Khi chợ quê Vĩnh Long bước vào thời đại số

Cùng với quá trình đẩy mạnh chuyển đổi số trên các lĩnh vực, Vĩnh Long đang từng bước đưa công nghệ đến gần hơn với đời sống người dân, từ đô thị đến các vùng nông thôn; trong đó, chuyển đổi số tại hệ thống chợ nông thôn, nhất là các chợ ở vùng sâu, vùng xa, vùng có đông đồng bào Khmer, đang được triển khai theo hướng thiết thực, lấy thanh toán không dùng tiền mặt làm điểm khởi đầu, từng bước hình thành phương thức giao dịch hiện đại, thuận tiện, an toàn và góp phần thu hẹp khoảng cách số ở cơ sở.

Chợ 4.0 về vùng sâu

Tại các khu chợ truyền thống, nhất là vùng nông thôn, tiền mặt từ lâu vẫn là phương thức thanh toán phổ biến. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của công nghệ, giao dịch mua bán tại chợ ngày nay có thể được hoàn tất chỉ trong vài giây bằng thao tác quét mã QR trên điện thoại.

Nắm bắt xu hướng này, xã Long Hiệp đã triển khai mô hình “Chợ 4.0 – với hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt” tại Chợ Long Hiệp và Chợ Tha La. Xã Long Hiệp là địa bàn vùng sâu của tỉnh Vĩnh Long, có diện tích tự nhiên hơn 65 km2, với dân số gần 32.500 người, trong đó dân tộc Khmer chiếm 80,6%

Chủ tịch UBND xã Long Hiệp Nguyễn Khánh Hòa cho biết, mô hình là bước đi thiết thực nhằm cụ thể hóa các chủ trương về phát triển kinh tế số, xã hội số, đưa công nghệ đến gần hơn với người dân. Theo đó, mỗi tiểu thương được hỗ trợ tạo tài khoản ngân hàng, mã QR thanh toán cá nhân và niêm yết tại quầy, sạp. Người mua chỉ cần sử dụng điện thoại thông minh quét mã để thanh toán, trong khi người bán nhanh chóng xác nhận giao dịch mà không phải chuẩn bị tiền lẻ hay thực hiện nhiều thao tác thu - trả tiền mặt.

Địa phương dự kiến trang bị 93 bộ bảng mã QR kết hợp loa thông báo giao dịch tự động tại Chợ Long Hiệp và Chợ Tha La để hỗ trợ tiểu thương. Các thiết bị kết nối mạng 4G hoặc Wi-Fi, sử dụng pin và phần mềm đọc thông báo giao dịch, giúp tiểu thương nhận biết khoản tiền đã được chuyển mà không nhất thiết phải kiểm tra điện thoại sau mỗi giao dịch.

Điểm đáng chú ý ở Long Hiệp là mô hình “Chợ 4.0” không chỉ đơn thuần là việc thay tiền mặt bằng mã QR. Địa phương hướng tới xây dựng môi trường kinh doanh có ứng dụng công nghệ, từng bước hình thành không gian thương mại hiện đại ngay tại chợ truyền thống. Thanh toán không dùng tiền mặt sẽ được mở rộng sang các khoản thu phát sinh tại chợ như tiền thuê mặt bằng, tiền điện, tiền nước, phí giữ xe và các khoản thu hợp pháp khác. Qua đó, công nghệ số không chỉ hỗ trợ giao dịch giữa người mua và người bán mà còn từng bước được ứng dụng trong hoạt động quản lý, vận hành chợ.

Theo kế hoạch, xã tổ chức tuyên truyền trên hệ thống truyền thanh, loa phát thanh tại Chợ Long Hiệp, Chợ Tha La, Trang thông tin điện tử, Fanpage, Zalo OA và các nền tảng mạng xã hội chính thống; đồng thời lắp đặt bảng hiệu, pano, băng rôn và bảng hướng dẫn thanh toán bằng mã QR tại các vị trí thuận lợi trong khu vực chợ.

Để người dân dễ tiếp cận, xã tổ chức các điểm hỗ trợ trực tiếp tại Chợ Long Hiệp và Chợ Tha La; huy động lực lượng Tổ công nghệ số cộng đồng, đoàn viên, hội viên hướng dẫn người dân mở tài khoản thanh toán, cài đặt ứng dụng ngân hàng, ví điện tử hoặc Viettel Money, tạo mã QR và thực hiện giao dịch. Cách làm “cầm tay chỉ việc” rất cần thiết đối với địa bàn vùng sâu, nơi trình độ và khả năng tiếp cận công nghệ của người dân không đồng đều. Đặc biệt, việc có lực lượng hỗ trợ thường xuyên giúp người dân từng bước vượt qua tâm lý e ngại khi sử dụng phương thức thanh toán mới.

Từ thực tế triển khai tại cơ sở, vai trò đồng hành của các doanh nghiệp công nghệ, viễn thông được xem là yếu tố quan trọng để duy trì và nhân rộng mô hình. Không chỉ hỗ trợ hạ tầng, các đơn vị còn trực tiếp hướng dẫn, xử lý những vướng mắc kỹ thuật và giúp tiểu thương sử dụng các tiện ích số trong giao dịch hằng ngày.

Ông Nguyễn Văn Thủy, Giám đốc Khách hàng doanh nghiệp khu vực Trà Vinh, Viettel Vĩnh Long, cho biết, đến nay Viettel Vĩnh Long đã hỗ trợ triển khai mô hình “Chợ 4.0” tại 13 chợ. Trong tháng 9/2026, đơn vị dự kiến triển khai thêm 14 chợ; những tháng tiếp theo phấn đấu hỗ trợ từ 5-10 chợ mỗi tháng. Tại khu vực Trà Vinh, Viettel sẽ tiếp tục đồng hành cùng khoảng 20 xã để triển khai mô hình.

Bà Lâm Thị Ngọc Điệp, tiểu thương kinh doanh mặt hàng trái cây tại chợ Long Hiệp cho rằng, đối với các hộ kinh doanh nhỏ, thay đổi này không lớn về thao tác nhưng có ý nghĩa trong việc hình thành phương thức giao dịch mới. Tiểu thương giảm lượng tiền mặt lưu giữ tại quầy, hạn chế nguy cơ tiền giả, tiền rách hoặc nhầm lẫn khi thu - trả tiền, đồng thời có điều kiện tiếp cận thuận lợi hơn với các dịch vụ tài chính số.

Trong khi với người tiêu dùng, thanh toán bằng mã QR giúp việc mua sắm nhanh chóng, thuận tiện, nhất là đối với các giao dịch có giá trị nhỏ. Người mua không cần chuẩn bị tiền mặt, hạn chế việc phải nhận và kiểm đếm tiền thừa; đồng thời có thể chủ động kiểm tra lại thông tin, lịch sử giao dịch trên ứng dụng sau mỗi lần thanh toán. Đối với nhiều người dân nông thôn, đây cũng là cách tiếp cận đơn giản để làm quen với các dịch vụ tài chính số, từng bước thay đổi thói quen sử dụng tiền mặt trong tiêu dùng hằng ngày.

Lan tỏa mô hình

Từ những mô hình cụ thể ở cơ sở, “Chợ 4.0” đang được Vĩnh Long triển khai theo hướng mở rộng cả về số lượng chợ và nội dung chuyển đổi số. Đây được xem là một trong những giải pháp đưa chuyển đổi số đi vào những hoạt động gần gũi nhất với đời sống, nhất là tại khu vực nông thôn.

Mới đây, Sở Công Thương Vĩnh Long đã ban hành Công văn hướng dẫn triển khai chuyển đổi số tại chợ truyền thống và mô hình “Chợ 4.0”. Theo hướng dẫn, các địa phương xây dựng mô hình phải bảo đảm ít nhất 4 nội dung chuyển đổi số, trong đó chú trọng tuyên truyền, vận động tiểu thương và người dân sử dụng thanh toán không dùng tiền mặt; hỗ trợ mở tài khoản ngân hàng, ví điện tử và các ứng dụng thanh toán hợp pháp; tăng cường hạ tầng kết nối; đồng thời xây dựng các điểm hỗ trợ để người dân được hướng dẫn trực tiếp.

Các địa phương cũng được yêu cầu khảo sát thực trạng trước khi triển khai, từ số lượng hộ kinh doanh, mức độ sử dụng tài khoản ngân hàng, ví điện tử đến hạ tầng viễn thông, Internet, Wi-Fi, 4G, 5G và nhu cầu, khả năng tiếp cận công nghệ của người dân. Qua đó, việc triển khai mô hình được thực hiện phù hợp với điều kiện từng địa bàn, tránh hình thức và có cơ sở đánh giá hiệu quả.