án khảo sát nhu cầu liên quan đến dự trữ dầu mỏ và chuỗi cung ứng dầu mỏ tại Việt Nam.

Tại buổi họp báo, ông Okamura Kenji, Phó trưởng ban Năng lượng và Khai khoáng, Phòng Quản lý Hạ tầng tại Trụ sở chính của Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA), ghi nhận rằng trong cuộc khủng hoảng năng lượng do việc đóng cửa eo biển Hormuz hồi đầu năm nay, Chính phủ Việt Nam đã thể hiện sự linh hoạt đáng kể. Nhờ việc cung cấp thông tin kịp thời và điều hành mua sắm, nhập khẩu, Việt Nam đã tránh được những xáo trộn lớn về nguồn cung dầu mỏ. Việc sớm đa dạng hóa nguồn cung cũng đã phát huy hiệu quả trong giai đoạn căng thẳng này.

Tuy nhiên, ông Kenji nhấn mạnh: "Điều quan trọng là cần chuyển những kết quả ứng phó bước đầu đó thành một hệ thống chuẩn bị vững chắc và bền vững hơn", đặc biệt trong bối cảnh tốc độ tăng trưởng kinh tế cao của Việt Nam đang kéo theo nhu cầu năng lượng gia tăng nhanh chóng. Việc củng cố hệ thống này không chỉ nhằm mục đích điều tiết cung cầu trong trạng thái bình thường mà còn đóng vai trò như một “lưới an toàn” chiến lược, bảo vệ nền kinh tế trước những nguy cơ gián đoạn nguồn cung đột ngột từ bên ngoài.

Trước những băn khoăn về việc đầu tư vào dự trữ dầu mỏ trong bối cảnh toàn cầu đang hướng tới năng lượng xanh, ông Kenji khẳng định chuyển dịch năng lượng và bảo đảm nguồn cung dầu mỏ là hai mục tiêu song hành, không đối lập. Theo ông Kenji, xu hướng trung hòa carbon là tất yếu và Việt Nam cần kiên trì theo đuổi. Tuy nhiên, để quá trình chuyển đổi này diễn ra suôn sẻ, một nền tảng cung ứng năng lượng ổn định là rất quan trọng. Chuyên gia giải thích rằng dầu mỏ không chỉ đơn thuần là xăng cho ô tô mà còn là nguồn tài nguyên quan trọng để sản xuất hàng loạt sản phẩm thiết yếu khác cho nền kinh tế. Do đó, việc thiết lập một “lưới an toàn” thông qua dự trữ dầu mỏ chiến lược sẽ giúp nền kinh tế tránh khỏi các cú sốc cung ứng, từ đó tạo ra sự ổn định cần thiết để đầu tư dài hạn cho năng lượng tái tạo.

Để làm được điều đó, ông Kenji nhận định vấn đề trọng tâm với Việt Nam nằm ở việc tối ưu hóa các yếu tố về thể chế, hạ tầng và nguồn lực tài chính cho hệ thống dự trữ dầu mỏ. Ông cho biết với an ninh năng lượng nói chung, những vấn đề cốt lõi mà quốc gia nào cũng phải đối mặt bao gồm: cơ chế ra quyết định về việc ai, khi nào và bằng cách nào sẽ thực hiện việc xả kho dự trữ trong tình huống khẩn cấp, cũng như việc bảo đảm nguồn tài chính. Đây đều là những vấn đề hết sức quan trọng đối với bất kỳ quốc gia nào.

Ông Kenji nhấn mạnh Nhật Bản, với hơn 50 năm kinh nghiệm và lịch sử phát triển hệ thống dự trữ dầu mỏ, sẵn sàng chia sẻ những kinh nghiệm này với Việt Nam. Một trong những bài học cốt lõi từ Nhật Bản là sự phân công vai trò rõ ràng giữa Nhà nước và khu vực tư nhân. Ông cho biết tại Nhật Bản, bên cạnh việc Nhà nước nắm giữ dự trữ chiến lược để ứng phó với các tình huống khẩn cấp, các doanh nghiệp tư nhân kinh doanh nhiên liệu cũng được yêu cầu duy trì một mức dự trữ nhất định, qua đó hình thành sự phân công vai trò rõ ràng giữa khu vực công và tư. Khu vực tư nhân hỗ trợ hệ thống dự trữ bằng kinh nghiệm quản lý tồn kho và logistics tích lũy từ hoạt động kinh doanh hằng ngày, trong khi Nhà nước chịu trách nhiệm về an ninh tổng thể. Sự kết hợp này cho phép vừa bảo đảm hiệu quả, vừa duy trì tính ổn định.

Để hỗ trợ Việt Nam giải quyết các thách thức trên, JICA hiện đang triển khai dự án khảo sát nhằm tìm hiểu nhu cầu về dự trữ và chuỗi cung ứng dầu mỏ tại Việt Nam. Dự án có sự phối hợp của các cơ quan chuyên môn phía Nhật Bản như Cơ quan An ninh Năng lượng và kim loại Nhật Bản (JOGMEC) và phía Việt Nam gồm Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN)….

Trong khuôn khổ dự án, các chuyên gia hai nước sẽ cùng phân tích hiện trạng, xây dựng lộ trình chính sách và đào tạo nguồn nhân lực thông qua các chuyến nghiên cứu tại Nhật Bản và hội thảo tại Việt Nam. Tùy theo nhu cầu thực tế, JICA sẽ cân nhắc khả năng hỗ trợ ODA cho việc phát triển các hạ tầng thiết yếu như bồn chứa dự trữ.

Dự án này là bước cụ thể hóa kết quả cuộc gặp giữa Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và Chủ tịch JICA Tanaka Akihiko vào tháng 5 vừa qua. Đây là một sáng kiến hết sức quan trọng, nằm trong trụ cột thứ hai - “Thúc đẩy tăng trưởng của doanh nghiệp trong nước Việt Nam và mở rộng sự tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu” - trong bốn trụ cột của “Gói hỗ trợ cải cách JICA vì mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam”. Hai bên sẽ tiếp tục thảo luận để xác định định hướng hợp tác cụ thể cho giai đoạn tới./.