Không rời quê vẫn có việc: Làn gió mới ở nông thôn Vĩnh Long

Trong bối cảnh nông nghiệp chịu nhiều tác động từ biến đổi khí hậu, thị trường và yêu cầu phát triển bền vững, tỉnh Vĩnh Long đang từng bước chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng đa ngành, đa sinh kế; trong đó, các mô hình kinh tế phi nông nghiệp, nhất là gia công tại chỗ đang phát huy vai trò quan trọng trong giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập và ổn định đời sống người dân nông thôn.

Đa dạng sinh kế ở cơ sở

Ấp Phú Thọ II, xã Tiểu Cần, một trong những địa phương tiêu biểu mang lại hiệu quả từ các mô hình kinh tế phi nông nghiệp. Toàn ấp hiện có 390 hộ dân, trước đây chủ yếu sống dựa vào sản xuất nông nghiệp với diện tích hơn 260 ha. Nhờ phát triển các mô hình kinh tế phi nông nghiệp phù hợp với điều kiện thực tế, đến nay, đời sống người dân được cải thiện rõ rệt, ấp không còn hộ nghèo. Kết quả này có sự đóng góp tích cực từ các mô hình gia công tại chỗ; trong đó, nổi bật là các mô hình may túi, đan đát thủ công xuất khẩu.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Giàu (ấp Phú Thọ II) cho biết, gia đình bà không có đất sản xuất, bản thân chủ yếu làm công việc nội trợ và đưa đón con đi học; nguồn thu nhập chính phụ thuộc vào tiền công lao động thời vụ của chồng nên cuộc sống còn nhiều bấp bênh. Tận dụng thời gian rảnh, từ năm 2024, bà Giàu nhận may gia công túi xách tại nhà, mỗi ngày có thêm thu nhập khoảng 100.000–150.000 đồng, góp phần cải thiện cuộc sống, trang trải chi phí sinh hoạt cũng như việc học tập của con.

Từ khi tham gia mô hình may gia công tại chỗ, bà có thể chủ động sắp xếp thời gian chăm lo gia đình mà vẫn tạo ra nguồn thu đều đặn. Công việc tương đối đơn giản, được cơ sở hướng dẫn cụ thể, phù hợp với phụ nữ trung niên. “Dù thu nhập không cao, nhưng mỗi ngày  đều có tiền , giúp gia đình tôi giảm bớt áp lực chi tiêu, từng bước ổn định cuộc sống và có điều kiện lo cho con cái học hành tốt hơn”, bà Giàu nói.

Mô hình may túi xuất khẩu do bà Nguyễn Thị Thanh Thúy (ấp Phú Thọ II)  kết nối với doanh nghiệp tổ chức. Nhờ có người thân đang làm việc tại công ty sản xuất túi xuất khẩu, 2 năm trước, bà Thúy đã đưa mô hình này về địa phương, mở cơ sở  may gia công túi. Hiện, cơ sở giải quyết việc làm thường xuyên cho hơn 10 lao động, với mức thu nhập từ 4-6 triệu đồng/tháng.

Cùng đó, mô hình gia công đan đát do ông Huỳnh Văn Bé Sáu triển khai trên địa bàn ấp cũng mang lại hiệu quả thiết thực. Gắn bó với nghề hơn 5 năm, ông Sáu đứng ra liên kết với doanh nghiệp, làm đầu mối nhận hàng gia công tại nhà và phân phối cho khoảng 25 lao động trong ấp. Tiền công gia công dao động từ 12.000 đến 25.000 đồng/sản phẩm. Bình quân mỗi tuần, các hộ  gia công được khoảng 1.000 sản phẩm.

Ông Huỳnh Văn Bé Sáu cho biết, nhiều năm nay, nguồn thu nhập gia đình ông khá ổn định nhờ vừa canh tác 0,6 ha lúa, vừa tranh thủ lúc nông nhàn để gia công đan đát. Công việc gia công tuy không cho thu nhập cao nhưng ổn định, giúp người lao động có việc làm quanh năm, không phụ thuộc hoàn toàn vào mùa vụ nông nghiệp.

Theo ông Huỳnh Bảo Kỳ, Trưởng Ban Nhân dân ấp Phú Thọ II, các mô hình gia công tại chỗ thời gian qua đã phát huy hiệu quả rõ rệt trong giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân địa phương; thu hút đông đảo lao động tham gia, chủ yếu là phụ nữ trung niên và lao động nhàn rỗi, giúp người dân có việc làm ổn định ngay tại địa phương, giảm áp lực phải đi làm ăn xa. Nhiều hộ vừa duy trì sản xuất nông nghiệp, vừa gia công sản phẩm, qua đó tăng thêm nguồn thu, cải thiện đời sống và góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo, cận nghèo trên địa bàn.

Phát triển ngành nghề nông thôn gắn với OCOP

Cùng với việc đẩy mạnh tái cơ cấu ngành nông nghiệp, những năm gần đây tỉnh Vĩnh Long chú trọng phát triển các hoạt động kinh tế phi nông nghiệp nhằm khai thác hiệu quả nguồn lao động tại chỗ, giảm áp lực lao động thời vụ và tạo sinh kế bền vững cho người dân. Các mô hình gia công, ngành nghề nông thôn, dịch vụ nhỏ lẻ, thủ công mỹ nghệ… được xem là hướng đi phù hợp với điều kiện thực tiễn của nhiều địa phương trong tỉnh.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, đến nay, toàn tỉnh có 89 nghề truyền thống, làng nghề và làng nghề truyền thống được công nhận, với gần 14.000 hộ và hơn 41.800 lao động tham gia. Đây là lực lượng quan trọng đóng góp vào tăng trưởng kinh tế nông thôn; đồng thời, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa, sử dụng hiệu quả lao động nhàn rỗi, nhất là phụ nữ trung niên và người lớn tuổi.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long Trần Trường Giang cho biết, phát triển ngành nghề nông thôn và Chương trình “mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) được xác định là nhiệm vụ trọng tâm trong phát triển kinh tế nông thôn, góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng nâng cao giá trị và phát triển bền vững.

Thời gian tới, ngành nông nghiệp tỉnh sẽ tăng cường phối hợp với các sở, ngành và địa phương tập trung phát triển các ngành nghề truyền thống và những nghề mới có tiềm năng, lợi thế như: chế biến nông, lâm, thủy sản; sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ; cơ khí phục vụ nông nghiệp; dịch vụ hậu cần nông nghiệp và du lịch nông thôn. Việc phát triển ngành nghề gắn với bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa bản địa, khai thác hiệu quả nguồn lao động tại chỗ, qua đó, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân khu vực nông thôn.

Cùng đó, tỉnh chú trọng xây dựng và hoàn thiện chuỗi giá trị sản phẩm nông thôn từ khâu nguyên liệu, chế biến, đóng gói, xây dựng nhãn hiệu đến tiêu thụ; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý, sản xuất, truy xuất nguồn gốc và xúc tiến thương mại nhằm nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh của sản phẩm. Tỉnh phấn đấu đến năm 2030, giá trị sản xuất các ngành nghề nông thôn chiếm khoảng 10 - 15% giá trị sản xuất ngành công nghiệp.

Đối với Chương trình OCOP, tỉnh tiếp tục triển khai theo hướng chuyên nghiệp, bền vững, lấy hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ và hộ sản xuất làm chủ thể. Trọng tâm là phát triển các sản phẩm đặc trưng của từng địa phương gắn với vùng nguyên liệu ổn định và du lịch nông thôn; chuẩn hóa quy trình sản xuất, xây dựng thương hiệu, bao bì, nhãn mác và hệ thống truy xuất nguồn gốc; đồng thời tăng cường đào tạo, bồi dưỡng năng lực quản lý, xúc tiến thương mại và chuyển đổi số cho các chủ thể tham gia, hướng tới mở rộng thị trường và xuất khẩu. Tỉnh đang xây dựng Đề án phát triển sản phẩm OCOP giai đoạn 2026–2030, phấn đấu bình quân mỗi năm có thêm khoảng 50 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên.

Nhờ thúc đẩy phát triển sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long đạt nhiều kết quả tích cực.

Giai đoạn 2021–2025, toàn tỉnh có 36 xã đạt tiêu chí xã nông thôn mới, 10 xã đạt tiêu chí xã nông thôn mới nâng cao và 1 xã đạt tiêu chí xã nông thôn mới kiểu mẫu. Lũy kế đến cuối năm 2025, Vĩnh Long có 98 xã đạt tiêu chí xã nông thôn mới, chiếm 93,33% tổng số xã; 19 xã đạt tiêu chí xã nông thôn mới nâng cao, và 1 xã đạt tiêu chí xã nông thôn mới kiểu mẫu (xã Long Vĩnh). Thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn đến nay đạt khoảng 62 triệu đồng/người/năm, tăng hơn 20 triệu đồng so với năm 2020.

Việc phát huy hiệu quả các mô hình kinh tế phi nông nghiệp không chỉ góp phần thực hiện các tiêu chí xây dựng nông thôn mới mà còn tạo nền tảng quan trọng để Vĩnh Long hướng tới xây dựng nông thôn mới hiện đại, xanh và văn minh.