Khắc phục "thẻ vàng" IUU: Siết từ cảng cá đến tàu cá, tăng chế tài toàn diện

 

Xác định rõ các hành vi vi phạm nghiêm trọng, đồng thời tăng mức phạt tiền và áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung đối với các hành vi này, đặc biệt là hành vi gửi thiết bị giám sát hành trình (VMS), tàng trữ, vận chuyển thiết bị VMS của tàu cá khác; tự ý tháo thiết bị VMS hoặc phá niêm phong, kẹp chì khi không có sự giám sát theo quy định.

Đây là những điểm mới đáng chú ý trong dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản do Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng, trình Chính phủ nhằm thay thế Nghị định số 38/2024/NĐ-CP ngày 5/4/2024 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản, đã được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 301/2025/NĐ-CP ngày 17/11/2025.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nghị định thay thế sẽ khắc phục các tồn tại, hạn chế, bất cập trong quá trình thực thi các quy định hiện hành; đồng thời bổ sung đầy đủ các hành vi mới liên quan đến trách nhiệm, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân và các nội dung bị cấm trong quản lý nhà nước về thủy sản.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng điều chỉnh mức phạt tiền, hình thức xử phạt bổ sung và các biện pháp khắc phục hậu quả theo hướng tăng tính răn đe, bảo đảm hiệu lực, hiệu quả thực thi. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tăng cường trách nhiệm của chính quyền địa phương và lực lượng thực thi pháp luật; đồng thời nâng cao ý thức chấp hành của tổ chức, cá nhân, đặc biệt trong việc tuân thủ các quy định về chống khai thác IUU, hướng tới phát triển nguồn lợi thủy sản bền vững.

Cụ thể, dự thảo nghị định đã bổ sung rất nhiều hành vi vi phạm liên quan đến về: thả giống tái tạo nguồn lợi thủy sản; không ghi thông tin vào sổ nhật ký khai thác; hàng nhập khẩu sai mục đích; quy định khai báo thông tin về hoạt động của tàu cá trên Hệ thống truy xuất nguồn gốc khai thác thủy sản điện tử; không báo cáo vị trí định kỳ định; khai báo thông tin trước khi tàu cá cập cảng và hành vi không cập cảng bốc dỡ thủy sản đối với tàu cá từ 6m đến dưới 15m; quản lý cảng cá và cấp giấy xác nhận nguồn gốc thuỷ sản khai thác; việc lưu giữ hồ sơ, tài liệu, cung cấp thông tin…

Theo Cục Thủy sản và Kiểm ngư, dự thảo nghị định quy định mức xử phạt về trang bị, quản lý thông tin và thiết bị VMS được siết chặt với nhiều chế tài xử phạt cụ thể. Theo đó, nhiều hành vi được bổ sung như: không báo cáo vị trí khi neo đậu tại bờ định kỳ 7 ngày/lần hoặc 24h/lần theo quy định; lắp vượt quá số lượng thiết bị VMS cho phép. Hay tăng mức phạt đối với hành vi không đưa tàu về bờ trong 10 ngày trong trường hợp mất tín hiệu VMS và chuyển về nhóm các hành vi nghiêm trọng trong khai thác thủy sản.

Bên cạnh đó, hành vi lắp đặt thiết bị VMS vượt quá số lượng theo quy định cũng bị xử lý nghiêm. Dự thảo đồng thời quy định xử phạt đối với các đơn vị cung cấp thiết bị VMS và dịch vụ vệ tinh khi vi phạm quy định về bảo mật dữ liệu giám sát hành trình tàu cá, không kẹp chì khi lắp đặt thiết bị; cập nhật không chính xác thông tin về tàu, chủ tàu, mã thiết bị lên phần mềm giám sát tàu cá; không đảm bảo việc duy trì dịch vụ vệ tinh đến thiết bị giám sát hành trình tàu cá…

Đáng chú ý, mức phạt được tăng nặng đối với các hành vi gửi, nhận, tháo gỡ thiết bị VMS hoặc phá niêm phong, kẹp chì trái quy định, và được xếp vào nhóm vi phạm nghiêm trọng. Ngoài ra, một số hành vi còn có thể bị áp dụng hình thức xử phạt bổ sung như tước quyền sử dụng bằng thuyền trưởng hoặc giấy phép khai thác nhằm tăng tính răn đe và bảo đảm hiệu lực quản lý.

Dự thảo quy định cũng siết chặt các hành vi vi phạm liên quan đến quản lý cảng cá và hoạt động của tàu cá tại cảng. Theo đó, thuyền trưởng tàu cá sẽ bị xử phạt nếu không thực hiện khai báo hoặc khai báo không đầy đủ, sai lệch thông tin trước khi cập cảng, rời cảng; khai báo sản lượng không đúng với thực tế khi bốc dỡ thủy sản. Các hành vi không đưa tàu vào đúng cảng chỉ định để bốc dỡ theo quy định hoặc điều khiển tàu gây hư hại công trình cảng cũng bị xử lý nghiêm.

Bên cạnh đó, dự thảo quy định xử phạt đối với các tổ chức, cá nhân có hành vi đưa cảng cá vào hoạt động khi chưa được công bố mở cảng theo quy định, cũng như các vi phạm trong công tác quản lý, giám sát hoạt động tàu cá tại cảng. 

Đáng chú ý, hành vi cấp Giấy xác nhận nguồn gốc nguyên liệu thủy sản vượt quá sản lượng khai thác thực tế của tàu sau khi bốc dỡ sẽ bị xử phạt với mức tiền tăng dần theo khối lượng vi phạm. Đặc biệt, cảng cá có thể bị buộc đình chỉ hoạt động từ 1 - 3 tháng nếu có vi phạm về cấp Giấy xác nhận nguồn gốc nguyên liệu thủy sản vượt quá sản lượng khai thác.

 

Cục Thủy sản và Kiểm ngư cho biết, dự thảo nghị định cũng bổ sung và siết chặt các quy định đối với nhóm hành vi nghiêm trọng trong khai thác thủy sản, đặc biệt liên quan đến chống khai thác IUU.  Nhiều hành vi vi phạm liên quan đến thiết bị VMS được đưa vào diện xử lý nghiêm, như tự ý tháo gỡ thiết bị, thay thế hoặc phá kẹp chì khi không có giám sát; tàng trữ, vận chuyển hoặc gửi thiết bị VMS trái phép. Đáng chú ý, trường hợp tàu cá mất tín hiệu VMS nhưng không đưa tàu về bờ trong thời hạn 10 ngày cũng bị xử phạt nặng.

Bên cạnh đó, dự thảo quy định mức xử phạt rất cao đối với các hành vi khai thác trái phép, như sử dụng tàu cá không có giấy phép hoặc giấy phép hết hạn; hoạt động sai vùng biển cho phép; khai thác tại vùng biển nước ngoài hoặc khu vực thuộc quản lý của tổ chức nghề cá khu vực khi chưa được chấp thuận. Các hành vi vô hiệu hóa hoặc không duy trì kết nối thiết bị VMS, không trang bị thiết bị theo quy định, đặc biệt trong trường hợp tái phạm, cũng bị áp dụng chế tài nghiêm khắc.

Ngoài xử phạt tiền lên tới hàng trăm triệu đồng, thậm chí đến 1 tỷ đồng đối với các vi phạm đặc biệt nghiêm trọng, chủ tàu còn có thể bị áp dụng nhiều hình thức xử phạt bổ sung như tịch thu thủy sản, tịch thu tàu cá, tước quyền sử dụng bằng thuyền trưởng, giấy phép khai thác trong thời hạn dài. Đồng thời, các chủ tàu vi phạm còn bị buộc khắc phục hậu quả, như lắp đặt thiết bị VMS theo đúng quy định, nhằm tăng cường tính răn đe và nâng cao hiệu quả quản lý, góp phần ngăn chặn khai thác IUU.