Kinh tế 6 tháng: Giữ nhịp xuất khẩu tạo nền tăng trưởng mới

Xuất khẩu tiếp tục tăng hơn 20%, đưa tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 6 tháng đầu năm tiến sát mốc 550 tỷ USD nhưng cán cân thương mại lại đảo chiều sang nhập siêu hơn 16,65 tỷ USD sau nhiều năm liên tiếp xuất siêu. Nghịch lý này không chỉ phản ánh sự gia tăng nhập khẩu phục vụ mở rộng sản xuất mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về nâng cao năng lực nội sinh, phát triển công nghiệp hỗ trợ và gia tăng giá trị sản xuất trong nước. Nhiều ý kiến cho rằng, chỉ khi giảm dần sự phụ thuộc vào nhập khẩu, xuất khẩu mới thực sự trở thành nền tảng cho chu kỳ tăng trưởng bền vững.

Động lực tăng trưởng

Theo các chuyên gia, 6 tháng đầu năm 2026 diễn ra trong bối cảnh thương mại toàn cầu đối mặt với hàng loạt bất định. Xung đột địa chính trị chưa hạ nhiệt, chủ nghĩa bảo hộ tiếp tục gia tăng, các rào cản thương mại ngày càng dày đặc, trong khi yêu cầu về phát triển xanh, giảm phát thải và truy xuất nguồn gốc trở thành tiêu chuẩn bắt buộc tại nhiều thị trường lớn. Giữa bối cảnh đó, việc xuất khẩu của Việt Nam vẫn tăng trưởng trên 20% không chỉ phản ánh sự phục hồi của nhu cầu thế giới mà còn cho thấy sức chống chịu, khả năng thích ứng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế đang từng bước được cải thiện.

Số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa 6 tháng đầu năm đạt gần 550 tỷ USD, tăng hơn 27% so với cùng kỳ năm 2025; trong đó, xuất khẩu tăng khoảng 21%, tiếp tục giữ vai trò là một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế. Đáng chú ý, nhiều nhóm hàng chủ lực như điện tử, máy vi tính, máy móc thiết bị, dệt may, gỗ và nông sản đều duy trì đà tăng trưởng tích cực cho thấy doanh nghiệp Việt Nam đã tận dụng khá hiệu quả quá trình phục hồi nhu cầu tại nhiều thị trường lớn.

Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết: Đây là mức tăng trưởng rất ấn tượng, vượt đáng kể mục tiêu đề ra từ đầu năm phản ánh sức chống chịu và khả năng thích ứng ngày càng tốt của nền kinh tế trước biến động của thương mại toàn cầu. Tuy nhiên, việc cán cân thương mại chuyển sang nhập siêu sau nhiều năm xuất siêu cũng đòi hỏi phải được nhìn nhận một cách toàn diện.

Theo ông Nguyễn Anh Sơn, điểm đáng chú ý là phần lớn kim ngạch nhập khẩu vẫn tập trung vào máy móc, thiết bị, nguyên liệu và linh kiện phục vụ sản xuất thay vì hàng tiêu dùng. Điều này cho thấy doanh nghiệp đang chủ động mở rộng năng lực sản xuất, chuẩn bị nguồn lực cho đơn hàng trong thời gian tới, qua đó tạo dư địa để xuất khẩu tiếp tục bứt phá trong những tháng cuối năm.

Giảm nhập siêu bằng nội lực

Lý giải về cán cân thương mại chuyển sang nhập siêu, đại diện Bộ Công Thương nhấn mạnh: Trong bối cảnh tăng trưởng thương mại toàn cầu được dự báo chậm lại, việc xuất khẩu của Việt Nam vẫn duy trì mức tăng trưởng cao là tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào con số nhập siêu sẽ có thể dẫn tới đánh giá chưa đầy đủ và quan trọng phải nhận diện đúng bản chất của dòng nhập khẩu.

Theo Bộ Công Thương, gần 88% kim ngạch nhập khẩu hiện nay là máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu, năng lượng và linh kiện phục vụ sản xuất cho thấy nền kinh tế đang trong quá trình mở rộng năng lực sản xuất, chuẩn bị cho chu kỳ tăng trưởng mới, thay vì gia tăng nhập khẩu để phục vụ tiêu dùng.

Bên cạnh đó, nhiều tập đoàn lớn như Samsung, LG, Foxconn, Lenovo và BYD tiếp tục mở rộng đầu tư, tăng nhập khẩu dây chuyền, thiết bị, linh kiện và nguyên liệu đầu vào cũng khẳng định Việt Nam vẫn là điểm đến quan trọng trong quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu. Tuy nhiên, tốc độ tăng nhập khẩu đầu vào nhanh hơn xuất khẩu phản ánh một thực tế là Việt Nam dù đã tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu nhưng vẫn chủ yếu đảm nhận các khâu gia công, lắp ráp, trong khi nhiều linh kiện, vật liệu và công nghệ cốt lõi còn phụ thuộc vào nhập khẩu. Vì vậy, mục tiêu trong giai đoạn tới không chỉ là duy trì tốc độ tăng trưởng xuất khẩu mà quan trọng hơn là nâng cao năng lực sản xuất trong nước, gia tăng tỷ lệ nội địa hóa và chuyển hóa tăng trưởng xuất khẩu thành tăng trưởng thực chất của nền kinh tế.

Nhận định của các chuyên gia, nửa cuối năm 2026, điện tử và nông sản sẽ tiếp tục là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu; trong đó ngành điện tử giữ vai trò dẫn dắt. Việc nhiều tập đoàn công nghệ lớn liên tục mở rộng đầu tư tại Việt Nam đã kéo theo nhu cầu nhập khẩu máy móc, thiết bị và linh kiện phục vụ sản xuất. Khi các dự án đi vào vận hành với công suất cao, lượng hàng hóa xuất khẩu được kỳ vọng sẽ tăng tương ứng. Điều đó cũng lý giải vì sao kim ngạch nhập khẩu tăng mạnh nhưng phần lớn là nhập khẩu đầu vào phục vụ sản xuất và xuất khẩu, không phải gia tăng nhập khẩu hàng tiêu dùng.

Bên cạnh điện tử, nông sản được kỳ vọng tiếp tục tạo thêm dư địa tăng trưởng khi nhu cầu tại nhiều thị trường đang phục hồi, trong khi giá của một số mặt hàng chủ lực có xu hướng cải thiện. Đây sẽ là điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp nâng cao giá trị xuất khẩu, đồng thời góp phần củng cố đà tăng trưởng của hoạt động ngoại thương trong những tháng cuối năm.

Theo bà Đỗ Thị Thúy Hương, Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam, nhu cầu đối với các sản phẩm phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu và thiết bị mạng tiếp tục tăng mạnh trên phạm vi toàn cầu, tạo thêm dư địa cho ngành điện tử - lĩnh vực hiện chiếm hơn 30% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước. Nhiều doanh nghiệp đã có đơn hàng đến hết quý III, thậm chí sang quý IV, trong khi làn sóng đầu tư của các tập đoàn công nghệ quốc tế vào Việt Nam vẫn chưa có dấu hiệu chững lại.

Ông Ngô Sỹ Hoài - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam cho hay: Nửa cuối năm 2026 sẽ tiếp tục là giai đoạn đan xen giữa cơ hội và thách thức cho xuất khẩu gỗ. Nhu cầu tiêu dùng tại một số thị trường lớn đang có tín hiệu phục hồi, trong khi doanh nghiệp Việt Nam ngày càng chủ động hơn trong tái cơ cấu thị trường và đẩy mạnh chuyển đổi số. Đây là những yếu tố tích cực hỗ trợ hoạt động xuất khẩu của ngành gỗ trong thời gian tới.

Để duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng nhiều rào cản, theo ông Trần Thanh Hải- Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, giải pháp cốt lõi là nâng cao năng lực nội sinh của nền sản xuất. Trọng tâm là phát triển công nghiệp hỗ trợ, tạo nguồn nguyên liệu trong nước, nâng cao giá trị gia tăng của hàng hóa và khai thác hiệu quả các FTA thông qua đáp ứng quy tắc xuất xứ.

Cùng đó, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục đẩy mạnh xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường, đồng hành tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng với yêu cầu ngày càng khắt khe về sản xuất xanh, truy xuất nguồn gốc, sở hữu trí tuệ và rào cản thương mại mới, qua đó nâng cao sức cạnh tranh và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.