Kinh tế tầm thấp - từ tiềm năng đến công nghệ chiến lược quốc gia

Diễn đàn có sự tham dự của đại diện các bộ, ngành, cơ quan Trung ương; đại diện một số tỉnh, thành phố khu vực miền Bắc; các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện các viện nghiên cứu, trường đại học, hiệp hội, doanh nghiệp…

Diễn đàn được tổ chức trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang mở ra những không gian phát triển mới. Trong đó, không gian tầm thấp và không gian vũ trụ ngày càng gắn trực tiếp với sản xuất, quản trị và đời sống.

Tại Việt Nam, kinh tế tầm thấp và ứng dụng công nghệ vũ trụ đang từng bước hình thành và mở rộng, gắn với chuyển đổi số, phát triển kinh tế số và yêu cầu nâng cao năng lực quản lý tài nguyên, phòng, chống thiên tai, giao thông, nông nghiệp và logistics. Năm 2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong định hướng chính sách khi công nghệ hàng không và vũ trụ được xác định là một trong các nhóm công nghệ chiến lược quốc gia; đồng thời Chính phủ đã giao các nhiệm vụ cụ thể về phát triển UAV, hệ thống quản lý UAV, vệ tinh, chùm vệ tinh quan sát Trái đất và hạ tầng dữ liệu không gian. Đây là cơ sở để chuyển từ nhận diện tiềm năng sang tổ chức thử nghiệm, phát triển sản phẩm và hình thành thị trường.

Nhà báo Phùng Công Sưởng, Tổng Biên tập Báo Tiền Phong kỳ vọng Diễn đàn giúp nhận diện rõ hơn những vấn đề ưu tiên; phản ánh cụ thể những nội dung cần hoàn thiện về cơ chế, tiêu chuẩn, dữ liệu, hạ tầng và nguồn nhân lực; đồng thời tạo thêm những kết nối có thể chuyển thành chương trình thử nghiệm, dự án ứng dụng hoặc sản phẩm thực tế. Mục tiêu cuối cùng là góp phần đưa công nghệ vào giải quyết những bài toán cụ thể của Việt Nam và hình thành các giá trị kinh tế - xã hội mới.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thế Duy, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội chia sẻ, Đại học Quốc gia Hà Nội là đại học tổng hợp đa ngành, đa lĩnh vực, có các đơn vị đào tạo và nghiên cứu trên tất cả các lĩnh vực liên quan phát triển kinh tế tầm thấp…Với vị thế và sứ mệnh của mình, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tiên phong thành lập Viện Công nghệ Hàng không Vũ trụ (thuộc Trường Đại học Công nghệ và các Trung tâm nghiên cứu chuyên sâu về UAV, Robotics, AI… Tại Khu đô thị đại học Hòa Lạc, Đại học Quốc gia Hà Nội đang phối hợp các đối tác xây dựng Trung tâm nghiên cứu, phòng thí nghiệm nhằm kết hợp nghiên cứu, đào tạo và nội địa hóa các sản phẩm công nghệ kinh tế tầm thấp. Đại học Quốc gia Hà Nội cam kết cung cấp đội ngũ kỹ sư chất lượng cao, chuyên gia cao cấp, đáp ứng trực tiếp nhu cầu nhân lực chất lượng cao cho ngành kinh tế mới nhiều tiềm năng này.

Tại Diễn đàn, các tham luận đến từ Bộ Khoa học và Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội, Cục Viễn thám Quốc gia, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Điện Biên cho thấy không gian vũ trụ và hệ sinh thái kinh tế tầm thấp tuy khác nhau về độ cao, công nghệ và cơ chế quản lý nhưng ngày càng gắn với nhau thông qua dữ liệu, thông tin liên lạc, định vị - dẫn đường, AI và các hệ thống điều hành số. Xu hướng cũng đang chuyển rất rõ từ phát triển thiết bị đơn lẻ sang xây dựng hệ thống và cung cấp dịch vụ.

Vệ tinh quan sát Trái đất, viễn thông, định vị; UAV trong nông nghiệp, logistics, kiểm tra hạ tầng, cứu hộ, cứu nạn; cùng với dữ liệu lớn (big data) và trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra nhiều mô hình ứng dụng mới. Giá trị cuối cùng ngày càng được đo bằng thông tin đến đúng lúc, dịch vụ đủ tin cậy, chi phí hợp lý và khả năng hỗ trợ người sử dụng ra quyết định.

Ông Nguyễn Văn Thuật, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế và Xã hội số (Bộ Khoa học và Công nghệ) nhấn mạnh, bản thân UAV không trực tiếp tạo ra giá trị. Giá trị nằm ở chuyến bay, dữ liệu được thu thập và khả năng khai thác những dữ liệu đó để giải quyết các bài toán thực tế. Việt Nam hiện chưa có quy định riêng về phát triển kinh tế không gian tầm thấp. Việc xây dựng thể chế rất quan trọng, nhưng cũng không thể chờ hoàn thiện toàn bộ hệ thống pháp luật mới bắt đầu phát triển. Theo ông Nguyễn Văn Thuật, cần tạo ra không gian và cơ chế để doanh nghiệp được thử nghiệm, kiểm soát và từng bước đưa các mô hình vào thực tế.

Là địa phương đang triển khai thử nghiệm có kiểm soát các sản phẩm, dịch vụ ứng dụng UAV phục vụ phát triển kinh tế tầm thấp, ông Nguyễn Bá Anh, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Điện Biên cho biết, qua hơn một tháng triển khai, từ ngày 15/9 đến nay, tỉnh đã thực hiện 118 chuyến bay vận chuyển cà phê với tải trọng 50 kg/chuyến tại xã Mường Ảng. Thông qua thử nghiệm, tỉnh nhận thấy giá trị không chỉ nằm ở số chuyến bay hay số lượng UAV được sử dụng, giá trị lớn hơn là hình thành dữ liệu thực tế, quy trình phối hợp, kinh nghiệm quản lý rủi ro, mô hình điều hành và cơ sở để đánh giá chính sách.

Đại diện các doanh nghiệp tham dự Diễn đàn giới thiệu những mô hình triển khai thực tế trong nông nghiệp thông minh và giảm phát thải; phát triển logistics tầm thấp; ứng dụng viễn thám đẩy nhanh tiến độ làm sạch và hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai.../.