Làm chủ và đổi mới công nghệ trong kỷ nguyên mới

Trong bối cảnh Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã và đang được triển khai ngày càng quyết liệt, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ vừa bảo đảm kiểm soát rủi ro, vừa tạo thuận lợi cho đầu tư, thúc đẩy phát triển công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Với 21 điều được sửa đổi, Luật được kỳ vọng tạo hành lang pháp lý thuận lợi hơn cho hoạt động chuyển giao công nghệ và sự phát triển của thị trường công nghệ trong thời gian tới.

Để hướng dẫn thi hành Luật Chuyển giao công nghệ, trong tháng 1/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ đã lấy ý kiến dự thảo sửa đổi Nghị định 76 về Quy định chi tiết một số điều và hướng dẫn tổ chức thi hành Luật Chuyển giao công nghệ năm 2017 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ.

* Hành lang pháp lý thuận lợi hơn cho hoạt động chuyển giao công nghệ

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ hướng tới ba mục tiêu chính. Đó là tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý nhằm thúc đẩy hoạt động chuyển giao công nghệ một cách hiệu quả, đồng bộ, phù hợp với yêu cầu thực tiễn và chủ trương phát triển kinh tế – xã hội; đồng thời bắt kịp xu thế quốc tế trong lĩnh vực chuyển giao công nghệ và tăng cường phân cấp, đơn giản hóa các mục tiêu chính sách. Bên cạnh đó thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ nội sinh, tăng cường liên kết công nghệ giữa doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân trong nước với các chủ thể ở nước ngoài.

Luật cũng nhằm phát triển thị trường khoa học và công nghệ theo hướng hiệu quả, minh bạch và chuyên nghiệp, tạo môi trường thuận lợi cho các giao dịch công nghệ và tài sản trí tuệ. Qua đó góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Điểm mới đáng chú ý là luật đã mở rộng khái niệm về công nghệ. Theo đó, công nghệ không chỉ giới hạn ở máy móc, thiết bị mà còn bao gồm tri thức, dữ liệu, thiết kế, mô hình, thuật toán và phần mềm; coi đây là các đối tượng công nghệ theo nghĩa đầy đủ. Luật cũng quy định rõ các hình thức chuyển giao như tài liệu công nghệ, quy trình quản lý chất lượng, tiêu chuẩn và thông số kỹ thuật, phản ánh đúng xu thế công nghệ hiện nay và giá trị gia tăng của tài sản trí tuệ. Luật hoàn thiện các quy định về xác lập và bảo vệ quyền sở hữu, quyền sử dụng công nghệ theo pháp luật về sở hữu trí tuệ, khoa học và công nghệ, quản lý tài sản công, Bộ luật Dân sự và các điều ước quốc tế liên quan. Theo đó, tổ chức, cá nhân có quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hợp pháp công nghệ được phép thương mại hóa công nghệ hoặc góp vốn bằng công nghệ trong các dự án đầu tư, doanh nghiệp.

Về quản lý rủi ro và thẩm định công nghệ, luật quy định việc thẩm định chỉ áp dụng đối với các dự án sử dụng công nghệ hạn chế chuyển giao hoặc có nguy cơ tác động xấu đến môi trường, nhằm phòng ngừa rủi ro ngay từ khâu phê duyệt dự án. Thủ tục được cải cách theo hướng chỉ thẩm định một lần tại thời điểm phù hợp, thay vì hai lần như Luật năm 2017, vừa bảo đảm quản lý rủi ro, vừa giảm thủ tục cho nhà đầu tư, đồng thời phân cấp thẩm định cho địa phương. Kết quả thẩm định được công bố công khai và tăng cường cơ chế giám sát hậu kiểm.

Luật cũng nhấn mạnh phát triển các tổ chức trung gian của thị trường khoa học và công nghệ, như tổ chức môi giới, tư vấn, đánh giá, thẩm định giá công nghệ và kết nối cung – cầu, theo hướng chuyên nghiệp và minh bạch. Việc xây dựng các sàn giao dịch khoa học và công nghệ cùng cơ chế hỗ trợ đổi mới được kỳ vọng khắc phục những điểm yếu của hệ thống trung gian, tạo nền tảng cho thị trường công nghệ vận hành thông suốt. Luật bổ sung các quy định về chuyển đổi số toàn diện trong quản lý nhà nước, từ giám sát, thống kê đến công bố công khai hoạt động chuyển giao công nghệ. Các quy định chi tiết mang tính định lượng sẽ do Chính phủ hướng dẫn nhằm bảo đảm tính linh hoạt và phù hợp với thực tiễn.

* Hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động chuyển giao công nghệ

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình thực hiện Nghị định số 76/2018/NĐ-CP ngày 15/5/2018 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ năm 2017 đã bộc lộ một số tồn tại, hạn chế cần khắc phục.

Luật Chuyển giao công nghệ năm 2017 và Nghị định số 76/2018/NĐ-CP, quy định về thẩm định công nghệ trong dự án đầu tư còn chưa đầy đủ, chưa đáp ứng được yêu cầu lựa chọn và kiểm soát công nghệ, Một số nội dung chưa đồng bộ với các quy định pháp luật về đầu tư, đầu tư công, đầu tư theo phương thức đối tác công tư, bảo vệ môi trường; chưa có quy định về thẩm định công nghệ theo nhu cầu của tổ chức, cá nhân…

Ngoài ra, do quy định chưa đầy đủ, chưa cụ thể, chưa có biện pháp khuyến khích nên số hợp đồng chuyển giao công nghệ đăng ký rất thấp so với thực tế, cơ quan quản lý chưa nắm được thông tin về chuyển giao công nghệ, đặc biệt là chuyển giao công nghệ trong nước.

Chính sách ưu đãi, hỗ trợ chuyển giao công nghệ, ứng dụng, đổi mới công nghệ chưa cập nhật, đồng bộ với pháp luật hiện hành, chưa phát huy hiệu quả trong khuyến khích, thúc đẩy chuyển giao công nghệ cho khu vực doanh nghiệp; chưa có chính sách khuyến khích, hỗ trợ cụ thể cho các đối tượng doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh.

Do đó, cần thiết sửa đổi, bổ sung quy định chi tiết hướng dẫn thi hành Luật Chuyển giao công nghệ, bao gồm sửa đổi, bổ sung những hạn chế, bất cập của Nghị định số 76/2018/NĐ-CP và kịp thời cụ thể hoá, hướng dẫn thi hành các quy định mới của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ.

Mục đích xây dựng dự thảo Nghị định nhằm hoàn thiện khung pháp lý về thẩm định công nghệ, chuyển giao công nghệ, bảo đảm lựa chọn, làm chủ và phát triển công nghệ phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước; hoàn thiện các chính sách hỗ trợ các chủ thể tham gia hoạt động chuyển giao công nghệ, đồng thời tăng cường quản lý, kiểm soát rủi ro về công nghệ, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, bảo vệ môi trường, sức khỏe con người.

Theo dự thảo, Nhà nước sẽ hỗ trợ doanh nghiệp có dự án thuộc ngành, nghề ưu đãi đầu tư hoặc triển khai tại địa bàn ưu đãi đầu tư khi nhận chuyển giao công nghệ từ các tổ chức khoa học và công nghệ. Điều kiện để được hỗ trợ là doanh nghiệp phải có dự án thuộc diện ưu đãi theo quy định của pháp luật về đầu tư, có hợp đồng chuyển giao công nghệ hoặc Giấy chứng nhận đăng ký chuyển giao công nghệ trong trường hợp thuộc diện bắt buộc đăng ký, và công nghệ được chuyển giao phải phục vụ trực tiếp cho dự án ưu đãi đầu tư.

Việc hỗ trợ được thực hiện thông qua các hình thức như hỗ trợ lãi suất vay để triển khai hoạt động chuyển giao công nghệ, hoặc hỗ trợ kinh phí thông qua việc thực hiện các nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Doanh nghiệp cũng có thể được hỗ trợ trực tiếp thông qua các hoạt động phát triển hệ thống đổi mới sáng tạo, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo và thúc đẩy văn hóa đổi mới sáng tạo.

Nội dung hỗ trợ tập trung vào các hoạt động cải tiến, ứng dụng và đổi mới công nghệ nhằm khai thác tối đa hiệu suất, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm trong quá trình chuyển giao công nghệ. Theo đó, doanh nghiệp có thể được ưu tiên tham gia các nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo hình thức tuyển chọn hoặc giao trực tiếp, đồng thời được hỗ trợ thuê chuyên gia tư vấn đánh giá, hiệu chỉnh thiết bị, quy trình công nghệ, dây chuyền sản xuất cũng như đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực hấp thụ và làm chủ công nghệ.

Dự thảo Nghị định cũng quy định việc hỗ trợ đối với các tổ chức, doanh nghiệp tham gia hoạt động chuyển giao công nghệ, bao gồm doanh nghiệp, viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo và các tổ chức là bên có công nghệ; doanh nghiệp, tổ chức là bên nhận chuyển giao công nghệ để ứng dụng vào sản xuất, kinh doanh, cung cấp dịch vụ; cũng như các tổ chức khoa học và công nghệ, tổ chức trung gian của thị trường khoa học và công nghệ tham gia tư vấn, môi giới, xúc tiến và hỗ trợ chuyển giao công nghệ.

Theo dự thảo, hoạt động chuyển giao công nghệ được xác định là đối tượng ưu tiên trong các cơ chế tài chính của Nhà nước về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Việc hỗ trợ tài chính được thực hiện thông qua các quỹ và hình thức hỗ trợ hiện hành, bao gồm Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia, quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của các bộ, ngành, địa phương và các nguồn hỗ trợ hợp pháp khác theo quy định của pháp luật.

Các nội dung hỗ trợ tập trung vào việc thực hiện các nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, cũng như các hoạt động tư vấn, môi giới, xúc tiến, kết nối cung – cầu công nghệ, đánh giá, thẩm định, đào tạo và các hoạt động hỗ trợ khắc phục vụ chuyển giao công nghệ. Việc hỗ trợ này không bao gồm hỗ trợ trực tiếp cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp./.