Kiến tạo nông nghiệp tương lai bằng đổi mới sáng tạo

Sáng 8/10, Học viện Nông nghiệp Việt Nam tổ chức Hội thảo quốc tế AgriVision 2026 với chủ đề “Kiến tạo Nông nghiệp tương lai từ Chính sách, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo”, trong dịp Học viện kỷ niệm 70 năm thành lập.

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quốc Trị nhấn mạnh, trong bối cảnh nông nghiệp đứng trước yêu cầu phát triển nhanh, xanh và bền vững, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải trở thành động lực then chốt để nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị nông sản.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị, thước đo của khoa học và công nghệ trong nông nghiệp không chỉ nằm ở số lượng đề tài hay công trình nghiên cứu, mà phải được nhìn thấy trên đồng ruộng, trong trang trại, nhà máy và trên thị trường; đồng thời được đo lường bằng năng suất, chất lượng, giá trị nông sản và thu nhập của người nông dân.

“Nông nghiệp muốn tăng trưởng không thể chỉ làm nhiều hơn, mà phải làm tốt hơn và tạo ra giá trị cao hơn”, Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị nói.

Vì vậy, con đường phía trước là tăng năng suất dựa trên tri thức, nâng chất lượng bằng công nghệ, giảm chi phí bằng đổi mới sáng tạo và nâng giá trị bằng thị trường.

Theo Thứ trưởng, trước hết, khoa học, công nghệ phải giải quyết được những bài toán cụ thể của sản xuất và thị trường. Một kết quả nghiên cứu chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi có thể đến được với đồng ruộng, trang trại, nhà máy; giúp người sản xuất giảm chi phí, tăng năng suất, nâng chất lượng, giảm rủi ro và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia cần được cụ thể hóa bằng những sản phẩm và kết quả có thể đo đếm được. Cùng với đó, cần rút ngắn khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến đồng ruộng và từ nghiên cứu đến thị trường. Thực tế cho thấy, vẫn còn tình trạng nghiên cứu và sản xuất chưa gặp nhau. Có những nghiên cứu có giá trị nhưng khó ứng dụng, trong khi nhu cầu của doanh nghiệp và người sản xuất rất rõ nhưng chưa tìm được giải pháp công nghệ phù hợp.

Do đó, cần chuyển mạnh từ nghiên cứu theo khả năng sang nghiên cứu theo nhu cầu và đặt hàng của thực tiễn; từ những nghiên cứu riêng lẻ sang các chương trình lớn, liên ngành; từ kết quả trong phòng thí nghiệm sang thử nghiệm, hoàn thiện, thương mại hóa và nhân rộng.

Một yêu cầu khác là phát triển nông nghiệp phải đồng thời tạo ra giá trị kinh tế, bảo vệ tài nguyên và bảo đảm sinh kế cho người dân. Nông nghiệp tương lai không chỉ có năng suất cao mà phải xanh hơn, hiệu quả hơn, ít phát thải hơn và có khả năng chống chịu tốt hơn trước biến đổi khí hậu.

Công nghệ sinh học, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, viễn thám và các nền tảng số đang mở ra cơ hội chuyển từ sản xuất dựa nhiều vào kinh nghiệm sang sản xuất dựa trên dữ liệu; từ quản lý bị động sang quản lý có dự báo; từ sản xuất manh mún sang các chuỗi giá trị minh bạch, hiệu quả.

Tuy nhiên, Thứ trưởng lưu ý, công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi phù hợp với điều kiện sản xuất, người nông dân có thể tiếp cận và doanh nghiệp có khả năng đầu tư, ứng dụng và nhân rộng.

“Chính sách phải mở đường; khoa học phải giải quyết bài toán thực tiễn; công nghệ phải đi vào sản xuất; doanh nghiệp phải đưa sản phẩm ra thị trường; và người nông dân phải là trung tâm của quá trình đổi mới”, Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị nhấn mạnh.

Bước vào chặng đường phát triển mới sau 70 năm, Thứ trưởng kỳ vọng Học viện Nông nghiệp Việt Nam tiếp tục phát huy vai trò là một trong những trung tâm đào tạo, nghiên cứu quan trọng của đất nước trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường.  Với truyền thống, đội ngũ khoa học và mạng lưới hợp tác trong nước, quốc tế, Học viện cần đi sâu hơn vào những bài toán lớn của sản xuất và của ngành như giống, công nghệ, đất đai, chế biến, thị trường, chuyển đổi số và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Theo GS.TS Nguyễn Thị Lan, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, nông nghiệp hiện nay phải đáp ứng đồng thời nhiều yêu cầu: bảo đảm lương thực và dinh dưỡng, nâng cao thu nhập cho người sản xuất, thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo vệ tài nguyên và sức khỏe cộng đồng.

Những yêu cầu này có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Một giải pháp giúp tăng năng suất nhưng gây tổn hại lâu dài cho đất, nước hoặc sức khỏe sẽ khó trở thành giải pháp bền vững. Vì vậy, khi lựa chọn hướng phát triển, cần xem xét đồng thời hiệu quả kinh tế, tác động xã hội và môi trường.

GS.TS Nguyễn Thị Lan cho rằng, tiến bộ công nghệ chỉ tạo ra tác động rộng lớn khi có chính sách phù hợp và khả năng đưa tri thức vào thực tiễn. Chính sách cần dựa trên bằng chứng khoa học để lựa chọn đúng ưu tiên; công nghệ cần nguồn lực và môi trường phù hợp để thử nghiệm, ứng dụng; trong khi đổi mới sáng tạo là cầu nối đưa tri thức vào sản xuất và tạo ra giá trị cho xã hội.

Tuy nhiên, từ một kết quả nghiên cứu tốt đến một giải pháp được sử dụng rộng rãi vẫn là một khoảng cách lớn. Để thu hẹp khoảng cách này, cần giải quyết đồng thời các vấn đề về chi phí, mức độ an toàn, năng lực của người sử dụng và khả năng tiếp cận thị trường.

Đặc biệt, người nông dân cần được tham gia vào quá trình tìm kiếm và đánh giá giải pháp. Kinh nghiệm thực tiễn của họ giúp các nhà khoa học xác định đúng vấn đề cần giải quyết, trong khi hiệu quả sản xuất, thu nhập và chất lượng cuộc sống của người nông dân là những thước đo thiết thực đối với giá trị của đổi mới sáng tạo.

Giai đoạn phát triển mới, Học viện Nông nghiệp Việt Nam sẽ tiếp tục nâng cao chất lượng đào tạo, năng lực nghiên cứu và khả năng đưa kết quả khoa học vào thực tiễn. “Học viện sẵn sàng cùng các đối tác xác định những vấn đề nghiên cứu chung, kết nối các nhóm khoa học và phát triển những mô hình ứng dụng phù hợp với điều kiện nông nghiệp Việt Nam”, GS.TS Nguyễn Thị Lan khẳng định.