Quy trình mới kiểm soát tàu cá nước ngoài cập cảng Việt Nam

Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa có quyết định số 1111/QĐ-BNNMT Ban hành quy trình kiểm soát tàu nước ngoài khai thác, vận chuyển, chuyển tải thủy sản, sản phẩm thủy sản có nguồn gốc từ khai thác cập cảng để tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu, quá cảnh qua lãnh thổ Việt Nam.

Quy trình áp dụng cho việc kiểm tra, kiểm soát tàu nước ngoài khai thác, vận chuyển, chuyển tải thủy sản, sản phẩm thủy sản có nguồn gốc từ khai thác cập cảng để thực hiện hoạt động nhập khẩu, tạm nhập, tái xuất, tạm xuất, tái nhập, chuyển khẩu, quá cảnh qua lãnh thổ Việt Nam theo Hiệp định về Biện pháp quốc gia có cảng nhằm ngăn chặn, chống lại khai thác thủy sản bất hợp pháp, không khai báo và không theo quy định của FAO (Hiệp định PSMA).

Đối tượng áp dụng gồm các tổ chức, cá nhân liên quan đến kiểm soát hoạt động nhập khẩu, tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu, quá cảnh thủy sản và sản phẩm thủy sản có nguồn gốc khai thác bất hợp pháp (IUU) qua lãnh thổ Việt Nam.

Quy định cũng áp dụng với đơn vị quản lý cảng biển được chỉ định tiếp nhận tàu cá nước ngoài cập cảng, cùng các tàu khai thác, vận chuyển, chuyển tải và tàu hậu cần nghề cá nước ngoài vào cảng để thực hiện các hoạt động nêu trên hoặc sử dụng dịch vụ cảng.

Theo đó, quy trình tổ chức thực hiện thẩm định, kiểm tra thực tế trên tàu sẽ gồm 9 bước.

Bước 1: Thông báo trước khi cập cảng. Ít nhất 72 giờ trước khi cập cảng, tổ chức, cá nhân có tàu cá, tàu vận chuyển, chuyển tải hoặc tàu hậu cần nghề cá nước ngoài phải gửi thông báo đến Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) theo mẫu quy định, kèm hồ sơ như: đăng ký tàu, giấy phép khai thác/chuyển tải, báo cáo liên quan, sơ đồ hầm hàng và giấy phép CITES (nếu có). Tài liệu bằng tiếng Việt hoặc tiếng Anh.

Bước 2: Thẩm định hồ sơ. Trong 72 giờ kể từ khi nhận đủ hồ sơ, cơ quan thẩm quyền tiến hành thẩm định: kiểm tra tàu có thuộc danh sách IUU; đối chiếu thông số kỹ thuật, chủ tàu; xác minh hành trình qua VMS/AIS; kiểm tra giấy phép hoạt động, nhật ký khai thác và các thông tin liên quan. Kết quả được tổng hợp, báo cáo để xem xét quyết định.

Bước 3: Từ chối cho tàu cập cảng. Căn cứ kết quả thẩm định, Cục Thủy sản và Kiểm ngư thông báo từ chối tàu vi phạm IUU cập cảng tới chủ tàu/đại diện, cơ quan tại cảng, các lực lượng liên quan và quốc gia tàu mang cờ, tổ chức nghề cá khu vực, FAO.

Bước 4: Cho phép tàu cập cảng. Với tàu không vi phạm, cơ quan thẩm quyền thông báo chấp thuận cho cập cảng tới chủ tàu/đại diện và Cảng vụ hàng hải theo mẫu quy định.

Bước 5: Thành lập đoàn kiểm tra. Cơ quan thẩm quyền thành lập đoàn kiểm tra thực tế khi tàu cập cảng, gồm công chức, viên chức của Cục Thủy sản và Kiểm ngư; khi cần có thể mời các đơn vị liên quan tham gia.

Bước 6: Kiểm tra thực tế trên tàu. Đoàn kiểm tra xuất trình công vụ, nêu mục đích và yêu cầu thuyền trưởng cung cấp hồ sơ liên quan (đăng ký tàu, giấy phép, báo cáo, sơ đồ hầm hàng, giấy phép CITES nếu có…). Nội dung kiểm tra gồm: đối chiếu thông tin khai báo với hồ sơ trên tàu; kiểm tra chủng loại, khối lượng thủy sản, ngư cụ; đối chiếu sản lượng bốc dỡ thực tế để lập biên bản.

Bước 7: Lập biên bản. Biên bản kiểm tra được lập thành 2 bản theo mẫu quy định. Thuyền trưởng và đơn vị kiểm tra mỗi bên giữ 1 bản.

Bước 8: Thông báo và xử lý kết quả. Với tàu không vi phạm IUU sẽ cho phép cập cảng, bốc dỡ hàng theo quy định. 

Với tàu vi phạm IUU: Từ chối bốc dỡ, yêu cầu rời khỏi lãnh thổ Việt Nam (trừ trường hợp nhân đạo) nếu phát hiện vi phạm về giấy phép, khai thác sai quy định, vượt hạn ngạch, hoặc tàu thuộc danh sách IUU; đồng thời thông báo cho các cơ quan liên quan và quốc gia, tổ chức quốc tế liên quan. 

Có thể rút quyết định từ chối thủy sản, sản phẩm thủy sản lên cảng nếu có đủ căn cứ chứng minh kết luận trước đó chưa chính xác hoặc căn cứ đó không còn được áp dụng; thông báo lại cho các bên liên quan.

Bước 9: Tổng hợp, báo cáo và lưu hồ sơ. Trưởng đoàn kiểm tra lập báo cáo bằng văn bản gửi Cục Thủy sản và Kiểm ngư. Biên bản kiểm tra được gửi tới đầu mối quốc gia về PSMA để cập nhật lên hệ thống GIES của FAO, đồng thời chia sẻ cho quốc gia treo cờ, các tổ chức nghề cá khu vực và bên liên quan. Hồ sơ chuyến kiểm tra được lưu trữ theo quy định.

Theo quy định, các thuyền trưởng, chủ tàu, chủ hàng, doanh nghiệp nhập khẩu thủy sản, sản phẩm thủy sản có nguồn gốc từ khai thác phải tuân thủ về kiểm tra, kiểm soát, cung cấp thông tin, tài liệu theo yêu cầu của cán bộ kiểm tra, đoàn kiểm tra theo quy định của pháp luật; chủ hàng cung cấp các giấy tờ, tài liệu có liên quan để phục vụ cho công tác kiểm soát và quản lý theo chuỗi.

Quyết định số 1111/QĐ-BNNMT sẽ thay thế Quyết định số 617/QĐ-BNNMT ngày 13/2/2026 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Quy trình kiểm soát tàu nước ngoài khai thác, vận chuyển, chuyển tải thủy sản, sản phẩm thủy sản có nguồn gốc từ khai thác cập cảng để tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu, quá cảnh qua lãnh thổ Việt Nam kể từ ngày 31/3/2026.