Lãi suất hạ nhiệt, bài toán chi phí vốn còn nhiều áp lực

Lãi suất huy động đang có xu hướng hạ nhiệt khi nhiều ngân hàng liên tiếp điều chỉnh giảm ở các kỳ hạn, trong khi mặt bằng cho vay cũng được kéo xuống thông qua hàng loạt chương trình ưu đãi dành cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, chi phí trả lãi tiền gửi vẫn tăng mạnh cho thấy áp lực vốn đầu vào chưa thể giảm ngay, đặt ra bài toán cân đối giữa hỗ trợ tăng trưởng và hiệu quả hoạt động của các ngân hàng.

Chi phí vốn còn độ trễ

Sau một thời gian có nhiều biến động, mặt bằng lãi suất huy động đang xuất hiện xu hướng giảm rõ hơn. Ngân hàng TMCP Nam Á (Nam A Bank) mới đây điều chỉnh giảm lãi suất tiền gửi trực tuyến tại một số kỳ hạn, trong đó kỳ hạn 18 tháng giảm 0,1 điểm phần trăm, kỳ hạn 36 tháng giảm 0,3 điểm phần trăm. Ngân hàng số VCBNeo cũng giảm mạnh lãi suất sau khi vừa tăng đáng kể trước đó, đưa mức lãi suất tại các kỳ hạn từ 6-60 tháng về 7%/năm. Ngân hàng TMCP Lộc Phát (LPBank) cũng có tới hai lần điều chỉnh giảm, với một số kỳ hạn giảm tới 0,6 điểm phần trăm.

Chưa dừng ở đó, Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank), Ngân hàng TMCP  Đông Nam Á (SeABank) và Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) cũng đã điều chỉnh giảm lãi suất ở một số kỳ hạn, cho thấy cuộc cạnh tranh trên thị trường tiền gửi đang có dấu hiệu hạ nhiệt.

Đáng chú ý, diễn biến giảm lãi suất huy động xuất hiện trong bối cảnh cơ quan quản lý yêu cầu ổn định mặt bằng lãi suất, bảo đảm thanh khoản và hạn chế cạnh tranh lãi suất không lành mạnh. Khi thanh khoản được duy trì ổn định và nguồn vốn huy động tiếp tục tăng, nhu cầu đẩy lãi suất lên cao để thu hút tiền gửi có thể giảm bớt.

Dù lãi suất huy động đang có xu hướng giảm, chi phí vốn của các ngân hàng chưa thể hạ ngay. Số liệu từ báo cáo tài chính 6 tháng đầu năm cho thấy chi phí trả lãi tiền gửi đang tăng nhanh hơn đáng kể so với tốc độ tăng quy mô huy động tại nhiều ngân hàng.

Về tốc độ tăng chi phí trả lãi, Ngân hàng TMCP Quân đội (MB) ghi nhận mức tăng đến 91,55%, trong khi Nam A Bank tăng 75%, Ngân hàng TMCP An Bình (ABBank) tăng 73,5%, Ngân hàng TMCP  Quốc dân (NCB) tăng 70%, Ngân hàng TMCP Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh (HDBank) tăng 69%...

Trong khi đó, tiền gửi khách hàng vẫn tăng nhưng với tốc độ thấp hơn nhiều, cao nhất chỉ 20% tại HDBank, 17% tại VPBank, 14% tại Ngân hàng TMCP Bản Việt (BVBank), 13% tại Nam A Bank.

Khoảng cách giữa tốc độ tăng huy động và tốc độ tăng chi phí trả lãi cho thấy áp lực vốn không chỉ đến từ việc ngân hàng huy động thêm tiền gửi, mà còn từ mức lãi suất phải trả cho nguồn vốn này. Nói cách khác, quy mô tiền gửi tăng không quá nhanh nhưng chi phí để huy động và duy trì nguồn vốn lại tăng mạnh hơn.

Diễn biến này cũng có độ trễ nhất định. Việc ngân hàng điều chỉnh giảm lãi suất tiền gửi hiện nay không đồng nghĩa chi phí vốn giảm ngay lập tức, bởi các khoản tiền gửi đã được huy động ở mức lãi suất cao trước đó vẫn tiếp tục phát sinh chi phí cho đến khi đáo hạn hoặc được tái tục ở mặt bằng mới.

Do đó, dù mặt bằng huy động đang dần hạ nhiệt, các ngân hàng vẫn cần thêm thời gian để chi phí vốn giảm thực chất. Đây cũng là yếu tố khiến việc hạ lãi suất cho vay trở thành bài toán cần được cân đối kỹ, bởi nếu chi phí đầu vào chưa giảm tương ứng, việc giảm lãi suất đầu ra sẽ tạo thêm áp lực lên biên lợi nhuận của ngân hàng.

Bài toán cân đối

Ở chiều ngược lại, mặt bằng lãi suất cho vay đang được kéo xuống khá rõ, đặc biệt ở các lĩnh vực được ưu tiên và nhóm doanh nghiệp có nhu cầu vốn phục vụ sản xuất kinh doanh.

Bốn ngân hàng thương mại Nhà nước gồm Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (Agribank), BIDV, Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) và Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (VietinBank) đã công bố các gói tín dụng quy mô lớn từ 50.000 – 70.000 tỷ đồng/gói dành cho lĩnh vực ưu tiên và doanh nghiệp nhỏ và vừa, với lãi suất thấp hơn từ 1-2%/năm so với mức cho vay thông thường.

Một số ngân hàng thương mại cổ phần cũng giảm lãi suất mạnh hơn cho từng nhóm khách hàng. Ngân hàng TMCP Kiên Long (KienlongBank) giảm tới 2,5%/năm, Ngân hàng TMCP Sài Gòn Tài Lộc (Sacombank) giảm 2%/năm cho khách hàng thuộc nhóm xuất nhập khẩu, trong khi Nam A Bank và BVBank triển khai các chương trình cho vay với mức giảm từ 1%/năm trở lên…

Những động thái này cho thấy mặt bằng lãi suất cho vay đang được điều chỉnh theo hướng hỗ trợ trực tiếp hơn cho khu vực sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, trong bối cảnh chi phí huy động chưa giảm tương ứng, dư địa để các ngân hàng hạ lãi suất cho vay trên diện rộng vẫn có giới hạn.

Thực tế, việc giảm lãi suất cho vay hiện nay phần nào đang được thực hiện thông qua việc ngân hàng chia sẻ lợi nhuận để giảm chi phí vốn cho khách hàng. Chẳng hạn tại Sacombank, Tổng Giám đốc Loic Faussier cho biết ngân hàng này chủ động giảm biên lợi nhuận từ khoảng 2,79% xuống 0,79% khi triển khai chương trình giảm 2% lãi suất cho vay đối với khách hàng thuộc nhóm xuất nhập khẩu.

Về dài hạn, việc giảm lãi suất cho vay khó có thể chỉ dựa vào việc ngân hàng thu hẹp biên lợi nhuận. Mặt bằng huy động cần tiếp tục ổn định, chi phí vốn phải giảm thực chất và dòng tín dụng cần được phân bổ vào những lĩnh vực có khả năng hấp thụ vốn tốt.

Nhìn từ diễn biến cả đầu vào và đầu ra, thị trường lãi suất đang đứng trước một giai đoạn chuyển dịch từ cạnh tranh để thu hút tiền gửi sang tối ưu chi phí vốn và đưa vốn ra nền kinh tế với mức giá hợp lý hơn. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để giảm lãi suất không chỉ trong ngắn hạn mà theo hướng ổn định và bền vững hơn.

Mới đây, tại buổi làm việc với Ngân hàng Nhà nước và hệ thống các tổ chức tín dụng, Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu Ngân hàng Nhà nước cần duy trì các mức lãi suất điều hành và tăng cường cung ứng thanh khoản cho thị trường, qua đó hỗ trợ các tổ chức tín dụng tiếp cận nguồn vốn với chi phí thấp; điều hành tỷ giá linh hoạt, phù hợp với diễn biến thị trường, phối hợp đồng bộ với các công cụ chính sách tiền tệ và linh hoạt can thiệp thị trường nhằm ổn định thị trường ngoại tệ. Tiếp tục quản lý chặt chẽ thị trường vàng. Các tổ chức tín dụng tiếp tục tiết giảm chi phí, ổn định mặt bằng lãi suất, giảm thực chất lãi suất cho vay.

Về tín dụng, Ngân hàng Nhà nước điều hành tăng trưởng tín dụng bám sát mục tiêu năm 2026, nhưng không coi đây là “trần cứng” trong mọi thời điểm; việc điều hành cần chủ động, linh hoạt theo diễn biến thực tế, bảo đảm vốn đến đúng lĩnh vực, đúng thời điểm, đúng đối tượng, đúng mục đích với chi phí hợp lý. Tập trung tín dụng vào sản xuất, xuất khẩu, công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, nông nghiệp, đổi mới sáng tạo, nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê, hạ tầng thiết yếu, các dự án quan trọng, trọng điểm quốc gia, các lĩnh vực ưu tiên và động lực tăng trưởng…