Bảo vệ môi trường đi trước một bước trong phát triển

Bảo vệ môi trường đang được xác định không chỉ là một nhiệm vụ cấp thiết mà còn là một trong những nền tảng, động lực của mô hình phát triển mới. Quan điểm chỉ đạo tại Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng nêu rõ: phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường là trung tâm.

Tinh thần này cũng được nhấn mạnh tại cuộc làm việc ngày 10/6 với Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan về tổng kết Nghị quyết số 24-NQ/TW, ngày 3/6/2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ, bảo vệ môi trường, chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu phải được đặt trong tổng thể mục tiêu phát triển nhanh và bền vững; duy trì tăng trưởng kinh tế ở mức cao trong nhiều năm liên tục, đồng thời xây dựng đất nước dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong đó, cần làm rõ hơn, sâu sắc hơn bước chuyển về tư duy trong bảo vệ môi trường.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu là một trong những trụ cột của mô hình phát triển mới mà Đại hội XIV của Đảng xác định. Đầu tư cho môi trường chính là đầu tư cho tương lai. Vì vậy, cần chuyển mạnh từ tư duy ứng phó sang chủ động kiến tạo phát triển; từ xử lý ô nhiễm, khắc phục hậu quả và ứng phó thụ động sang phòng ngừa từ sớm, từ xa; thúc đẩy phát triển xanh, nâng cao năng lực chống chịu, hài hòa giữa con người với thiên nhiên và bảo đảm phát triển bền vững cho các thế hệ tương lai.

Tại Hội nghị nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV của Đảng ủy Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tổ chức ngày 18/8, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng yêu cầu trong công tác bảo vệ môi trường phải chuyển mạnh từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa, kiểm soát rủi ro ngay từ khâu quy hoạch, đầu tư và tổ chức sản xuất.

Đây là bước chuyển có ý nghĩa quan trọng, bởi nếu chỉ tập trung xử lý khi ô nhiễm đã xảy ra, chi phí khắc phục sẽ rất lớn, trong khi những tổn thất đối với sức khỏe con người, hệ sinh thái và chất lượng phát triển có thể khó phục hồi. Phòng ngừa từ sớm, kiểm soát rủi ro ngay từ quá trình quy hoạch, đầu tư vì thế phải trở thành yêu cầu xuyên suốt trong phát triển kinh tế - xã hội.

"Nguồn lực cần tập trung cho những vấn đề cấp bách, liên vùng, tác động trực tiếp đến đời sống nhân dân như ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn, ô nhiễm lưu vực sông, chất thải rắn sinh hoạt, các nguồn thải lớn, suy giảm hệ sinh thái...", Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh.

Ở góc độ tổ chức xã hội - nghề nghiệp, Tiến sĩ Trần Văn Miều, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam cho rằng, các nhà khoa học, chuyên gia môi trường trên thế giới đang ngày càng thống nhất với quan điểm: môi trường thiên nhiên là nền tảng để kinh tế và xã hội phát triển theo hướng bền vững.

"Tôi cho rằng, đây là quan điểm phù hợp với xu hướng phát triển của thời đại mà Việt Nam đang từng bước thực hiện. Khi bàn đến bảo vệ môi trường thiên nhiên theo hướng phát triển bền vững không thể không nói tới vấn đề đạo đức môi trường, môi trường nhân văn hoặc mối quan hệ thân thiện giữa con người với môi trường thiên nhiên...", Tiến sĩ Trần Văn Miều bày tỏ.

Trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng, doanh nghiệp có vai trò đặc biệt quan trọng. Giám đốc Phát triển bền vững Tập đoàn GREENFEED Việt Nam Phạm Tuấn Anh cho rằng, để bảo vệ môi trường trong tình hình mới, doanh nghiệp xác lập tính bền vững của môi trường trong toàn bộ hoạt động, trước hết là bảo đảm tuân thủ đầy đủ các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường.

Đối với GREENFEED Việt Nam, Tập đoàn đang đẩy mạnh sử dụng năng lượng tái tạo, tối ưu hóa hiệu suất sử dụng năng lượng và tài nguyên, áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi số và đổi mới công nghệ; đồng thời thúc đẩy các đối tác trong chuỗi cung ứng cùng tham gia các chương trình, sáng kiến giảm phát thải.

Dù đã đạt được những kết quả quan trọng, môi trường vẫn là thách thức lớn đối với quá trình phát triển. Ô nhiễm môi trường còn diễn biến phức tạp; chất lượng không khí tại các đô thị lớn, nhất là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, chậm được cải thiện. Ô nhiễm tại các cụm công nghiệp, làng nghề, khu vực khai thác, chế biến khoáng sản, một số lưu vực sông và vùng ven biển chưa được kiểm soát hiệu quả. Suy thoái, thu hẹp hệ sinh thái và suy giảm đa dạng sinh học vẫn tiếp diễn.

Thực tế này đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách tiếp cận trong quản lý môi trường. Không thể chờ ô nhiễm xảy ra rồi mới xử lý, càng không thể đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng trong ngắn hạn. Mỗi quyết định về quy hoạch, đầu tư, phát triển đô thị, công nghiệp, nông nghiệp, giao thông hay khai thác tài nguyên đều cần được xem xét từ góc độ tác động môi trường và khả năng chống chịu trong dài hạn.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, cần xây dựng hệ thống dữ liệu số quốc gia về tài nguyên, môi trường và khí hậu; phát triển thị trường carbon; hoàn thiện các công cụ kinh tế trong quản lý tài nguyên, môi trường. Đồng thời, cần hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch; thúc đẩy phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát; huy động hiệu quả nguồn lực xã hội, khu vực tư nhân và hợp tác quốc tế cho các mục tiêu phát triển xanh.

Đặc biệt, nguồn lực đầu tư cho môi trường cần được bố trí có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên giải quyết những "điểm nóng" và vấn đề có tác động trực tiếp đến sức khỏe, đời sống nhân dân và khả năng phát triển lâu dài của nền kinh tế. Ngân sách nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, đồng thời cần mở rộng các cơ chế huy động nguồn lực tư nhân, tín dụng xanh, trái phiếu xanh và hợp tác quốc tế.

Đối với ngành Nông nghiệp và Môi trường, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho rằng môi trường, biến đổi khí hậu, đất đai, biển và hải đảo có quan hệ chặt chẽ, tác động trực tiếp lẫn nhau. Vì vậy, cần coi dữ liệu là nền tảng để kết nối các lĩnh vực, nâng cao chất lượng quản trị và phục vụ quản lý, chỉ đạo, điều hành.