"Lá chắn xanh” trong hành trình giảm phát thải khí mê-tan

 

Trong bức tranh chung của lộ trình Net Zero, lĩnh vực nông lâm nghiệp, đặc biệt là rừng, giữ vai trò quan trọng trong việc hấp thụ các bon. Việc triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý rừng bền vững sẽ góp phần hiện thực hóa mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính của Việt Nam.

Lâm nghiệp - lĩnh vực có phát thải âm

Khí mê-tan là một loại khí không màu, không mùi và tồn tại trong khí quyển trong thời gian ngắn hơn nhiều so với CO₂. Nhưng chính trong khoảng thời gian đó, mê-tan lại có khả năng giữ nhiệt rất mạnh. Theo UNEP (Chương trình môi trường Liên Hợp Quốc), trong 20 năm đầu sau khi phát thải, khả năng làm nóng khí quyển của mê-tan khoảng 80 lần CO₂. Mê-tan cũng là một trong những tác nhân quan trọng góp phần tạo ra khoảng một phần ba mức nóng lên mà Trái đất đang trải qua. 

CO₂ có thể tồn tại trong khí quyển hàng trăm năm, trong khi mê-tan chỉ tồn tại khoảng một thập niên. Vì vậy, nếu lượng mê-tan phát thải vào khí quyển được cắt giảm mạnh, nồng độ mê-tan có thể giảm nhanh hơn và tác động làm nóng trong ngắn hạn cũng được hạn chế. Đây là một trong những lý do cộng đồng quốc tế đặc biệt quan tâm đến việc giảm khí mê-tan trong thập niên này.

Nông nghiệp là nguồn phát thải lớn nhất, tiếp đến là quản lý chất thải, trong khi năng lượng và khai thác tài nguyên cũng đóng góp một phần đáng kể. Bởi vậy, những giải pháp giảm mê-tan thường tập trung vào những nơi phát thải trực tiếp như ruộng lúa, chăn nuôi, bãi chôn lấp, khai thác than và dầu khí. Vậy lâm nghiệp đứng ở đâu trong bức tranh này? Câu trả lời nằm ở một điểm rất quan trọng: rừng không phải là nguồn phát thải mê-tan chính nhưng lại là một trong những hệ sinh thái quan trọng nhất giúp hấp thụ và lưu giữ các-bon, qua đó hỗ trợ mục tiêu khí hậu tổng thể.

Ông Vũ Tấn Phương, Giám đốc Văn phòng Chứng chỉ Quản lý rừng bền vững cho biết, trong lộ trình hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050, Báo cáo Đóng góp do Quốc gia tự quyết định (NDC) của Việt Nam đã tính toán và phân bổ mục tiêu cụ thể cho từng lĩnh vực, bao gồm năng lượng, nông nghiệp, lâm nghiệp, sử dụng đất, các quá trình công nghiệp và quản lý chất thải.Theo các kết quả kiểm kê khí nhà kính đến thời điểm hiện nay, trong đó báo cáo mới nhất là kiểm kê cho năm 2020, lâm nghiệp và sử dụng đất là những lĩnh vực có phát thải âm, tức có khả năng hấp thụ các bon.

Hiện, Việt Nam đang quản lý gần 15 triệu ha rừng; trong đó khoảng 10,3 triệu ha là rừng tự nhiên, phần còn lại là rừng trồng. Đây là lĩnh vực có tiềm năng lớn đóng góp cho mục tiêu Net Zero.Trên cơ sở đó, các chính sách hiện nay cũng đã phân bổ rõ trách nhiệm cho từng lĩnh vực. Đến năm 2030, mỗi lĩnh vực được xác định cụ thể mức giảm phát thải khí nhà kính cần đạt được. Riêng lĩnh vực nông lâm nghiệp, dự kiến đến năm 2030 sẽ giảm khoảng 129 triệu tấn CO₂tđ, chiếm dưới 10% tổng mức giảm phát thải. Phần còn lại thuộc các lĩnh vực khác.

Giữ rừng hôm nay, giảm áp lực khí hậu ngày mai

Một khu rừng khỏe mạnh giống như một “nhà máy tự nhiên” hoạt động liên tục. Thông qua quá trình quang hợp, cây hấp thụ CO₂ từ khí quyển và lưu giữ các-bon trong thân, cành, lá, rễ và đất. Khi rừng được bảo vệ, lượng các-bon này tiếp tục được giữ lại trong hệ sinh thái thay vì quay trở lại khí quyển.

Vì vậy, nếu nói giảm phát thải khí mê-tan là một trong những cách giúp giảm nhanh tốc độ nóng lên trong ngắn hạn, thì bảo vệ và phục hồi rừng lại là một giải pháp quan trọng để tăng khả năng hấp thụ và lưu giữ các-bon trong dài hạn. Hai hướng đi này không thay thế nhau mà bổ sung cho nhau.

Đối với Việt Nam, điều này càng có ý nghĩa khi đất nước có hệ sinh thái rừng đa dạng, từ rừng tự nhiên trên núi, rừng phòng hộ ven biển đến các khu rừng ngập mặn ở vùng cửa sông, ven biển. Nói cách khác, một khu rừng được bảo vệ tốt có thể đóng góp cho khí hậu theo nhiều hướng cùng lúc: hấp thụ CO₂, lưu giữ các-bon, bảo vệ đất, điều hòa nước, giảm tác động của thiên tai và duy trì đa dạng sinh học.

Đó là lý do trong hành trình hướng tới phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, lâm nghiệp cần được nhìn nhận không chỉ là ngành cung cấp gỗ hay các sản phẩm từ rừng, mà còn là một phần của hạ tầng sinh thái quốc gia. Mỗi cánh rừng được giữ lại là một lượng các-bon tiếp tục được lưu trữ. Mỗi khu rừng ngập mặn được phục hồi là thêm một lớp bảo vệ cho vùng ven biển. Mỗi diện tích rừng được quản lý tốt là thêm một hệ sinh thái có khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.

Và khi những giá trị ấy được lượng hóa, chúng còn có thể mở ra cơ hội cho các nguồn tài chính khí hậu, tín chỉ các-bon và những mô hình sinh kế mới cho cộng đồng sống dựa vào rừng.

Quan trọng hơn, câu chuyện giảm mê-tan và bảo vệ rừng đều dẫn đến một thông điệp chung: không thể ứng phó biến đổi khí hậu bằng một giải pháp duy nhất. Cần giảm nhanh những nguồn phát thải mê-tan lớn, đồng thời bảo vệ những hệ sinh thái có khả năng hấp thụ và lưu giữ các-bon. Cần thay đổi phương thức sản xuất nhưng cũng phải giữ lại những “nhà máy tự nhiên” đã tồn tại hàng nghìn năm.

Vì thế, nếu đặt câu hỏi “Vì sao lâm nghiệp có thể đóng góp rất tốt cho mục tiêu hạn chế phát thải khí nhà kính và hỗ trợ giảm mê-tan?”, câu trả lời không nằm ở việc rừng là nguồn giảm mê-tan trực tiếp lớn nhất. Mà bởi rừng tạo ra một lợi ích kép: góp phần hạn chế một số nguồn phát sinh mê-tan trong các hệ sinh thái phù hợp, đồng thời hấp thụ và lưu giữ các-bon, qua đó bù đắp một phần phát thải của nền kinh tế.

Từ những cánh rừng đầu nguồn đến những dải rừng ngập mặn ven biển, màu xanh ấy vì thế không chỉ đẹp trên bản đồ. Đó là một phần của “lá chắn khí hậu” mà Việt Nam cần gìn giữ nếu muốn đi xa hơn trên con đường giảm phát thải, bảo vệ môi trường và tiến tới một tương lai phát thải ròng bằng “0”.

Hà Tân Cương

Mỗi khu rừng ngập mặn được phục hồi là thêm một lớp bảo vệ cho vùng ven biển.

Nguồn ảnh: sustainabletravel.org

Một khu rừng được bảo vệ tốt có thể đóng góp cho khí hậu theo nhiều hướng cùng lúc

Nguồn ảnh: vietnam.travel