Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI: Hoàn thiện quy định cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng

Bày tỏ nhất trí với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, đại biểu Tô Huy Vũ (Hà Nội) nhấn mạnh, bảo vệ sức khỏe nhân dân, ngăn ngừa việc sử dụng thuốc lá trong thanh thiếu niên và giảm phơi nhiễm khói thuốc là những mục tiêu cần được ưu tiên. Đại biểu đồng tình với yêu cầu của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc hoàn thiện các điều cấm, bảo đảm tính khả thi và không làm suy giảm hiệu quả quản lý nhà nước khi đơn giản hóa thủ tục.

Qua đối chiếu dự thảo Luật sửa đổi với Tờ trình của Chính phủ, Báo cáo tiếp thu, giải trình ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Báo cáo tiếp thu, giải trình ý kiến thẩm định của Bộ Tư pháp và dự thảo nghị định quy định chi tiết, đại biểu Tô Huy Vũ góp ý đối với 4 nhóm vấn đề chính: Thứ nhất, cần xác định chính xác phạm vi sản phẩm, hành vi bị cấm và thẩm quyền bổ sung các điều cấm. Thứ hai, các biện pháp giảm tiếp cận thuốc lá cần khắc phục được những hạn chế tại điểm bán. Thứ ba, kiểm soát nguồn cung và chất lượng sản phẩm phải thống nhất với mục tiêu giảm tác hại. Thứ tư, cần bảo đảm nội dung đã tiếp thu được giữ đầy đủ trong dự thảo và chuẩn bị đồng bộ các điều kiện thi hành.

Liên quan đến việc xác định phạm vi sản phẩm, hành vi bị cấm, theo đại biểu Tô Huy Vũ, Báo cáo tiếp thu, giải trình của Bộ Y tế cho biết đã có danh mục hàng hóa và mã số phân loại để nhận diện linh kiện dùng cho thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Đại biểu đề nghị Chính phủ chỉ rõ căn cứ áp dụng và cách phân biệt linh kiện thuộc diện cấm với hàng hóa có nhiều công dụng hợp pháp, bảo đảm việc kiểm tra, xử lý thống nhất cả khi nhập khẩu và khi lưu thông trong nước. Trường hợp các văn bản hiện hành đã quy định đầy đủ thì cần dẫn chiếu rõ trong hồ sơ.

Bên cạnh đó, đại biểu cho rằng cần làm rõ cách nhận diện sản phẩm không chứa nicotine và ranh giới giữa nguyên liệu thuốc lá với thuốc, nguyên liệu làm thuốc được phép sử dụng; không nên để cơ sở thực thi phải tự suy luận từ việc một chất có chứa nicotine sang kết luận đó là nguyên liệu thuốc lá bị cấm. Những tiêu chí quyết định phạm vi điều cấm cần thể hiện đủ rõ trong luật; phương pháp kỹ thuật có thể giao hướng dẫn phù hợp.

Đối với người chưa đủ 18 tuổi, Báo cáo tổng kết thi hành Luật cho thấy việc bán thuốc lá cho nhóm này vẫn phổ biến dù pháp luật đã nghiêm cấm. Do đó, theo đại biểu Tô Huy Vũ, hiệu quả của lần sửa đổi phải được đánh giá ở khả năng thực hiện nghĩa vụ của người bán. Dự thảo bổ sung quyền từ chối bán khi người mua không chứng minh được đủ tuổi là phù hợp. Tuy nhiên, việc thay toàn bộ điểm b khoản 1 Điều 25 làm mất yêu cầu treo biển không bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi đang có trong điều khoản hiện hành. Đại biểu đề nghị giữ lại yêu cầu này để người bán và người mua đều nhận biết rõ quy định.

Tán thành việc quy định cấm toàn diện đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm được liệt kê, tuy nhiên, theo đại biểu Đào Chí Nghĩa (Cần Thơ), khoản 2 Điều 9 của dự thảo đồng thời liệt kê nhiều hành vi như sản xuất, kinh doanh, xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh, tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu và chứa chấp; trong khi điểm e có ngoại lệ đối với một số mục đích sản xuất thuốc lá truyền thống, nghiên cứu, thử nghiệm, kiểm nghiệm, giám định khi được cơ quan có thẩm quyền cho phép. Đại biểu thành phố Cần Thơ đề nghị quy định rõ, bởi nếu không làm rõ phạm vi của ngoại lệ, điều kiện cấp phép và cơ chế giám sát, việc áp dụng có thể thiếu thống nhất, đồng thời phát sinh nguy cơ lợi dụng danh nghĩa nghiên cứu hoặc kiểm nghiệm để đưa sản phẩm, nguyên liệu bị cấm ra thị trường.

Góp ý về quy định cấm trưng bày thuốc lá tại khoản 5 Điều 9, đại biểu Đào Chí Nghĩa đánh giá đây là giải pháp cần thiết để hạn chế quảng cáo gián tiếp và giảm mức độ nhận diện sản phẩm tại các điểm bán. Tuy nhiên, với điều khoản mở "trừ trường hợp do Chính phủ quy định", đại biểu kiến nghị dự thảo Luật cần xác định cụ thể những trường hợp ngoại lệ, tránh tình trạng quy định chưa rõ ràng làm giảm hiệu lực thực thi.

Đóng góp ý kiến đối với dự thảo Luật, đại biểu Lò Văn Thọ (Sơn La) đề nghị làm rõ cơ sở pháp lý của việc bãi bỏ quy định về giấy phép bán thuốc lá tại điểm a khoản 1 Điều 25, bảo đảm thống nhất với Điều 19 về quản lý kinh doanh thuốc lá, Luật Đầu tư và các quy định liên quan. Theo đại biểu, dự thảo ban đầu quy định cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá phải treo biển thông báo không bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi và kiểm tra căn cước, ứng dụng định danh quốc gia hoặc hộ chiếu khi nghi ngờ người mua chưa đủ tuổi. Tuy nhiên, dự thảo sau khi tiếp thu đã bổ sung quyền từ chối bán thuốc lá khi khách hàng không chứng minh được đủ tuổi, đồng thời bãi bỏ yêu cầu về giấy phép bán thuốc lá.

Đại biểu tỉnh Sơn La cho rằng, sự thay đổi này cần được thuyết minh đầy đủ, nhất là mối quan hệ giữa yêu cầu kiểm soát độ tuổi, trách nhiệm của cơ sở kinh doanh và quy định về giấy phép kinh doanh thuốc lá. Nếu bãi bỏ yêu cầu về giấy phép nhưng không làm rõ cơ chế quản lý, kiểm tra và xử lý vi phạm, có thể dẫn đến cách hiểu rằng hoạt động bán thuốc lá không còn chịu sự kiểm soát và các điều kiện kinh doanh. Vì vậy, đại biểu đề nghị quy định rõ trách nhiệm kiểm tra độ tuổi người mua, quyền từ chối bán hàng và trách nhiệm chứng minh việc tuân thủ của cơ sở kinh doanh.

Cũng trong sáng 21/10, Quốc hội đã thảo luận tại tổ về Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trẻ em, Luật Người khuyết tật, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Dược, Luật Người cao tuổi và Luật Bảo hiểm y tế.