Khám phá tháp cổ Chót Mạt: Báu vật Óc Eo ít người biết ở Tây Ninh

Giữa vùng đất Tây Ninh ngày nay, tháp Chót Mạt vẫn lặng lẽ hiện diện, lưu giữ những dấu tích của nền văn minh Óc Eo. Từ những viên gạch cổ và dáng tháp độc đáo, di tích không chỉ kể câu chuyện về một lớp trầm tích văn hóa xa xưa, mà còn mở ra tiềm năng phát huy giá trị lịch sử gắn với du lịch.

Phát huy giá trị di tích gắn với phát triển du lịch

Nằm tại ấp Xóm Tháp, xã Thạnh Bình, tỉnh Tây Ninh, tháp Chót Mạt được xác định thuộc nền văn hóa Óc Eo. Di tích được xếp hạng cấp quốc gia theo Quyết định số 937/QĐ-BT ngày 23/7/1993 của Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thông tin, nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; thuộc loại hình kiến trúc nghệ thuật. Ngôi tháp còn tồn tại khá nguyên ven trên nền đất đắp bằng phẳng hình chữ nhật theo hướng Đông - Tây, kích thước khoảng 70 m x 65 m.

Theo tài liệu của UBND xã Thạnh Bình, tháp Chót Mạt còn được gọi là Tháp Chóp Mạt, là công trình kiến trúc - nghệ thuật có giá trị lớn về lịch sử, văn hóa, khảo cổ và mỹ thuật. Công trình được xây dựng chủ yếu bằng gạch, có hình khối vươn cao, bố cục hài hòa, tạo cảm giác vững chãi nhưng thanh thoát. Các mặt tháp được tổ chức theo hướng truyền thống của kiến trúc đền tháp cổ; cửa chính hướng về phía Đông, các mặt còn lại được bố trí các cửa giả, tạo nên tổng thể cân đối.

Ông Lê Đỗ Thuận, Phó Chủ tịch UBND xã Thạnh Bình cho biết, về niên đại, việc xác định chính xác thời điểm xây dựng tháp Chót Mạt vẫn cần tiếp tục được nghiên cứu trên cơ sở khoa học chuyên sâu. Tuy nhiên, theo một số kết quả khảo cứu, công trình có thể được xây dựng vào khoảng thế kỷ VIII sau Công nguyên, gắn với nền văn hóa Óc Eo từng phát triển ở khu vực Nam Bộ. Chính những giá trị đó khiến tháp Chót Mạt không chỉ là một ngọn tháp cổ đơn lẻ, mà còn là chứng tích phản ánh sự hiện diện của một không gian văn hóa lâu đời, nơi hội tụ các yếu tố tín ngưỡng, nghệ thuật, kỹ thuật xây dựng và giao lưu văn minh trong lịch sử.

Với những du khách lần đầu tìm hiểu về tháp Chót Mạt, sự độc đáo của di tích nằm ở vẻ đẹp giản dị, trầm mặc và khác biệt so với những điểm tham quan hiện đại. Ngọn tháp giữa không gian làng quê tạo cảm giác như một “cánh cửa” đưa người xem trở về quá khứ, từ đó thêm hiểu và trân trọng những giá trị văn hóa được lưu giữ trên quê hương Tây Ninh.

Chị Nguyễn Hoàng Phương Lan, du khách đến từ Thành phố Hồ Chí Minh, cho rằng: Điều gây ấn tượng ở tháp Chót Mạt là kiến trúc cổ còn khá nguyên vẹn cùng chiều sâu lịch sử thể hiện qua từng viên gạch, đường nét của công trình. Với chị, tham quan di tích không đơn thuần là ngắm một ngọn tháp cổ mà còn là cơ hội cảm nhận dấu ấn của một nền văn hóa lâu đời.

Không chỉ có giá trị tham quan, tháp Chót Mạt còn được địa phương xác định có khả năng trở thành điểm đến phục vụ học tập, giáo dục lịch sử - văn hóa và du lịch. Theo ông Lê Đỗ Thuận, việc giữ gìn và phát huy giá trị tháp Chót Mạt không chỉ nhằm bảo tồn một công trình của quá khứ, mà còn góp phần giáo dục truyền thống, bồi dưỡng tình yêu quê hương và nâng cao ý thức gìn giữ di sản trong cộng đồng.

UBND xã Thạnh Bình đề nghị ngành Du lịch tỉnh đưa tháp Chót Mạt vào tuyến liên kết Núi Bà Đen - Tòa Thánh Tây Ninh - Lăng mộ Quan lớn Trà Vong Huỳnh Công Giản - Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát - Trung ương Cục miền Nam; đồng thời xây dựng sản phẩm “Tháp Chót Mạt - dấu ấn văn hóa Óc Eo tại Tây Ninh” phục vụ tham quan, giáo dục di sản cho học sinh, đoàn thể và du khách.

Ông Lê Đỗ Thuận cũng cho biết, cùng với phát huy giá trị di tích, địa phương sẽ xây dựng các sản phẩm du lịch trải nghiệm gắn với thế mạnh nông nghiệp, như tham quan các vườn cây ăn trái, qua đó tạo thêm điểm đến và thu hút du khách.

Định hướng này phù hợp với yêu cầu của UBND tỉnh Tây Ninh về phát huy giá trị các di tích theo hướng kết hợp văn hóa tâm linh với du lịch trải nghiệm nông nghiệp, xây dựng các tour, tuyến gắn di tích văn hóa với những điểm du lịch lớn của tỉnh, hình thành các tuyến du lịch tâm linh - sinh thái - lịch sử liên hoàn.

Bảo tồn nguyên gốc để di sản tiếp tục kể chuyện

Đặc biệt, yêu cầu giữ gìn tối đa giá trị nguyên gốc của di tích là yếu tố quyết định để tháp Chót Mạt không chỉ được bảo tồn về mặt vật chất, mà còn tiếp tục phát huy giá trị như một nguồn tư liệu giúp các thế hệ hôm nay hiểu thêm về chiều sâu lịch sử, văn hóa của vùng đất Tây Ninh.