Khai thác hiệu quả tiềm năng hợp tác thương mại Việt Nam – Sri Lanka

Kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1970, Việt Nam và Sri Lanka không ngừng củng cố quan hệ hữu nghị truyền thống, tăng cường tin cậy chính trị và mở rộng hợp tác trên nhiều lĩnh vực; trong đó, kinh tế - thương mại từng bước phát triển tích cực.

Bởi vậy, chuyến thăm cấp Nhà nước tới Sri Lanka của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm được kỳ vọng mở ra nhiều dư địa để hai nước đẩy mạnh kết nối thị trường, khai thác hiệu quả tiềm năng và hướng tới mục tiêu hợp tác sâu rộng hơn trong thời gian tới.

Đối tác tiềm năng

Theo Bộ Công Thương, Sri Lanka là đối tác thương mại lớn thứ 4 của Việt Nam tại khu vực Nam Á sau Ấn Độ, Bangladesh, Pakistan. Thời gian qua, Việt Nam luôn ở vị thế xuất siêu và tốc độ tăng trưởng xuất khẩu luôn cao hơn tốc độ tăng trưởng nhập khẩu.

Dẫn số liệu của Cục Hải quan Việt Nam, Bộ Công Thương cho biết: Năm 2024, kim ngạch thương mại hai chiều khoảng 215,5 triệu USD. Năm 2025, kim ngạch thương mại song phương đạt khoảng 260 triệu USD, tăng 20% so với 2024. Tính đến tháng 3/2026, kim ngạch song phương đạt khoảng 50 triệu USD. Hai nước vừa ký mới Bản ghi nhớ về hợp tác chế tạo máy tháng 5/2025.

Các nhóm hàng xuất khẩu của Việt Nam đến Sri Lanka gồm hàng dệt may, cao su; xơ, sợi dệt; sản phẩm hóa chất; chất dẻo nguyên liệu; máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; điện thoại các loại và linh kiện; hàng thủy sản. Ở chiều ngược lại, các mặt hàng nhập khẩu từ Sri Lanka gồm vải dệt kim, nguyên liệu dệt may, cao su và trà.

Theo các chuyên gia, điểm đáng chú ý trong quan hệ thương mại song phương là tính bổ trợ giữa hai nền kinh tế. Trong khi Sri Lanka có lợi thế về vị trí chiến lược trên tuyến hàng hải quốc tế tại Ấn Độ Dương, tiềm năng về logistics và một số nguyên liệu đầu vào, Việt Nam nổi bật với năng lực sản xuất, xuất khẩu và hội nhập sâu rộng thông qua mạng lưới các hiệp định thương mại tự do (FTA).

Chính sự bổ trợ này giúp quan hệ hai nước ít mang tính cạnh tranh trực diện mà thiên về kết nối chuỗi cung ứng và mở rộng thị trường. Trong bối cảnh doanh nghiệp toàn cầu đang tìm kiếm các điểm đến mới để đa dạng hóa chuỗi cung ứng, Việt Nam và Sri Lanka có thể trở thành những mắt xích quan trọng kết nối khu vực Đông Nam Á với Nam Á.

Không chỉ thương mại, hợp tác đầu tư giữa hai nước cũng đang từng bước được mở rộng. Sri Lanka hiện có 34 dự án còn hiệu lực tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký khoảng 43 triệu USD, đứng thứ 64/154 quốc gia và vùng lãnh thổ có đầu tư tại Việt Nam vào 7/21 ngành kinh tế của Việt Nam (vốn đầu tư tập trung vào lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo với 8 dự án và 40,7 triệu USD vốn đăng ký, chiếm 95%% tổng vốn đầu tư đăng ký) tại 7/34 tỉnh, thành phố của Việt Nam.

Ngược lại, doanh nghiệp Việt Nam cũng bắt đầu quan tâm đến thị trường Sri Lanka, đặc biệt trong các lĩnh vực logistics, hạ tầng, nông nghiệp và năng lượng tái tạo. Những sáng kiến hợp tác như Bản ghi nhớ về chế tạo máy ký năm 2025 đã đặt nền móng cho việc thúc đẩy hợp tác công nghiệp, chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực.

Các chuyên gia nhận định, quan hệ kinh tế song phương đang chuyển dịch từ thương mại truyền thống sang hợp tác sản xuất và đầu tư dài hạn, gắn với chuỗi cung ứng khu vực. Đặc biệt, khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Việt Nam của Tổng thống Sri Lanka Anura Kumara Dissanayaka, Bộ Công Thương đã đại diện phía Việt Nam ký kết văn kiện hợp tác quan trọng với phía Sri Lanka Bản ghi nhớ về chế tạo máy giữa Bộ Công Thương Việt Nam và Bộ Công nghiệp và Phát triển doanh nghiệp Sri Lanka là nền móng thúc đẩy hợp tác công nghiệp.

Các lĩnh vực hợp tác chính của Bản ghi nhớ bao gồm tăng cường và thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực sản xuất máy móc và thiết bị cơ khí, bao gồm cả sản xuất máy móc và thiết bị điện, phù hợp với pháp luật và quy định của mỗi nước. Thúc đẩy hợp tác nhằm đẩy mạnh thương mại trong lĩnh vực sản xuất máy móc, bao gồm động cơ, công cụ, cũng như sản xuất thiết bị nông nghiệp và thiết bị công nghiệp.

Cùng đó, hai bên cũng thống nhất tăng cường trao đổi thông tin và chuyên môn thông qua việc tổ chức và tạo điều kiện cho các hội thảo, hội nghị, hội chợ triển lãm và các chương trình trao đổi chuyên gia liên quan đến ngành máy móc và thiết bị cơ khí. Ngoài ra, xem xét khả năng tổ chức các chương trình đào tạo cho cán bộ, nhân viên; Khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp khu vực tư nhân cũng như doanh nghiệp và tập đoàn nhà nước trong lĩnh vực sản xuất máy móc.

Đặc biệt, Cục Xúc tiến thương mại thuộc Bộ Công Thương Việt Nam và Ban Phát triển xuất khẩu Sri Lanka thuộc Bộ Công nghiệp và Phát triển doanh nghiệp Sri Lanka cũng đã tiến hành ký kết Bản ghi nhớ về hợp tác xúc tiến thương mại nhằm thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa hai cơ quan xúc tiến thương mại, hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp hai nước kết nối và tìm kiếm cơ hội kinh doanh, góp phần thúc đẩy kim ngạch thương mại song phương.

Mở rộng hợp tác

Tại Kỳ họp lần thứ 3 Tiểu ban Thương mại hỗn hợp Việt Nam - Sri Lanka, hai bên đã rà soát, đánh giá tình hình thực hiện các nội dung đã thống nhất từ kỳ họp lần thứ hai; đồng thời ghi nhận sự cải thiện không ngừng của kim ngạch thương mại song phương. Hai bên nhất trí cho rằng dư địa, nhu cầu hợp tác còn rất lớn, đặc biệt khi cấu trúc thương mại của hai nền kinh tế mang tính bổ trợ cao.

Phía Sri Lanka bày tỏ mong muốn thu hút doanh nghiệp Việt Nam đầu tư vào các lĩnh vực hạ tầng, năng lượng, ICT, công nghiệp điện - điện tử, chế biến nông sản, logistics và công nghiệp phụ trợ. Hai bên cũng trao đổi về hợp tác công nghệ in 3D, kiểm định chất lượng, phần mềm - chuyển đổi số, y học Ayurveda và đóng - sửa chữa tàu. Đặc biệt, hai bên sẽ phối hợp chặt chẽ để triển khai hiệu quả các nội dung thống nhất, hỗ trợ doanh nghiệp hai nước kết nối sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu, hướng tới mục tiêu nâng kim ngạch thương mại song phương lên 1 tỷ USD.

Chia sẻ tại buổi Tọa đàm doanh nghiệp Việt Nam - Sri Lanka, Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng nhấn mạnh rằng doanh nghiệp chính là “nhân tố trung tâm” của hợp tác kinh tế song phương. Chính phủ hai nước có trách nhiệm tạo điều kiện để doanh nghiệp kết nối, hợp tác và mở rộng thị trường.

Thứ trưởng Phan Thị Thắng khẳng định Việt Nam sẵn sàng đồng hành cùng doanh nghiệp Sri Lanka thông qua các chương trình xúc tiến thương mại, hội chợ - triển lãm, các đoàn khảo sát thị trường và hoạt động kết nối doanh nghiệp với doanh nghiệp (B2B) do Bộ Công Thương và cơ quan đại diện Việt Nam tại Sri Lanka tổ chức.

Cùng đó, doanh nghiệp hai nước đã trao đổi trực tiếp về nhu cầu sản phẩm, tiêu chuẩn kỹ thuật, vận tải biển - hàng không và mô hình chuỗi cung ứng có thể triển khai. Nhiều doanh nghiệp Sri Lanka bày tỏ sự quan tâm lớn đối với sản phẩm Việt Nam như nông sản, thủy sản, thực phẩm chế biến, vật liệu xây dựng, hàng tiêu dùng, linh kiện công nghiệp và thiết bị nông nghiệp. Một số hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp của Sri Lanka cũng đề nghị kết nối sâu hơn với các doanh nghiệp Việt Nam để phát triển hợp tác dài hạn.

Một xu hướng hợp tác đáng chú ý là việc tăng cường kết nối doanh nghiệp thông qua các diễn đàn, hội chợ và hoạt động xúc tiến thương mại. Các sự kiện như Sri Lanka Expo 2026 hay diễn đàn doanh nghiệp song phương được kỳ vọng sẽ tạo thêm cơ hội để doanh nghiệp hai nước tìm kiếm đối tác, mở rộng thị trường và xây dựng chuỗi cung ứng bền vững. Bên cạnh đó, việc thúc đẩy mở đường bay thẳng, tăng cường kết nối logistics và đơn giản hóa thủ tục thương mại sẽ là yếu tố quan trọng giúp giảm chi phí, nâng cao hiệu quả giao thương giữa Việt Nam và Sri Lanka.

Giới chuyên gia nhận định, mục tiêu nâng kim ngạch thương mại song phương lên 1 tỷ USD là hoàn toàn khả thi nếu hai bên đẩy mạnh hơn nữa kết nối doanh nghiệp, cải thiện môi trường đầu tư và tận dụng hiệu quả các cơ chế hợp tác hiện có. Quan trọng hơn, quan hệ kinh tế Việt Nam và Sri Lanka không chỉ mang ý nghĩa song phương mà còn gắn với chiến lược mở rộng hợp tác của Việt Nam tại khu vực Nam Á. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, việc tăng cường hợp tác với một đối tác có vị trí chiến lược như Sri Lanka sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam đa dạng hóa thị trường, củng cố chuỗi cung ứng và nâng cao khả năng chống chịu.

Với nền tảng hữu nghị truyền thống, sự tin cậy chính trị ngày càng cao và dư địa hợp tác còn rất lớn, Việt Nam và Sri Lanka đang đứng trước cơ hội quan trọng để đưa hợp tác thương mại – đầu tư bước sang giai đoạn phát triển mới, sâu rộng và bền vững hơn.