Khi AI tiếp quản văn phòng

Dữ liệu từ Mỹ, nơi thị trường lao động phản ứng với AI nhanh và rõ hơn bất kỳ nơi nào, đang vẽ ra một bức tranh mà các nền kinh tế phương Tây, trong đó có Anh, không thể thờ ơ. Hơn 85% trong số khoảng 6 triệu lao động Mỹ dễ bị AI thay thế nhất là phụ nữ, theo Viện Brookings.

Đây là hệ quả của một cấu trúc lao động được định hình từ nhiều thập kỷ và AI đang khoét sâu thêm vào chính những vết nứt đó.

Theo dữ liệu của Indeed, lượng việc làm hành chính cần tuyển hiện thấp hơn 5,4% so với thời điểm trước đại dịch COVID-19 và phần lớn những vị trí đó vốn do phụ nữ đảm nhận. Khoảng cách lương theo giới đã mở rộng trong hai năm qua sau nhiều thập kỷ tiến bộ.

Năm 2025, số nam giới gia nhập lực lượng lao động tăng thêm 572.000 người, so với chỉ 184.000 người ở nữ giới, theo Cục Thống kê Lao động Mỹ. Tại Anh, bức tranh đang dần hiện ra theo cùng một logic.

Các tập đoàn lớn hoạt động ở cả hai bờ Đại Tây Dương đang triển khai cùng một làn sóng cắt giảm nhân sự hành chính. Lên lịch, soạn thảo tài liệu, điều phối công việc - những tác vụ từng cần nhân sự chuyên trách nay chỉ cần một gói phần mềm.

Điều đáng suy ngẫm không chỉ là quy mô mà còn là tính cơ cấu của sự dịch chuyển. Nhóm công việc có nguy cơ bị AI tự động hóa cao nhất chiếm 9,6% việc làm của phụ nữ ở các nước thu nhập cao - gần gấp ba lần tỷ lệ của nam giới, theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO).

Những người chịu tác động trực tiếp nhất vừa làm công việc dễ bị tự động hóa nhất, vừa có ít lựa chọn thay thế nhất - lớn tuổi hơn, kỹ năng hẹp hơn, ít tiền tiết kiệm hơn.

Không chỉ ít được đào tạo về AI, phụ nữ cũng ít chủ động thử nghiệm các công cụ này hơn nam giới.

Một nghiên cứu của Harvard năm ngoái phát hiện phụ nữ sử dụng AI với tỷ lệ thấp hơn 25% so với nam giới - phát hiện được củng cố bởi một khảo sát của Financial Times cảnh báo rằng lợi ích của AI sẽ được phân phối không đồng đều theo giới tính và mức thu nhập.

Tại Anh, nơi chương trình đào tạo kỹ năng số vẫn còn chắp vá, khoảng cách này có nguy cơ còn lớn hơn.

Suốt những năm 1950, phụ nữ mặc nhiên phải rời lực lượng lao động sau khi kết hôn, vì vậy chỉ được giao công việc hành chính giới hạn, trong khi nam giới được dành cho các tác vụ phức tạp hơn và con đường thăng tiến rõ ràng hơn, theo Allison Elias, Phó Giáo sư tại Trường Kinh doanh Darden.

"Nếu bạn bắt đầu từ một công việc văn phòng, bạn sẽ không bao giờ thực sự bước sang thang quản lý", bà nói. Bảy mươi năm sau, dấu vết của cấu trúc đó vẫn còn hiện diện trong dữ liệu lao động hôm nay.

Theo Jeff Strohl, Giám đốc Trung tâm Đào tạo và Lực lượng Lao động của Georgetown, những người trụ vững trước làn sóng tự động hóa thường đảm nhận các vai trò đòi hỏi nhiều kỹ năng khác nhau và ít tác vụ lặp đi lặp lại hơn. Nhân viên hành chính, vốn được đào tạo hẹp và ít được khuyến khích mở rộng kỹ năng, chính xác là nhóm thiếu sức đề kháng đó nhất.

Sự tương phản với các nhóm khác thật rõ nét. Triển vọng của nhân viên hành chính trái ngược với các nghề như lập trình viên và nhà phân tích tài chính - những người có mức độ "phơi nhiễm" với AI tương đương nhưng hưởng lợi từ lương cao, đệm tài chính, kỹ năng đa dạng và mạng lưới quan hệ nghề nghiệp rộng, theo Brookings.

Không phải tất cả đều bế tắc. Những công việc hành chính cấp cao đòi hỏi sự kết hợp kỹ năng mà AI khó có thể thay thế: quản lý dự án, lập kế hoạch sự kiện và xử lý thông tin nhạy cảm cho các chuyên gia cấp cao.

Giải pháp không thiếu trên giấy tờ. Nhưng tại Anh, nơi ngân sách đào tạo nghề đã bị cắt giảm nhiều năm và hệ thống phúc lợi đang chịu áp lực ngày càng lớn, khoảng cách giữa chính sách và thực tế vẫn còn rất xa.

Câu hỏi không phải là liệu AI có thay thế nhân viên hành chính không, mà là liệu chi phí của sự dịch chuyển đó có một lần nữa đổ lên vai những người ít lựa chọn nhất hay không.