Kiến tạo hệ thống quản lý chất thải hiệu quả, giảm thiểu ô nhiễm

Sáng 20/9, tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND thành phố Hà Nội và các đơn vị liên quan tổ chức Lễ phát động quốc gia hưởng ứng chiến dịch làm cho thế giới sạch hơn năm 2026 với chủ đề "Từ đĩa ăn sạch đến thành phố sạch".

Phát biểu tại Lễ phát động, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên cho biết, tại Việt Nam, chất thải thực phẩm và chất thải hữu cơ hiện chiếm từ 50-70% tổng lượng rác thải sinh hoạt. Nếu không được phân loại, thu gom và xử lý phù hợp, đây sẽ là gánh nặng lớn cho hạ tầng đô thị và đe dọa trực tiếp đến môi trường sống.

Chính vì vậy, chủ đề “Từ đĩa ăn sạch đến thành phố sạch” không chỉ là lời kêu gọi giữ gìn vệ sinh môi trường mà còn đặt ra một cách tiếp cận toàn diện hơn: Một chiếc đĩa ăn sạch không chỉ là không bỏ thừa thực phẩm, mà là khởi đầu cho một chuỗi tuần hoàn tài nguyên. Từ sự tiết kiệm trên bàn ăn, sự phân loại chuẩn xác tại căn bếp, sẽ kiến tạo nên hệ thống quản lý chất thải hiệu quả, giảm thiểu ô nhiễm và xây dựng những đô thị văn minh, xanh - sạch - đẹp.

Để chủ đề “Từ đĩa ăn sạch đến thành phố sạch” thực sự đi vào cuộc sống, theo ông Lê Trọng Yên, các cấp, các ngành, địa phương, doanh nghiệp và toàn thể nhân dân tập trung vào việc  giảm lãng phí thực phẩm và chất thải ngay từ nguồn.

Mỗi gia đình, cơ quan, trường học, nhà hàng, khách sạn, chợ và cơ sở kinh doanh - dịch vụ ăn uống cần từng bước thay đổi thói quen mua sắm, chế biến, sử dụng thực phẩm theo hướng tiết kiệm và hiệu quả.

Các doanh nghiệp cần quan tâm hơn đến việc giảm tổn thất trong sản xuất, chế biến, bảo quản, phân phối; đổi mới quy trình, mô hình kinh doanh để sử dụng hiệu quả nguyên liệu, năng lượng và nước.

Cùng với đó, đưa phân loại chất thải tại nguồn trở thành nền tảng của quản lý chất thải hiện đại. Cần xây dựng bảo vệ môi trường thành một phần của văn hóa và nếp sống văn minh đô thị.

Các cơ quan, tổ chức, trường học, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư cần tiếp tục thực hiện những hoạt động thiết thực như: làm sạch đường phố, khu dân cư, sông, hồ, kênh, mương; hạn chế sản phẩm nhựa dùng một lần; xây dựng các mô hình khu dân cư xanh, trường học xanh, cơ quan xanh, doanh nghiệp xanh.

Đặc biệt, cần phát huy vai trò của thế hệ trẻ. Một thói quen tốt được hình thành từ hôm nay sẽ trở thành một nếp sống văn minh và bền vững trong tương lai.

"Việt Nam mong muốn tiếp tục nhận được sự đồng hành của các tổ chức quốc tế, đối tác phát triển, cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức xã hội trong chia sẻ tri thức, chuyển giao công nghệ, kinh nghiệm quý và huy động nguồn lực để giảm lãng phí thực phẩm, quản lý chất thải hữu cơ, phát triển kinh tế tuần hoàn và xây dựng các đô thị xanh, bền vững", ông Lê Trọng Yên nhấn mạnh.

Theo bà Pauline Tamesis, Điều phối viên Thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam: "Liên hợp quốc rất tự hào được đồng hành cùng Chính phủ Việt Nam trong sứ mệnh quan trọng này.

Thông qua các cơ quan như Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), chúng tôi đang phối hợp chặt chẽ với Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các đối tác địa phương.

Từ cải thiện công tác xử lý và bảo quản sau thu hoạch đến tiên phong triển khai các giải pháp kinh tế tuần hoàn, những sáng kiến này góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, cải thiện sinh kế của nông dân và mở ra những tiềm năng kinh tế mới...".

Bà Pauline Tamesis nêu rõ: "Thành phố sạch hơn bắt đầu từ tiêu dùng có trách nhiệm. Tương lai bền vững hơn bắt đầu từ việc giảm thiểu chất thải. Và một nền kinh tế tuần hoàn thực sự bắt đầu hình thành ngay từ thời điểm chúng ta nhận ra giá trị vốn có của những nguồn tài nguyên vốn lẽ ra có thể bị vứt bỏ".

Ở khía cạnh doanh nghiệp trực tiếp tham gia vào công tác môi trường, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Môi trường đô thị Hà Nội Nguyễn Thanh Sơn cho rằng, mỗi ngày, các gia đình, trường học, cơ quan, cơ sở dịch vụ và doanh nghiệp phát sinh một lượng lớn giấy, nhựa, kim loại cùng nhiều vật liệu có khả năng tái chế.

Khi bị bỏ chung với chất thải thực phẩm và các loại chất thải khác, những vật liệu này nhanh chóng giảm chất lượng, làm tăng chi phí thu gom, vận chuyển và xử lý.

Khi được phân loại đúng từ nơi phát sinh, chúng trở thành nguồn nguyên liệu thứ cấp cho sản xuất, góp phần tiết kiệm tài nguyên tự nhiên, giảm phát thải và tạo thêm giá trị cho xã hội.

Với nhận thức đó, Công ty TNHH một thành viên Môi trường đô thị Hà Nội xây dựng 100 điểm  phân loại, thu hồi, tái chế (HUB) như một hạ tầng thu hồi tài nguyên gần với cộng đồng.

Tại các điểm này, chất thải tái chế được tiếp nhận, phân loại, cân, ghi nhận và chuyển giao vào hệ thống tái chế phù hợp. Bản đồ số giúp người dân tìm điểm tiếp nhận thuận tiện, đồng thời hỗ trợ tổ chức tuyến thu gom và theo dõi dòng vật liệu. Mạng lưới này góp phần hình thành một chu trình rõ ràng: phân loại tại nguồn, thu hồi, tái chế và đưa vật liệu trở lại phục vụ sản xuất, đời sống.

"Công ty TNHH một thành viên Môi trường đô thị Hà Nội mong nhận được sự đồng hành của các tổ chức, doanh nghiệp và toàn thể nhân dân Thủ đô để phân loại tại nguồn từng bước trở thành nếp sống văn minh, để chất thải có thể tái chế thực sự được đưa trở lại vòng tuần hoàn, cùng góp phần xây dựng Hà Nội xanh hơn, sạch hơn và bền vững hơn", ông Nguyễn Thanh Sơn mong muốn.

Tại lễ phát động, Ban tổ chức đã giới thiệu, ra mắt mạng lưới 100 điểm phân loại, thu hồi, tái chế và kích hoạt bản đồ số theo phương án đủ điều kiện triển khai; phát động chương trình hành động cộng đồng "21 ngày phân loại".

Cũng trong khuôn khổ lễ phát động, các đại biểu cũng tham dự chương trình "Đổi chất thải lấy quà" và ra quân làm sạch môi trường, thu gom rác thải, đổi rác lấy quà tại một số địa điểm trong thành phố Hà Nội.