Lá chắn bảo vệ rừng trước nguy cơ cháy

Trong bối cảnh thời tiết cực đoan, nắng nóng và khô hạn ngày càng gia tăng nguy cơ cháy, chủ động phòng ngừa và ứng phó từ sớm trở thành giải pháp quan trọng. Mô hình “4 tại chỗ” cùng tinh thần “5 sẵn sàng” vì thế giúp lực lượng tại cơ sở không bị động khi có cháy, góp phần bảo vệ những “lá chắn xanh” của đất nước và giảm những tổn thất đối với khí hậu.

Một cánh rừng cháy, nhiều giá trị cùng bị tổn thương

Những ngày nắng nóng kéo dài, chỉ cần một nguồn lửa nhỏ cũng có thể trở thành mối nguy lớn đối với những khu rừng đang khô kiệt. Lá cây, cành khô, thảm thực vật và lớp mùn trên mặt đất trở thành nguồn vật liệu dễ cháy. Nếu phát hiện muộn hoặc không được khống chế kịp thời, đám cháy có thể lan rộng rất nhanh.

Cháy rừng trước hết là một thảm họa đối với chính hệ sinh thái rừng. Cây cối bị thiêu rụi, động vật mất nơi cư trú, đất bị suy thoái, nguồn nước bị ảnh hưởng. Với những khu rừng phòng hộ ven biển hoặc rừng đầu nguồn, thiệt hại còn có thể kéo dài nhiều năm sau khi ngọn lửa đã tắt.

Lực lương chức năng nỗ lực dập lửa cháy rừng tràm. Ảnh: TTXVN phát

Quá trình cháy sinh khối có thể phát sinh nhiều chất và khí khác nhau, trong đó có mê-tan. Mê-tan là một khí nhà kính rất đáng lưu ý vì khả năng giữ nhiệt mạnh hơn 80 lần so với CO₂ trong khoảng 20 năm đầu tiên sau khi phát thải. Vì vậy, mỗi vụ cháy rừng không chỉ làm mất một diện tích cây xanh mà còn có thể tạo thêm phát thải khí nhà kính, trong khi đồng thời làm suy giảm khả năng hấp thụ các-bon của chính khu rừng đó.

“4 tại chỗ”, “5 sẵn sàng” để không bị động trước ngọn lửa

Cháy rừng có một đặc điểm rất quan trọng: phòng ngừa luôn hiệu quả hơn chữa cháy. Một khi đám cháy đã lan rộng, việc tiếp cận hiện trường có thể khó khăn, địa hình phức tạp, gió thay đổi liên tục và nhiệt độ cao khiến công tác chữa cháy trở nên nguy hiểm. Vì vậy, cách tiếp cận hiệu quả nhất là phát hiện nguy cơ sớm, chuẩn bị lực lượng và phương tiện từ trước, đồng thời xử lý ngay từ khi đám cháy mới xuất hiện.

Đây cũng là ý nghĩa của phương châm “4 tại chỗ” trong phòng cháy, chữa cháy rừng: lực lượng tại chỗ, phương tiện tại chỗ, hậu cần tại chỗ và chỉ huy tại chỗ.

Lực lượng tại chỗ có thể là kiểm lâm, chủ rừng, lực lượng bảo vệ rừng, chính quyền cơ sở và người dân được huy động theo phương án. Khi phát hiện cháy, những người ở gần hiện trường chính là lực lượng có khả năng tiếp cận nhanh nhất.

Phương tiện tại chỗ cũng cần được chuẩn bị trước, từ dụng cụ chữa cháy rừng, máy thổi gió, máy bơm nước đến phương tiện liên lạc và thiết bị bảo hộ phù hợp với điều kiện địa hình. Hậu cần tại chỗ bảo đảm lực lượng ứng phó có nước uống, lương thực, thuốc men và các điều kiện cần thiết nếu phải làm việc trong thời gian dài. Còn chỉ huy tại chỗ giúp tránh tình trạng nhiều lực lượng cùng tham gia nhưng thiếu người điều phối, dẫn tới lúng túng hoặc chậm trễ trong những thời điểm quyết định.

Song song với “4 tại chỗ”, tinh thần “5 sẵn sàng” có thể được hiểu là trạng thái chủ động cao nhất: sẵn sàng về lực lượng, phương tiện, chỉ huy, hậu cần và phương án ứng phó, để khi có tình huống xảy ra có thể triển khai ngay. Một khu rừng có nguy cơ cao cần được xác định trước những khu vực dễ cháy, đường tiếp cận, nguồn nước, vị trí tập kết lực lượng và phương án liên lạc. Người dân sống gần rừng cũng cần được tuyên truyền về nguy cơ từ việc sử dụng lửa trong những ngày nắng nóng, khô hanh.

Công nghệ cũng ngày càng trở thành “người gác rừng” hữu ích. Camera giám sát, hệ thống cảnh báo sớm, dữ liệu thời tiết, ảnh vệ tinh và bản đồ nguy cơ cháy có thể giúp lực lượng chức năng xác định những khu vực cần theo dõi chặt chẽ hơn.

Nếu ngăn chặn được một vụ cháy rừng, chúng ta không chỉ giữ lại những cây xanh đang đứng đó. Chúng ta còn giữ lại lượng các-bon mà khu rừng đang lưu trữ, duy trì khả năng hấp thụ CO₂ trong những năm tiếp theo và hạn chế lượng khí nhà kính phát sinh từ quá trình cháy.

Một cánh rừng không cháy hôm nay có thể tiếp tục hấp thụ CO₂ trong nhiều năm tới. Một đám cháy được phát hiện sớm có thể ngăn hàng chục, hàng trăm hecta rừng bị thiêu rụi. Và một cộng đồng được chuẩn bị tốt có thể trở thành “vành đai bảo vệ” đầu tiên cho khu rừng.

“4 tại chỗ”, “5 sẵn sàng” vì thế không chỉ là phương án ứng phó khi có cháy. Đó còn là cách chuẩn bị từ trước để giảm thiệt hại, bảo vệ tài nguyên rừng và giữ lại những giá trị khí hậu mà mỗi cánh rừng đang âm thầm tạo ra cho con người. Trong hành trình hướng tới một Việt Nam phát thải thấp và phát thải ròng bằng “0”, có những đóng góp không bắt đầu từ một nhà máy hiện đại hay một công nghệ đắt tiền. Đôi khi, đó đơn giản là giữ cho một cánh rừng không bị cháy.