Khoảng trống trong quản lý rừng phòng hộ - Bài 1: Nhiều diện tích rừng chưa được bàn giao ngoài thực địa

Sau gần 1 năm thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, công tác quản lý rừng phòng hộ trên địa bàn thành phố Đà Nẵng cũng được bố trí, sắp xếp lại theo mô hình mới, tập trung vào một đầu mối là Ban Quản lý rừng phòng hộ Đà Nẵng.

Mô hình này giúp cho việc quản lý rừng phòng hộ được triển khai thống nhất, trách nhiệm quản lý rõ ràng, hướng đến sự chuyên nghiệp. Tuy nhiên, hiện nay công tác quản lý rừng phòng hộ của thành phố đang bộc lộ những “khoảng trống” trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ mới như nhiều diện tích rừng trước đây do xã quản lý chưa được bàn giao ngoài thực địa, việc quản lý phát triển trồng cây dược liệu dưới tán rừng còn lỏng lẻo, nhiều bất cập, thiếu nhân lực chuyên trách bảo vệ rừng…

Từ thực tế trên, phóng viên TTXVN thực hiện chùm 2 bài viết với tựa đề: Khoảng trống trong quản lý rừng phòng hộ.

Bài 1: Nhiều diện tích rừng chưa được bàn giao ngoài thực địa

Thành phố Đà Nẵng có diện tích rừng phòng hộ khoảng 315.727 ha. Trong đó, diện tích rừng do UBND cấp xã trước đây quản lý với vai trò là chủ rừng được tạm bàn giao về mặt thủ tục cho Ban Quản lý rừng phòng hộ Đà Nẵng thống nhất quản lý với tổng diện tích 156.956 ha. Tuy nhiên, việc chưa thực hiện bàn giao quản lý theo mốc giới ngoài thực địa đang gây khó khăn trong công tác quản lý hiện trạng, thực hiện tuần tra bảo vệ rừng, cũng như kiểm soát việc xâm lấn mở rộng đất sản xuất vào lâm phận rừng tự nhiên.

*Rừng bàn giao nằm phân tán

Dưới cái nắng như đổ lửa của ngày Hè, nhiều người dân các xã vùng cao Khâm Đức, Phước Năng, Phước Chánh… đang bước vào vụ thu hoạch keo lá chàm và đốt thực bì để chuẩn bị trồng lại vụ keo mới. Các tổ tuần tra ở Trạm Quản lý bảo vệ rừng số 6, Ban Quản lý rừng phòng hộ Đà Nẵng cũng tăng cường bám cơ sở, giám sát việc tạo đường băng cản lửa trong quá trình đốt thực bì, không để lửa cháy lan sang những cánh rừng tự nhiên liền kề.

Theo bước chân tuần tra của Tổ bảo vệ rừng Phước Năng (thuộc Trạm Quản lý bảo vệ rừng số 6) dọc theo các chiền đồi núi cao, giữa một màu xanh bạt ngàn rất khó để xác định ranh giới chính xác giữa rừng phòng hộ và rừng sản xuất của người dân.

Chỉ tay về phía đỉnh của một quả đồi nơi có một vài cây gỗ cổ thụ cao lớn, bao quanh lưng chừng núi là những rừng cây gỗ keo của người dân, anh Thái Trung Kiên, Tổ trưởng Tổ bảo vệ rừng Phước Năng chia sẻ, phần đỉnh đồi chính là diện tích rừng phòng hộ nằm “lọt thỏm” với rừng sản xuất. Đây là diện tích rừng của xã bàn giao lại cho Ban Quản lý rừng phòng hộ Đà Nẵng, những diện tích rừng phòng hộ nhỏ, nằm phân tán xen kẽ với rừng sản xuất là thực trạng phổ biến mà đơn vị mới tiếp nhận quản lý.

Ông Lê Quang Tính, Trạm trưởng Trạm Quản lý bảo vệ rừng số 6 cho biết, đơn vị đang quản lý tổng cộng là hơn 60.112 ha rừng, trong đó mới nhận tạm giao trên giấy tờ hơn 20.000 ha rừng phòng hộ do các xã quản lý trước đây. Để tránh diện tích rừng này bị xâm hại, đơn vị phải linh hoạt điều động quân số, tăng cường chốt chặn ở những vị trí trọng yếu, đồng thời xác minh thông tin của chủ rẫy để ký cam kết không lấn chiếm lâm phận và gắn các biển báo ở vị trí giáp ranh.

Theo tìm hiểu của phóng viên, việc cấp sổ đất rừng sản xuất của người dân trước đây đã được thực hiện, tuy nhiên hiện nay số lượng hồ sơ chờ để giải quyết còn rất nhiều khi chuyển qua mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Người dân mong muốn, cơ quan chức năng sớm triển khai cấp sổ, cũng như rà soát bóc tách những diện tích nương rẫy trồng lấn trong lâm phận rừng phòng hộ để bà con có cơ sở pháp lý, quỹ đất để phát triển sản xuất.

Những năm trước đây, tình trạng người dân lấn chiếm đất rừng phòng hộ để mở rộng diện tích nương rẫy, trồng rừng sản xuất cũng diễn ra khá phổ biến ở nhiều địa phương miền núi của thành phố. Hiện nay, Ban Quản lý rừng phòng hộ Đà Nẵng đang tập trung xử lý theo hướng cho người dân khai thác xong rừng trồng và trả lại đất rừng phòng hộ đã lấn chiếm của Nhà nước.

Ông Nguyễn Hữu Phước, Phó Giám đốc Ban Quản lý rừng phòng hộ Đà Nẵng thông tin, với diện tích rừng của các xã bàn giao lại cho đơn vị rất lớn, lại nằm rải rác, xen lẫn rừng sản xuất của người dân nên Sở Nông nghiệp và Tài nguyên thành phố Đà Nẵng đang thuê đơn vị tư vấn để tiến hành rà soát, đo đạc trước khi bàn giao ngoài thực địa cho đơn vị. Trước mắt, các trạm quản lý bảo vệ rừng của Ban đang từng bước tiếp cận tuần tra, không để tạo khoảng trống về mặt quản lý đối với những diện tích này, không để hình thành các điểm nóng khai thác gỗ hoặc khai thác vàng trái phép.

*Lực lượng giữ rừng còn mỏng

Trạm Quản lý bảo vệ rừng số 10 đang quản lý hơn 43.000 ha rừng phòng hộ trải dài ở các xã vùng cao Trà Linh, Trà Leng, Trà Tập, Trà Vân và Nam Trà My. Với diện tích quản lý địa bàn rộng lớn, nơi có tình trạng khai thác vàng trái phép nhỏ lẻ thường xuyên diễn ra trong những khu vực rừng núi sâu nên công tác quản lý rừng ở đây gặp nhiều khó khăn. Mới đây nhất, Trạm Quản lý bảo vệ rừng số 10 đã phối hợp với chính quyền và lực lượng công an xã tiến hành tổ chức truy quét, đẩy đuổi các đối tượng đào hầm khai thác vàng ra khỏi lâm phận.

Ông Nguyễn Văn Nhân, Trạm trưởng Trạm Quản lý bảo vệ rừng số 10 cho biết, nhân sự của đơn vị hiện nay tương đối mỏng số với yêu cầu nhiệm vụ, nhất là phải nắm chắc địa bàn và quản lý diện tích rừng mới nhận bàn giao từ các xã. Ngoài ra, đa số lực lượng chuyên trách bảo vệ rừng hiện nay chưa qua đào tạo về lâm nghiệp, cho nên anh em vừa học vừa làm, tranh thủ đi học vào cuối tuần, đây là áp lực, khó khăn trong việc quản lý nói chung của trạm thời gian qua. Ngoài ra, lương và phụ cấp cho lực lượng đi tuần tra rừng hiện nay tương đối thấp khoảng từ 6-7 triệu/người/tháng, trong khi công việc đi rừng dài ngày vất vả.

Thành phố Đà Nẵng hiện có 10 Trạm Quản lý bảo vệ rừng phòng hộ trải dài từ vùng biên giới đến miền biển. Diện tích rừng quản lý lớn, nhưng lực lượng chuyên trách bảo vệ rừng thiếu, khó khăn trong việc tổ chức triển khai tuần tra theo quy định, nhất là ở những địa bàn miền núi cao.

Trước đây, ở các xã miền núi của Đà Nẵng diện tích rừng do xã quản lý thường được giao cho cộng đồng thôn đảm nhận việc tuần tra và thụ hưởng kinh phí tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng. Mô hình này phát huy hiệu quả ở một số địa bàn, nhưng cũng nảy sinh vấn đề khó quy trách nhiệm cụ thể khi xảy ra mất rừng, có trường hợp nhiều người trong thôn không tham gia đi tuần tra vẫn có tên trong danh sách nhận tiền... Hiện nay, nhiệm vụ này cơ bản được giao lại cho lực lượng chuyên trách bảo vệ rừng phòng hộ tại các trạm.

Việc không được thực hiện nhiệm vụ tuần tra bảo vệ rừng cũng khiến nhiều bà con đồng bào Giẻ Triêng ở thôn Lao Mưng, xã Khâm Đức tâm tư. Ông A Miên, Trưởng thôn Lao Mưng cho biết, từ nguồn tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng hàng năm bà con trong thôn có quỹ để sinh hoạt chung, đồng thời cũng là nguồn thu nhập tăng thêm của một số hộ gia đình. Việc dừng lại nhiệm vụ của tổ bảo vệ rừng cộng đồng sau nhiều năm gắn bó cũng làm cho bà con cảm thấy bị hụt hẫng.

Theo ông Lê Quang Tính, Trạm trưởng Trạm Quản lý bảo vệ rừng số 6, đơn vị hiện nay đang thiếu khoảng 15 người cần bổ sung cho lực lượng chuyên trách bảo vệ rừng. Thời gian tới, Trạm sẽ đề xuất với Ban Quản lý rừng phòng hộ Đà Nẵng tuyển chọn những thanh niên từng tham gia tổ bảo vệ rừng cộng đồng ở các thôn, trong đó có thôn Lao Mưng đáp ứng các điều kiện để ký hợp đồng làm việc.

Thành phố Đà Nẵng xác định quản lý, bảo vệ rừng và tài nguyên thiên nhiên là nhiệm vụ trọng tâm, là một trong những trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững. Việc thay đổi mô hình quản lý rừng hiện nay là cần thiết trong bối cảnh mới, đồng thời các ngành chức năng của thành phố cũng cần có chính sách kịp thời để xây dựng, củng cố lực lượng giữ rừng vững mạnh, chuyên nghiệp. Bên cạnh đó, thành phố cần xây dựng hệ thống dữ liệu đầy đủ, thống nhất về ba loại rừng (rừng đặc dụng, rừng phòng hộ và rừng sản xuất) để làm cơ sở đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong công tác quản ly, bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng thời gian tới./.

>>> Bài cuối: Sớm rà soát lại quỹ đất, phát triển kinh tế dưới tán rừng