Tăng khả năng chống chịu khí hậu cho Đồng bằng sông Cửu Long

Chiều 6/4, tại thành phố Cần Thơ, Hội đồng thẩm định đã tổ chức cuộc họp xem xét báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) của Dự án "Chống chịu khí hậu và chuyển đổi tổng hợp vùng Đồng bằng sông Cửu Long" (MERIT). Trọng tâm của cuộc họp tập trung vào việc phân tích các tác động từ hoạt động nạo vét kênh mương, quy hoạch bãi thải và hệ thống cống điều tiết nước, kè chắn sóng chống sạt lở... Những ý kiến đóng góp từ Hội đồng thẩm định sẽ là căn cứ quan trọng để cơ quan có thẩm quyền phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường, tạo tiền đề pháp lý triển khai các bước tiếp theo của dự án.

Theo ông Phạm Đình Văn, Trưởng Ban Quản lý Trung ương các dự án Thủy lợi (CPO) – chủ đầu tư, dự án MERIT đã nhận được sự đồng thuận cao từ các nhà tài trợ cũng như sự thống nhất về chủ trương từ Chính phủ và các bộ, ngành liên quan. Dù thời gian chuẩn bị khá gấp rút, CPO đã chủ động phối hợp với đơn vị tư vấn để hoàn thiện hồ sơ thiết kế kỹ thuật và tổ chức lấy ý kiến rộng rãi từ các chuyên gia nhằm đảm bảo tính minh bạch, đúng quy trình.

Hiện tại, báo cáo đánh giá tác động môi trường đang trong giai đoạn tham vấn cộng đồng để trình Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt. Nhấn mạnh việc mọi thủ tục hồ sơ đã hoàn tất, ông Văn kiến nghị Hội đồng sớm xem xét thông qua để dự án kịp tiến độ triển khai thực tế.

Tại cuộc họp, các chuyên gia phản biện và thành viên Hội đồng tập trung phân tích các nguy cơ tiềm ẩn đối với môi trường đất, nước và hoạt động sản xuất; đề ra các giải pháp khắc phục hiệu quả, hạn chế tối đa những hệ lụy tiêu cực để dự án sớm được triển khai và phát huy giá trị kinh tế - xã hội cho khu vực.

Thay mặt Hội đồng thẩm định, ông Trần Chí Hùng, Phó Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ, Chủ tịch Hội đồng thẩm định ghi nhận sự nỗ lực của Ban Quản lý Trung ương các dự án Thủy lợi và đơn vị tư vấn trong việc chuẩn bị báo cáo đánh giá tác động môi trường dự án MERIT một cách công phu, đầy đủ từ việc quan trắc lấy mẫu đến tham vấn ý kiến cộng đồng nhằm nhận diện các tác động phát sinh trong quá trình thi công như vấn đề nạo vét và chất thải.

Mặc dù báo cáo đã được 13/13 thành viên Hội đồng thống nhất thông qua, ông Trần Chí Hùng nhận định, vẫn còn một số nội dung thiếu sót cần phải khẩn trương bổ sung và chỉnh sửa theo đúng các góp ý chuyên môn.

Về mặt nghiệp vụ, Chủ tịch Hội đồng thẩm định đề nghị Ban CPO và đơn vị tư vấn phải tiếp thu toàn diện các ý kiến phát biểu và kiến nghị của Hội đồng; phân loại rõ ràng các nhóm công việc: những tài liệu cần bổ sung vào hồ sơ phê duyệt, những nội dung cần điều chỉnh trực tiếp trong báo cáo và những cam kết thực hiện kèm theo giải trình chi tiết. Đặc biệt, ông lưu ý cần phải có văn bản thỏa thuận về vị trí đất làm bãi thải.

"Báo cáo đánh giá tác động môi trường phải được hoàn thiện vào ngày 10/4 để đáp ứng các quy định trong nước, đảm bảo đúng tiến độ cam kết với Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng như các cam kết quốc tế với Ngân hàng Thế giới", ông Hùng nhấn mạnh.

Theo báo cáo Đánh giá tác động môi trường được đại diện Ban Quản lý Trung ương các dự án Thủy lợi (CPO) công bố, dự án MERIT là một sáng kiến chiến lược nhằm hiện đại hóa hạ tầng thủy lợi và nâng cao năng lực quản lý vùng. Dự án được thực hiện tại các tỉnh Vĩnh Long, Đồng Tháp, Tây Ninh và thành phố Cần Thơ, tập trung vào ba vùng trọng điểm: Đồng Tháp Mười, Tây Nam sông Hậu và Nam Măng Thít.

Với tổng mức đầu tư trên 5.801 tỷ đồng từ nguồn vốn vay Ngân hàng Thế giới (WB), viện trợ không hoàn lại của Chính phủ Australia và đối ứng từ ngân sách Trung ương, dự án được chia thành 4 hợp phần; trong đó, hợp phần 2 tập trung vào các công trình hạ tầng cốt lõi gồm: xây dựng kè chắn sóng giảm sạt lở bờ biển tại Vĩnh Long; nâng cấp 17 km đê bao và nạo vét hơn 61 km kênh tại vùng Đồng Tháp Mười; xây dựng các cụm cống kiểm soát nguồn nước tại Cần Thơ và hoàn thiện hệ thống thủy lợi Nam Măng Thít.

Các chuyên gia nhận định, việc lựa chọn vị trí các tiểu dự án dựa trên cơ sở khoa học, phù hợp với Quy hoạch vùng Đồng bằng sông Cửu Long thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Các giải pháp công trình này không chỉ bảo vệ đất nông nghiệp, ổn định sản xuất mà còn cải thiện khả năng quản lý lũ, xâm nhập mặn và cung cấp nước sinh hoạt cho cư dân trong vùng hưởng lợi.

Đại diện chủ dự án cho biết, dự án MERIT thuộc nhóm I – nhóm có nguy cơ tác động xấu đến môi trường ở mức độ cao do quy mô sử dụng đất và mặt nước lớn (khoảng 741 ha). Do đó, công tác đánh giá tác động môi trường được thực hiện hết sức nghiêm ngặt.

Báo cáo đánh giá tác động môi trường đã nhận dạng chi tiết các tác động tiềm tàng trong giai đoạn thi công như bụi, tiếng ồn, nước thải sinh hoạt và rác thải xây dựng. Để giảm thiểu các tác động này, đơn vị thi công cam kết áp dụng các biện pháp kỹ thuật tiên tiến: bố trí nhà vệ sinh di động, xây dựng bể lắng lọc dầu mỡ cho nước thải thi công và sử dụng xe chuyên dụng để vận chuyển chất thải đến nơi quy định. Đặc biệt, lớp đất mặt bóc tách từ đất trồng lúa sẽ được tận dụng tái sử dụng cho mục đích nông nghiệp theo quy định.

Về khía cạnh xã hội, tổng diện tích đất thu hồi vĩnh viễn phục vụ dự án là hơn 103 ha; trong đó phần lớn là đất công (89,1%). Chủ dự án cam kết phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương để thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng và hỗ trợ ổn định cuộc sống cho các hộ dân bị ảnh hưởng theo đúng quy định pháp luật.

Dự án MERIT là sự tiếp nối thành công của Dự án ICRSL (WB9), hướng tới mang lại lợi ích cho người dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Bên cạnh các giải pháp công trình, dự án MERIT còn chú trọng đến các hoạt động phi công trình như tăng cường năng lực thể chế, hệ thống hỗ trợ ra quyết định và thúc đẩy đa dạng hóa sinh kế thông minh thích ứng với khí hậu.

Việc kết hợp hài hòa giữa hạ tầng cứng và giải pháp mềm được kỳ vọng sẽ giúp Đồng bằng sông Cửu Long chuyển đổi mô hình phát triển từ "chống chọi" sang "chủ động thích ứng", đảm bảo an ninh nguồn nước và phát triển bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp.