Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI: Thông qua hai luật liên quan đến quốc phòng - an ninh

Tiếp tục chương trình Kỳ họp, chiều 23/8, Quốc hội đã biểu quyết thông qua hai dự án luật liên quan đến quốc phòng, an ninh: Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng.

*Thể chế hóa chủ trương của Đảng về bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa

Với 473/474 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành (chiếm 94,6% tổng số đại biểu Quốc hội), Quốc hội đã thông qua Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Luật gồm 4 chương, 36 Điều, có hiệu lực từ ngày 1/7/2027.

Tại phiên họp, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Phan Văn Giang trình bày Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật. Theo đó, đa số đại biểu Quốc hội nhất trí sự cần thiết ban hành Luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa; hoàn thiện cơ sở pháp lý đồng bộ, thống nhất cho công tác phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; khắc phục khoảng trống, bất cập của pháp luật hiện hành; bảo đảm thực hiện đầy đủ các cam kết quốc tế của Việt Nam. Qua đó, nâng cao năng lực chủ động phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn các hành vi phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, góp phần bảo đảm quốc phòng, an ninh và môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước.

Trên cơ sở ý kiến của đại biểu Quốc hội, Chính phủ đã chỉ đạo rà soát tổng thể dự án Luật, nhất là các quy định tại Mục 2, Chương II và các nội dung tác động đến quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân được quy định theo hướng xác định rõ căn cứ, điều kiện, đối tượng, phạm vi, thẩm quyền, thời hạn áp dụng, cơ chế rà soát, chấm dứt biện pháp, khiếu nại, khởi kiện và bồi thường thiệt hại.

Dự thảo Luật đã được chỉnh lý theo hướng quy định nguyên tắc kế thừa pháp luật chuyên ngành, không đặt ra thủ tục quản lý, cấp phép, khai báo, báo cáo, kiểm tra, thanh tra, giám sát trùng lặp; thông tin, dữ liệu đã có được kế thừa, sử dụng và chỉ yêu cầu bổ sung khi chưa đầy đủ, không chính xác hoặc cần xác minh. Các yêu cầu về thể chế hóa đầy đủ nghĩa vụ của điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đã được thể hiện tại các Điều của dự thảo Luật.

Đối với Mục 2 Chương II, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật được rà soát, chỉnh lý theo hướng kế thừa cơ chế nhận biết khách hàng, giám sát giao dịch, báo cáo và lưu giữ hồ sơ theo pháp luật về phòng, chống rửa tiền; Ngân hàng Nhà nước Việt Nam là đầu mối tiếp nhận báo cáo giao dịch đáng ngờ và thực hiện chia sẻ thông tin với Cơ quan đầu mối quốc gia về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và cơ quan có liên quan.

* Đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội tinh, gọn, mạnh

Với 472/474 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành (chiếm 94,4% tổng số đại biểu Quốc hội), Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng (gồm Luật Quốc phòng; Luật Sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam; Luật Quân nhân chuyên nghiệp, công nhân và viên chức quốc phòng; Luật Nghĩa vụ quân sự; Luật Biên phòng Việt Nam; Luật Phòng không nhân dân; Luật Lực lượng dự bị động viên; Luật Phòng thủ dân sự; Luật Dân quân tự vệ).

Theo Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật do Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Phan Văn Giang trình bày, đa số ý kiến thống nhất cao về sự cần thiết ban hành và nội dung sửa đổi các luật để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, phù hợp với yêu cầu xây dựng quân đội tinh, gọn, mạnh, cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ cách mạng trong tình hình mới.

Về đơn giản hóa thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền và bảo đảm nguồn lực, có ý kiến cho rằng, nội dung dự thảo Luật đã đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực quân sự, quốc phòng và thực hiện phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho Bộ Chỉ huy quân sự cấp tỉnh và Ban Chỉ huy quân sự cấp xã và các chủ thể có liên quan để đáp ứng yêu cầu thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, quân sự trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Tuy nhiên, đề nghị việc mở rộng thẩm quyền cần phải đi đôi với cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình, trách nhiệm pháp lý rõ ràng để bảo đảm việc thực thi đúng thẩm quyền, đúng mục đích và tránh lạm quyền.

Liên quan đến vấn đề này, Báo cáo giải trình, tiếp thu nêu rõ, trong quá trình xây dựng dự thảo Luật, Chính phủ chỉ đạo Bộ Quốc phòng bám sát nguyên tắc quản lý nhà nước, đơn giản hóa thủ tục hành chính; nội dung quy định phân cấp, phân quyền bảo đảm hợp lý, phù hợp với quan điểm lãnh đạo của Đảng, pháp luật có liên quan. Theo đó, dự thảo Luật sau khi tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội có 16 nội dung liên quan đến phân cấp, phân quyền; trong đó có 13 nội dung sửa đổi, bổ sung về phân cấp, phân quyền; bãi bỏ 3 nội dung quy định về thẩm quyền trên cơ sở các nhiệm vụ, thẩm quyền cần tập trung, thống nhất trong phạm vi cấp tỉnh thì được đề xuất giao Bộ Chỉ huy quân sự cấp tỉnh, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện, các nội dung đủ điều kiện thì đẩy mạnh phân cấp cho Ban Chỉ huy quân sự cấp xã, UBND cấp xã thực hiện.

Trên cơ sở ý kiến của đại biểu Quốc hội, trong quá trình triển khai thực hiện, Chính phủ sẽ chỉ đạo Bộ Quốc phòng tăng cường kiểm tra, giám sát đảm bảo thực thi đúng theo quy định.

Liên quan đến việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng không nhân dân (Điều 6), có ý kiến đề nghị việc thực hiện đầu tư mua sắm thiết bị bay và phương tiện bay cần phải có những quy định, điều kiện, tiêu chuẩn và hướng dẫn rõ ràng để xác định được các loại phương tiện, thiết bị, cấp độ, thủ tục để mua được, giao trách nhiệm, tính chủ động cho chính quyền địa phương, nhưng vẫn phải xin ý kiến Bộ Quốc phòng, Bộ Công an.

Về vấn đề này, Báo cáo giải trình, tiếp thu nêu: Nội dung về đầu tư, mua sắm, phân loại và tiêu chuẩn kỹ thuật của trang thiết bị là nội dung tổ chức thi hành, chịu sự điều chỉnh của pháp luật về đầu tư công, ngân sách, đấu thầu, quản lý tài sản công, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật. Đây không phải nội dung trực tiếp cần sửa đổi để xử lý việc tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp hoặc tổ chức lại Ban Chỉ huy phòng thủ khu vực. Chính phủ tiếp thu yêu cầu hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn và hướng dẫn kỹ thuật để địa phương có căn cứ triển khai; đồng thời đề nghị không bổ sung quy trình đầu tư, mua sắm vào dự thảo Luật này.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng gồm 10 Điều, có hiệu lực từ ngày 1/9/2026. Việc đào tạo Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy quân sự cấp xã ngành quân sự cơ sở đang thực hiện theo quy định của Luật Dân quân tự vệ số 48/2019/QH14 được sửa đổi, bổ sung một số điều theo Luật số 98/2025/QH15 tiếp tục thực hiện cho đến khi hoàn thành chương trình đào tạo.