Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI: Gắn ưu đãi đầu tư với hiệu quả thực chất, đẩy mạnh cải cách thủ tục

Các đại biểu đề nghị hoàn thiện chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư theo hướng gắn với hiệu quả thực chất và kết quả thực hiện cam kết của nhà đầu tư; đồng thời cải cách đồng bộ thủ tục, khắc phục tình trạng chồng chéo, rút ngắn thời gian và giảm chi phí thực hiện dự án.

*Đo lường hiệu quả đầu tư

Đại biểu Nguyễn Văn Huy (Hưng Yên) tán thành nguyên tắc gắn ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt với kết quả thực hiện cam kết của nhà đầu tư, song đề nghị làm rõ mức độ thực hiện cam kết được coi là đạt yêu cầu và phạm vi thu hồi ưu đãi khi nhà đầu tư chỉ thực hiện một phần cam kết.

Đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên Nguyễn Văn Huy phát biểu. Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN

Theo đại biểu, một dự án công nghệ cao có thể đạt mục tiêu giải ngân, sản lượng nhưng không thực hiện đầy đủ cam kết về đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ và phát triển nhà cung cấp trong nước. Vì vậy, cần quy định việc đánh giá theo từng cam kết, mức độ hoàn thành và trách nhiệm xử lý tương ứng, bảo đảm tính ràng buộc nhưng tránh áp dụng cứng nhắc đối với nhà đầu tư.

Về đánh giá hiệu quả dự án, đại biểu cho rằng, nếu chỉ căn cứ vào vốn đăng ký và kim ngạch xuất khẩu sẽ chưa phản ánh đầy đủ mức độ đóng góp cho nền kinh tế. Hai dự án có cùng quy mô vốn nhưng một dự án chủ yếu gia công, sử dụng linh kiện nhập khẩu, trong khi dự án khác thực hiện nghiên cứu và phát triển, đào tạo kỹ sư, sử dụng nhà cung cấp trong nước thì giá trị đóng góp có thể khác nhau đáng kể.

Đại biểu đề nghị giao Chính phủ ban hành bộ tiêu chí đánh giá theo ngành, lĩnh vực, chú trọng giá trị gia tăng trong nước, nghiên cứu và phát triển, chuyển giao công nghệ, chất lượng nhân lực, liên kết doanh nghiệp và hiệu quả sử dụng tài nguyên. Kết quả đánh giá cần được sử dụng làm căn cứ xem xét tiếp tục áp dụng hoặc điều chỉnh chính sách ưu đãi đầu tư.

Thảo luận về nội dung này, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) đề nghị quy định cụ thể kết quả đầu ra, phương pháp, thời điểm kiểm chứng và cơ quan chịu trách nhiệm xác nhận đối với từng loại hình hỗ trợ đầu tư đặc biệt. Những yêu cầu này cần được xác định ngay trong hồ sơ làm căn cứ quyết định hỗ trợ, giúp nhà đầu tư dự báo nghĩa vụ thực hiện và cơ quan quản lý có cơ sở đánh giá thống nhất.

Riêng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng, đại biểu đề nghị phân biệt kết quả nâng cao năng lực với kết quả thương mại. Việc doanh nghiệp có ký kết được hợp đồng cung ứng hay không còn phụ thuộc vào thị trường và quyết định của bên mua, do đó cần ưu tiên kiểm chứng các kết quả thuộc phạm vi cam kết như năng lực đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm định, thiết kế và quản trị.

Đối với việc thu hồi ưu đãi, hỗ trợ đầu tư, đại biểu đề nghị phân biệt điều kiện bắt buộc để hưởng chính sách với những chỉ tiêu cam kết được thực hiện theo từng giai đoạn, hạng mục. Nếu không đáp ứng điều kiện bắt buộc thì phải thu hồi khoản hỗ trợ đã hưởng không đúng quy định.

Tuy nhiên, đối với những chỉ tiêu có thể tách riêng, cần xác định phạm vi thu hồi tương ứng, tránh trường hợp không hoàn thành một chỉ tiêu dẫn đến bị thu hồi cả khoản hỗ trợ dành cho những hạng mục độc lập đã thực hiện đúng cam kết. Trường hợp kê khai gian dối phải được xử lý nghiêm.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, hiệu quả thu hút đầu tư cần được đánh giá cả về chất lượng dự án, hiệu quả sử dụng đất đai, tài nguyên, ngân sách và mức độ đóng góp vào chuỗi giá trị của vùng. Qua đó, khuyến khích các địa phương cạnh tranh bằng chất lượng hạ tầng, nguồn nhân lực, dịch vụ công và trách nhiệm đồng hành cùng doanh nghiệp, thay vì chỉ chạy theo số lượng dự án hoặc quy mô vốn đầu tư thu hút về từng địa bàn.

*Đẩy mạnh cải cách thủ tục

Góp ý dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) cho rằng, cải cách thủ tục đầu tư phải được thực hiện đồng bộ trong toàn bộ quy trình triển khai dự án. Nếu một dự án được chấp thuận nhanh nhưng vẫn mất nhiều năm để hoàn thành các thủ tục tiếp theo do thẩm định trùng lặp, trình tự thiếu thống nhất thì mục tiêu cải cách chưa đạt được.

Đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng Nguyễn Ngọc Sơn phát biểu. Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN 

Đối với việc mở rộng phạm vi áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt, đại biểu đề nghị phân định rõ những thủ tục được thực hiện theo cơ chế đặc biệt, những nội dung có thể tích hợp hoặc giải quyết song song và các điều kiện bắt buộc phải hoàn thành trước khi triển khai dự án, nhất là về giao đất, cho thuê đất và đánh giá tác động môi trường.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cũng đề nghị chỉ áp dụng cơ chế này đối với quỹ đất đã có quy hoạch chi tiết được phê duyệt và hạ tầng kỹ thuật kết nối. Trường hợp có từ hai nhà đầu tư trở lên cùng quan tâm, việc lựa chọn phải thực hiện theo pháp luật về đất đai, đấu giá, đấu thầu, không căn cứ vào thứ tự nộp hồ sơ. Đồng thời, cần bổ sung nguyên tắc liên thông, cho phép các cơ quan sử dụng kết quả thẩm định đã có, không thẩm định lại hoặc yêu cầu nhà đầu tư cung cấp lại hồ sơ; mỗi dự án có một cơ quan đầu mối điều phối, với thời hạn giải quyết và trách nhiệm cụ thể khi xảy ra chậm trễ.

Theo đại biểu Nguyễn Hữu Trung (Thành phố Hồ Chí Minh), việc sửa đổi Luật Đầu tư cần làm rõ những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn và xác định hiệu quả cải cách thông qua mức giảm rủi ro, thời gian, chi phí cho nhà đầu tư.

Đối với Cổng một cửa đầu tư quốc gia, đại biểu đề nghị quy định rõ nguyên tắc một lần khai báo, một mã hồ sơ, một đầu mối chịu trách nhiệm và thời hạn giải quyết ở từng bước. Các cơ quan phải sử dụng chung dữ liệu, không yêu cầu doanh nghiệp nộp lại giấy tờ đã có; thông tin cơ bản về thủ tục, điều kiện, tiến độ và tình trạng hồ sơ của nhà đầu tư phải được tra cứu miễn phí, đồng thời có cơ chế xử lý khi giải quyết hồ sơ quá hạn.

*Làm rõ sự cần thiết tiếp tục sửa đổi, bổ sung Luật Đầu tư, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, mục tiêu xuyên suốt là không ngừng cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, thu hút vốn, khơi thông các nguồn lực phục vụ mục tiêu tăng trưởng trong từng thời kỳ.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu. Ảnh: Doãn Tấn – TTXVN 

Bộ trưởng nhấn mạnh, yêu cầu huy động nguồn lực trong giai đoạn tới rất lớn. Để thực hiện mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên, tổng vốn đầu tư toàn xã hội cần huy động giai đoạn 2026-2030 dự kiến tăng 2,21 lần so với giai đoạn 2021-2025, trong đó, riêng vốn FDI thực hiện đặt mục tiêu đạt bình quân 30-40 tỷ USD/năm. Trong khi đó, sức ép cạnh tranh ngày càng lớn giữa các quốc gia trong thu hút đầu tư nước ngoài, nhất là các lĩnh vực công nghệ cao, điện tử, bán dẫn và chuyển đổi số.

Điều này đòi hỏi Việt Nam tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, đồng thời xây dựng chính sách ưu đãi phù hợp để thu hút các dự án thuộc lĩnh vực ưu tiên- Bộ trưởng nói.

Liên quan đến chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt, Bộ trưởng cho biết, định hướng sửa đổi không chỉ căn cứ vào quy mô vốn, thời gian và lĩnh vực đầu tư mà còn chú trọng kết quả thực hiện cam kết của nhà đầu tư, đặc biệt là chuyển giao công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và khả năng tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp trong nước.

Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục hoàn thiện các quy định nhằm gắn chính sách hỗ trợ đầu tư với kết quả đầu ra, bảo đảm có thể lượng hóa, kiểm tra và giám sát; đồng thời, làm rõ cơ chế xử lý đối với trường hợp nhà đầu tư không đáp ứng điều kiện hoặc không thực hiện đúng cam kết hưởng ưu đãi, hạn chế phát sinh tranh chấp, khiếu kiện trong hoạt động đầu tư...