Kỳ lạ phiên chợ giữ hồn Tây Bắc giữa đại ngàn Tây Nguyên

Không chỉ là nơi giao thương của đồng bào Mông, phiên chợ còn là không gian lưu giữ bản sắc văn hóa Tây Bắc tạo điểm nhấn độc đáo trong phát triển du lịch cộng đồng của địa phương.

Giữ hồn Tây Bắc giữa đại ngàn Tây Nguyên

Khoảng hơn 20 năm trước, nhiều hộ đồng bào Mông từ các tỉnh Hà Giang, Lào Cai, Cao Bằng, Lai Châu… di cư vào vùng Đắk R’măng lập nghiệp. Cùng với hành trang là khát vọng xây dựng cuộc sống mới, bà con mang theo những phong tục, tập quán và nét văn hóa chợ phiên đặc trưng của vùng cao Tây Bắc. Bởi vậy, cứ mỗi sáng Chủ nhật, không khí chợ phiên Đắk R’măng lại trở nên rộn ràng khi dòng người từ các thôn, bon và vùng lân cận đổ về.

Khu chợ có diện tích trên 7.000m2 với hơn 100 hộ kinh doanh. Trong dãy gian hàng thổ cẩm, chị Lý Thị Mai, người Mông ở xã Tà Đùng luôn tất bật giới thiệu sản phẩm với khách. Gia đình chị chuyển đến vùng đất này từ năm 1998 và bắt đầu bán hàng tại chợ phiên từ năm 2020. Trên sạp hàng là đủ loại trang phục và phụ kiện truyền thống của người Mông như khăn quấn đầu, xà cạp quấn chân, áo, váy, hạt cườm… Phần lớn sản phẩm do chính chị thiết kế, cắt may và thêu thủ công, trong đó có những bộ trang phục thêu tay trị giá hàng triệu đồng.

Theo chị Mai, mỗi đường kim, mũi chỉ đều đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mỉ thể hiện đức tính chịu thương chịu khó của người phụ nữ Mông. "Tôi vừa làm trang phục truyền thống, vừa thiết kế những mẫu cách tân để phù hợp với nhu cầu của khách hàng nhưng vẫn giữ được nét đẹp vốn có của người Mông. Mong muốn lớn nhất là ngày càng có nhiều người biết đến và yêu những bộ trang phục của dân tộc mình", chị Mai chia sẻ.

Ngoài các mặt hàng nông sản, rau củ, vật dụng sinh hoạt, khu vực ẩm thực luôn là nơi thu hút đông người nhất trong phiên chợ. Giữa tiết trời se lạnh của mùa mưa, khói từ những nồi thắng cố nghi ngút quyện cùng hương thơm của các loại gia vị đặc trưng tạo nên một không gian đậm chất miền núi Tây Bắc. Ở một góc chợ, vài người đàn ông Mông sau khi bán xong mớ nông sản lại quây quần bên chiếc bàn gỗ nhỏ. Trước mặt họ là bát thắng cố còn nghi ngút khói và chén rượu ngô thơm nồng. Họ chậm rãi nâng chén, nói với nhau bằng tiếng Mông, rồi bật cười sảng khoái giữa âm thanh rộn ràng của phiên chợ.

Bên những gian hàng, người bán vừa chế biến món ăn vừa niềm nở mời khách thưởng thức. Đã gắn bó với chợ phiên gần 18 năm, anh Ly Seo Chá cho biết điều quan trọng nhất khi nấu thắng cố là phải giữ đúng hương vị truyền thống của người Mông. Từ các loại gia vị đặc trưng đến cách chế biến đều được chuẩn bị kỹ lưỡng để món ăn có vị thơm đậm đà như ở quê nhà. "Nhiều bà con và du khách tìm đến chỉ để ăn một bát thắng cố đúng vị Tây Bắc. Vì vậy, mình luôn cố gắng nấu theo cách truyền thống, không thay đổi để giữ bản sắc ẩm thực văn hóa dân tộc mình", anh Chá chia sẻ.

Bên cạnh món thắng cố, những mẹt mèn mén vàng óng, óc đậu, bánh đúc, xôi nếp, rượu ngô Bắc Hà, các loại gia vị Tây Bắc như mắc khén, hạt dổi... cũng được bà con người Mông bày bán, mang đến hương vị đặc trưng của vùng núi phía Bắc giữa đại ngàn Tây Nguyên. Không chỉ là những món ăn dân dã, đó còn là những nét văn hóa được đồng bào gìn giữ và truyền lại qua nhiều thế hệ.

Đối với du khách, chợ phiên là cơ hội để trải nghiệm một không gian văn hóa đặc sắc ngay giữa Tây Nguyên. Lần đầu đến chợ, chị Lê Thị Thủy, du khách đến từ thành phố Đồng Nai, không giấu được sự thích thú trước những gian hàng rực rỡ sắc màu thổ cẩm và các món ăn truyền thống của đồng bào Mông. "Tôi rất ấn tượng vì không khí ở đây giống như một phiên chợ vùng cao thu nhỏ. Người dân thân thiện, các món ăn hấp dẫn, còn những bộ trang phục thổ cẩm thì rất đẹp và mang đậm bản sắc văn hóa", chị Thủy chia sẻ.

Với đồng bào Mông, chợ phiên Đắk R’măng không đơn thuần là nơi mua bán, trao đổi hàng hóa. Sau hơn hai thập niên rời quê hương phía Bắc vào Tây Nguyên lập nghiệp, phiên chợ cuối tuần đã trở thành nơi lưu giữ những nét văn hóa quen thuộc của cộng đồng trên vùng đất mới, nơi bà con gặp gỡ, trò chuyện bằng tiếng Mông, khoác lên mình những bộ trang phục truyền thống và cùng thưởng thức những món ăn mang hương vị quê hương.

Từ phiên chợ cộng đồng đến điểm nhấn du lịch địa phương

Sau khi sáp nhập từ hai xã Đắk R’Măng và Đắk Som, xã Tà Đùng có 4.397 hộ với 23.944 nhân khẩu, trong đó đồng bào dân tộc Mông có 1.935 hộ với 13.595 nhân khẩu, là địa bàn có cộng đồng người Mông đông nhất tỉnh Lâm Đồng. Bên cạnh việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống, đời sống kinh tế của đồng bào nơi đây có nhiều chuyển biến tích cực. Phát huy lợi thế thổ nhưỡng Tây Nguyên, người dân phát triển các cây trồng chủ lực như cà phê, hồ tiêu, sầu riêng và nhiều loại cây ăn trái. Những năm gần đây, giá cà phê và hồ tiêu duy trì ở mức cao đã giúp nhiều hộ có nguồn thu nhập ổn định, xây dựng nhà ở khang trang, đầu tư máy móc phục vụ sản xuất và tạo điều kiện cho con em học tập. Đời sống kinh tế phát triển góp phần làm cho chợ phiên ngày càng sôi động, trở thành điểm nhấn về văn hóa và kinh tế của khu vực phía Tây Lâm Đồng.

Ông Trần Nam Thuần, Chủ tịch UBND xã Tà Đùng cho biết, thời gian qua địa phương đã đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng khu vực chợ, đồng thời sắp xếp các điểm kinh doanh theo hướng khoa học, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân buôn bán. Xã xác định chợ phiên không chỉ là nơi giao thương hàng hóa mà còn là không gian sinh hoạt văn hóa đặc sắc của đồng bào Mông. Vì vậy, địa phương đang từng bước gắn hoạt động chợ phiên với phát triển du lịch cộng đồng, kết nối các tour, tuyến trên địa bàn để tăng sức hút. Các giá trị văn hóa truyền thống như nghề dệt thổ cẩm, ẩm thực, trang phục dân tộc và các hoạt động sinh hoạt cộng đồng sẽ tiếp tục được bảo tồn, gìn giữ và phát huy, tạo nền tảng cho phát triển du lịch cộng đồng gắn với bản sắc văn hóa địa phương.

Khi mặt trời lên cao, dòng người bắt đầu thưa dần. Những chiếc xe máy lại nối đuôi nhau trở về các thôn, làng mang theo những món hàng vừa mua được cùng những câu chuyện còn dang dở. Phiên chợ kết thúc, nhưng tiếng nói cười, sắc màu thổ cẩm và hơi ấm tình làng nghĩa xóm vẫn như còn đọng lại giữa đại ngàn. Với đồng bào Mông ở Tà Đùng, đó không chỉ là một buổi họp chợ, mà còn là nơi gìn giữ ký ức quê hương và bản sắc văn hóa trên vùng đất mới.