Kinh tế châu Âu đứng trước nhiều nguy cơ

Theo nhật báo kinh tế Les Echos, kinh tế Khu vực đồng tiền chung euro (Eurozone) đến nay vẫn đứng vững trước giá năng lượng tăng, lạm phát trở lại và những bất ổn địa chính trị. Tuy nhiên, nợ công cao, lãi suất tăng, bất ổn chính trị - địa chính trị và nguy cơ điều chỉnh trên thị trường trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành 4 mối đe dọa lớn đối với sự ổn định của khu vực.

Khả năng chống chịu này đáng chú ý trong bối cảnh cuộc chiến do Mỹ-Israel tiến hành chống Iran kéo dài và Tehran đóng eo biển Hormuz. Châu Âu phải nhập khẩu gần như toàn bộ dầu khí nên đặc biệt nhạy cảm với giá năng lượng. Dù vậy, nếu không tính Ireland, nơi số liệu thường biến động mạnh do hoạt động của các tập đoàn đa quốc gia, GDP Eurozone vẫn tăng 0,3% trong quý II. Các nhà kinh tế dự báo kinh tế châu Âu tăng 0,8-1% trong cả năm, tương đương tốc độ tăng trưởng tiềm năng.

Một số nền kinh tế lớn đang có dấu hiệu khả quan. Xuất khẩu, nhất là của Đức, tăng trở lại khi phần lớn tác động từ chính sách bảo hộ của Tổng thống Mỹ Donald Trump dường như đã qua. Chi tiêu ngân sách đang hỗ trợ kinh tế Đức, thúc đẩy đơn đặt hàng trong các ngành hóa chất và quốc phòng. Viện Ifo dự báo GDP Đức tăng 1,4% năm nay, sau 5 năm gần như đình trệ.

Italy được hưởng lợi lớn từ kế hoạch phục hồi của EU, trong khi Tây Ban Nha tiếp tục tăng trưởng và tạo thêm 650.000 việc làm trong một năm. Tiêu dùng tại Eurozone vẫn giữ được sức, dù giá dầu tăng khiến lượng nhiên liệu mua trong quý II giảm hơn 5%. Tín dụng cho hộ gia đình và doanh nghiệp cũng tăng nhẹ so với cùng kỳ.Tuy nhiên, phía sau những tín hiệu tích cực là nhiều sức ép. Lạm phát đang tăng và Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đã nâng các lãi suất chủ chốt thêm 0,25 điểm phần trăm hôm 10/9 để đối phó với sức ép giá cả gia tăng. Châu Âu vẫn đứng ngoài phần lớn làn sóng AI, trong khi hai năm sau báo cáo của cựu Chủ tịch ECB Mario Draghi về sức cạnh tranh, các nước EU vẫn khó thống nhất trong nhiều vấn đề. Công nghiệp Trung Quốc tiếp tục gây sức ép lên sản xuất châu Âu, còn kinh tế Pháp đình trệ trước những bất định về chính sách sau cuộc bầu cử tổng thống tháng 5/2027.

Theo Les Echos, mối đe dọa đầu tiên là nợ công của Italy (I-ta-li-a) và đặc biệt của Pháp, quốc gia vẫn chưa giảm được thâm hụt ngân sách. Lãi suất trái phiếu chính phủ tăng khi nhà đầu tư đòi mức sinh lời cao hơn. Trong lúc các nước cần lượng vốn rất lớn để tái công nghiệp hóa, đầu tư công nghệ, quốc phòng, ứng phó biến đổi khí hậu và chi trả cho dân số già, chi phí vay vốn càng chịu sức ép. Lạm phát cũng có thể cao hơn hai thập kỷ trước do việc đưa sản xuất trở lại gần thị trường trong nước và chi phí thích ứng với biến đổi khí hậu.

Nợ cao của Pháp và Italy cùng những thay đổi chính trị tại Đức cũng khiến việc tiến tới một chính sách ngân sách chung sâu rộng hơn ở châu Âu trở nên khó khăn. Trong một Eurozone có nhiều khác biệt, lãi suất tăng mạnh có thể gây hậu quả nghiêm trọng.

Sức ép thứ hai đến từ chính trị. Les Echos cho rằng sự gia tăng ủng hộ đối với những lực lượng muốn thay đổi sâu sắc quan hệ với EU có thể ảnh hưởng tới đồng euro và hoạt động kinh tế. Pháp được xem là một trong những nước chịu sức ép lớn, trong khi Đảng Sự lựa chọn vì nước Đức (AfD) cũng đang có ảnh hưởng tại quốc gia láng giềng này.

Nguy cơ thứ ba xuất phát từ địa chính trị. Căng thẳng với Nga, quan hệ Mỹ - châu Âu và cuộc xung đột với Iran tiếp tục tạo bất ổn. Nếu tình hình Trung Đông đẩy giá dầu tăng mạnh, Eurozone sẽ chịu tác động trực tiếp. Lạm phát khi đó có thể buộc các ngân hàng trung ương ở hai bờ Đại Tây Dương tăng mạnh lãi suất, vừa kìm hãm tăng trưởng vừa làm chi phí vay nợ tăng thêm.

Nguy cơ cuối cùng nằm ở làn sóng đầu tư AI tại Mỹ. Quy mô vốn đổ vào lĩnh vực này lớn đến mức một sự thất vọng về triển vọng AI có thể gây điều chỉnh mạnh trên thị trường tài chính. Châu Âu khó tránh tác động vì có thặng dư cán cân thanh toán vãng lai, đầu tư nhiều vốn vào Mỹ và gắn chặt với hệ thống tài chính nước này.

Les Echos nhận định những nước vừa có nợ công cao vừa phải duy trì mức an sinh xã hội lớn sẽ dễ bị tổn thương nhất. Kinh tế châu Âu đến nay vẫn đứng vững trước nhiều cú sốc, nhưng khả năng chống chịu này sẽ tiếp tục bị thử thách nếu các sức ép về nợ, lãi suất, chính trị, địa chính trị và thị trường tài chính cùng gia tăng.