Kiến tạo Cần Thơ thành trung tâm động lực vùng Đồng bằng sông Cửu Long

Phó Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ Nguyễn Văn Hòa thông tin về quy hoạch thành phố Cần Thơ. Ảnh: Thu Hiền - TTXVN

Tại buổi làm việc, ông Nguyễn Văn Hòa - Phó Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ chia sẻ bức tranh tổng quan về một "Cần Thơ mới" sau khi hợp nhất từ ba tỉnh Cần Thơ, Hậu Giang và Sóc Trăng (cũ). Với diện tích khoảng 6.000 km2 và dân số 3,2 triệu người, thành phố đang đứng trước cơ hội tái cấu trúc toàn diện không gian phát triển.

Theo quy hoạch điều chỉnh được phê duyệt vào cuối năm 2025, Cần Thơ đặt tầm nhìn dài hạn đến năm 2050. Hiện nay, chính quyền thành phố đang khẩn trương lập quy hoạch chung cho toàn bộ 103 xã, phường, mục tiêu hoàn tất trong năm 2026. Thành phố định hướng phát triển đa dạng các lĩnh vực như hạ tầng cảng hàng không, cảng biển, công nghiệp, cùng các mô hình khu kinh tế tự do và khu kinh tế biển như Khu kinh tế Trần Đề.

Để hiện thực hóa quy hoạch, Cần Thơ đang tập trung vào giai đoạn trọng điểm 2026–2030 theo tinh thần Nghị quyết số 59-NQ/TW, của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới. Trọng tâm phát triển sẽ xoay quanh trục "đô thị sân bay" và mạng lưới giao thông đa phương thức. Thành phố không chỉ mở rộng sân bay mà còn kết nối toàn diện với hệ thống cao tốc đang hình thành (dự kiến hoàn tất các tuyến trọng điểm vào giữa năm 2027) và dự án đường sắt TP. Hồ Chí Minh – Cần Thơ. Đặc biệt, đề án Cầu Cần Thơ 2 – công trình kết hợp cả đường bộ và đường sắt – đang được hoàn thiện để trình Quốc hội, hứa hẹn sẽ là mạch máu giao thông huyết mạch thúc đẩy giao thương.

Dù đang giữ vị thế đô thị trực thuộc Trung ương với thu nhập bình quân đầu người cao nhất vùng (gần 95 triệu đồng), lãnh đạo thành phố thẳng thắn nhìn nhận những rào cản nội tại. Quy mô kinh tế hiện đứng thứ 5/6 thành phố trực thuộc Trung ương, hạ tầng logistics còn phân tán và áp lực từ biến đổi khí hậu đang là những thách thức lớn. Do đó, việc tìm kiếm các cơ chế đặc thù và nguồn lực đầu tư quốc tế là ưu tiên hàng đầu của Cần Thơ.

Dựa trên bối cảnh Cần Thơ trong “giai đoạn mới”, đại diện nhóm tư vấn, ông Nguyễn Đoàn Đức Tuấn Anh - Tổng Giám đốc Công ty DI tại Việt Nam xác định bốn "chìa khóa" cốt lõi để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số cho thành phố Cần Thơ bao gồm: hạ tầng cảng biển - hàng không, năng lượng, giáo dục - nguồn nhân lực và nông nghiệp.

Để hiện thực hóa lộ trình đến năm 2040, theo ông Tuấn Anh, giai đoạn đầu (trong khoảng 2 năm tới) cần tập trung kích hoạt các tiềm năng nền tảng bằng cách thí điểm khu phi thuế quan gắn liền với cảng biển, mở rộng đường bay quốc tế hướng tới cộng đồng kiều bào và nâng tầm Đại học Cần Thơ thành một trung tâm đào tạo, nghiên cứu nhân tài cho toàn lưu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Giai đoạn tiếp theo, Cần Thơ cần hình thành các trung tâm (hubs) chuyên biệt, trọng tâm là hệ thống phi thuế quan tập trung vào thế mạnh nông sản để tạo sự khác biệt so với các khu vực khác. Việc phát triển công nghiệp chế biến sâu, truy xuất nguồn gốc và các dịch vụ bổ trợ như tài chính xanh hay tín chỉ carbon sẽ là động lực thu hút đầu tư FDI. Đồng thời, mảng năng lượng xanh (đặc biệt là năng lượng gió và hydro xanh) sẽ đóng vai trò xương sống, vừa cấp điện cho nền kinh tế địa phương, vừa thu hút các ngành công nghiệp.

Ông Trần Thoang, Giám đốc Công ty TNHH CT Strategies Việt Nam đề xuất xây dựng mô hình "Cảng tự do" gắn liền với cảng nước sâu Trần Đề. Ảnh: Thu Hiền - TTXVN

Có kinh nghiệm lâu năm về lĩnh vực hải quan, ông Trần Thoang - Giám đốc Công ty TNHH CT Strategies Việt Nam gợi ý xây dựng mô hình "Cảng tự do" gắn liền với cảng nước sâu Trần Đề. Ông Thoang đề xuất quy hoạch Khu thương mại tự do với diện tích lên tới 40.000 ha. Đây là quy mô vượt xa các tiêu chuẩn thông thường, nhằm tạo ra một tổ hợp đa năng gồm kho bãi, chế biến và dịch vụ hậu cần trong bán kính 17 km quanh cảng.

"Mô hình này giúp nông dân Đồng bằng sông Cửu Long tiết kiệm 20-30% chi phí vận chuyển vốn đang phải dồn về các cảng tại TP. Hồ Chí Minh hay Bà Rịa - Vũng Tàu. Đặc biệt, cơ chế cảng tự do theo tiêu chuẩn Singapore hay Hồng Kông (Trung Quốc) sẽ dỡ bỏ các rào cản thuế quan, tạo cú hích cực đại cho xuất nhập khẩu" - ông phân tích.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cảnh báo về hai "bài toán" chiến lược: nhân lực và kỹ thuật. Với tỷ lệ sinh thấp (1,5%) và tình trạng chảy máu chất xám, Cần Thơ cần chính sách thu hút nhân tài quyết liệt hơn. Đồng thời, một khu thương mại tự do hiện đại bắt buộc phải vận hành trên nền tảng số không giấy tờ và sử dụng tiếng Anh làm ngôn ngữ giao dịch chính để hội nhập quốc tế.

Từ những đề xuất, đóng góp của đại diện các nhà đầu tư, Phó Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ – Nguyễn Văn Hòa đánh giá cao sự nghiên cứu kỹ lưỡng của công ty tư vấn và các nhà đầu tư. Ông Hòa khẳng định, các đề xuất phù hợp với quy hoạch của thành phố và mong muốn cùng hợp tác sâu hơn để hiện thực hóa mục tiêu đưa Cần Thơ trở thành cực tăng trưởng quốc gia.

Lãnh đạo thành phố Cần Thơ giao Sở Xây dựng làm đầu mối chủ trì, phối hợp cùng các sở ngành để tiếp nhận tư vấn chuyên môn và kết nối nguồn lực đầu tư, đặc biệt là việc huy động vốn thông qua các quỹ để hiện thực hóa dự án quy hoạch trong tương lai.