Lần đầu tiên có Từ điển dữ liệu về phát triển đô thị

Lần đầu tiên Bộ Xây dựng ban hành Từ điển dữ liệu Cơ sở dữ liệu về phát triển đô thị phiên bản 1.0 gồm 286 mã từ vựng chuyên ngành, đồng thời quy định nguyên tắc quản lý, chia sẻ và bảo vệ dữ liệu. Quyết định số 1887/QĐ-BXD ngày 1/11/2026 về Từ điển dữ liệu Cơ sở dữ liệu về phát triển đô thị (phiên bản 1.0) do Bộ Xây dựng ban hành có hiệu lực kể từ ngày ký và giao Cục Phát triển đô thị làm đầu mối duy trì, cập nhật từ điển.

Việc chuẩn hóa dữ liệu phát triển đô thị là một trong những bước cụ thể nhằm xây dựng nền tảng dữ liệu phục vụ chuyển đổi số ngành xây dựng, phù hợp với định hướng tại Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Động thái này gắn với yêu cầu tại Nghị quyết 57-NQ/TW, trong đó xác định dữ liệu là một trong những nội dung trọng tâm, cốt lõi của chuyển đổi số quốc gia. Nghị quyết 57 đặt mục tiêu hoàn thành xây dựng, kết nối, chia sẻ đồng bộ các cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu ngành; đồng thời khai thác hiệu quả tài nguyên số, dữ liệu số.

Từ góc nhìn địa phương, ông Đồng Hữu Huy Hoàng - Trưởng phòng Quy hoạch Kiến trúc và Phát triển đô thị, Sở Xây dựng TP Huế cho rằng, chuyển đổi số đang thúc đẩy sự thay đổi trong phương thức quản lý đô thị, từ mô hình truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu số và điều hành thông minh.

Tuy nhiên, hạ tầng dữ liệu và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành còn phân tán, thiếu đồng bộ; việc chuẩn hóa, cập nhật và chia sẻ dữ liệu giữa các ngành chưa thực sự thống nhất. Đây là những vấn đề cần được giải quyết để khai thác hiệu quả các nền tảng số trong quản lý và phát triển đô thị.

Thực tiễn cho thấy, trong lĩnh vực phát triển đô thị, việc thống nhất cấu trúc và cách thức mô tả dữ liệu có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình hình thành cơ sở dữ liệu chuyên ngành. Khi các cơ quan sử dụng chung hệ thống mã, định nghĩa và quy chuẩn dữ liệu, thông tin được tạo lập, cập nhật theo cách thống nhất hơn, tạo điều kiện cho việc kết nối, tổng hợp, chia sẻ và khai thác giữa các cấp quản lý.

Theo đó, tại Quyết định số 1887, Bộ Xây dựng giao Cục Phát triển đô thị có trách nhiệm tiếp nhận, thẩm định đề xuất sửa đổi, bổ sung; phối hợp Trung tâm Công nghệ thông tin đánh giá tác động đến mô hình dữ liệu; trình ban hành phiên bản mới kèm nhật ký thay đổi. Cục cũng thực hiện công bố từ điển trên nền tảng chia sẻ dữ liệu của Bộ Xây dựng và gửi Trung tâm Dữ liệu quốc gia theo hướng dẫn của Bộ.

Sở Xây dựng các tỉnh, thành phố và UBND cấp xã có trách nhiệm áp dụng từ điển khi tạo lập, cập nhật dữ liệu vào Cơ sở dữ liệu về phát triển đô thị. Các vướng mắc trong quá trình sử dụng được phản ánh về Cục Phát triển đô thị và Bộ Xây dựng để tổng hợp, xử lý.

Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn, một nguyên tắc xuyên suốt là mã từ vựng, mã danh mục đã ban hành không được thay đổi hoặc tái sử dụng. Các từ vựng, danh mục bổ sung được đánh số tiếp theo; từ vựng bị bãi bỏ vẫn giữ nguyên mã nhưng chuyển sang trạng thái "Hết hiệu lực". Từ điển được rà soát, cập nhật khi văn bản quy phạm pháp luật liên quan được sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế.

Danh mục từ vựng chuyên ngành phát triển đô thị gồm 286 mã, quy định cụ thể định nghĩa, ngữ cảnh sử dụng, kiểu dữ liệu, đơn vị tính hoặc định dạng, danh mục tham chiếu và mức độ bắt buộc của từng trường dữ liệu.

Phạm vi dữ liệu được xây dựng khá rộng, bao gồm đô thị, khu vực có tính chất đô thị, ô phố, đơn vị hành chính cấp tỉnh và cấp xã; chương trình, kế hoạch phát triển đô thị; hồ sơ, chỉ tiêu đánh giá phân loại đô thị, tăng trưởng xanh; kết quả đánh giá đô thị thông minh, khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu. Các dữ liệu về giao thông, bãi đỗ xe, hạ tầng kỹ thuật, môi trường, quy hoạch và thiết kế đô thị cũng thuộc phạm vi từ điển.

Đáng chú ý, phụ lục từ điển quy định cụ thể yêu cầu bảo vệ dữ liệu cá nhân. Hệ thống không quy định từ vựng thu thập dữ liệu cá nhân. Đối với thông tin phát sinh trong quá trình quản lý, khai thác, các đơn vị không được nhập những thông tin nhận diện cá nhân như họ tên, số định danh, địa chỉ nơi ở, số điện thoại, thư điện tử và hình ảnh cá nhân vào các trường dữ liệu nhập tự do hoặc tài liệu đính kèm.

Đối với dữ liệu có nguồn từ các cơ sở dữ liệu quốc gia và hệ thống chuyên ngành, cơ sở dữ liệu về phát triển đô thị chỉ tiếp nhận số liệu tổng hợp, không tiếp nhận dữ liệu của từng cá nhân, hộ gia đình hoặc khách hàng. Tài liệu đính kèm phải được che thông tin cá nhân không cần thiết trước khi lưu trữ.

Từ điển cũng phân định phạm vi khai thác theo mức độ bảo vệ. Dữ liệu dùng chung được chia sẻ cho các cơ quan nhà nước theo nhiệm vụ, địa bàn và quyền truy cập; dữ liệu mở được công bố theo danh mục đủ điều kiện. Trong khi đó, dữ liệu dùng riêng, dữ liệu cá nhân và các bản ghi hạn chế tiếp cận chỉ được truy cập bởi tài khoản được giao nhiệm vụ, phải đáp ứng yêu cầu bảo vệ, mã hóa và ghi nhật ký.

Đối với dữ liệu không gian, từ điển quy định một số trường hợp hạn chế tiếp cận, công bố, trong đó có dữ liệu liên quan đến quốc phòng, an ninh, công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia, một số tuyến giao thông chuyên dùng và khu vực biên giới. Dữ liệu không gian được công bố phải qua xử lý, loại bỏ những thông tin thuộc diện hạn chế theo quy định.

Một yêu cầu khác là bảo đảm nguồn gốc, tính toàn vẹn và khả năng truy vết của từng bản ghi. Dữ liệu phải xác định được nguồn cung cấp, cơ quan chịu trách nhiệm, thời điểm cập nhật và căn cứ pháp lý liên quan. Những sai lệch do nhập liệu hoặc khác biệt với dữ liệu từ cơ sở dữ liệu nguồn phải được rà soát, xử lý; bản ghi chưa được xử lý không được công bố.

Bên cạnh các từ vựng chuyên ngành, từ điển còn kế thừa dữ liệu từ Từ điển dữ liệu dùng chung ngành xây dựng và Từ điển dữ liệu chuyên ngành cấp nước sạch và thoát nước đô thị.

Các từ vựng kế thừa giữ nguyên mã, tên, định nghĩa và kiểu dữ liệu theo Quyết định số 945/QĐ-BXD ngày 17/6/2026 và Quyết định số 1852/QĐ-BXD ngày 27/10/2026. Trong đó, nhóm từ vựng kế thừa từ lĩnh vực cấp nước sạch và thoát nước đô thị gồm BXD-CTN-001 và BXD-CTN-002. Từ điển dữ liệu Cơ sở dữ liệu về phát triển đô thị chỉ quy định phạm vi áp dụng đối với các từ vựng kế thừa này.

Việc chuẩn hóa cũng đặt ra yêu cầu bảo đảm an toàn, an ninh dữ liệu trong quá trình xây dựng và vận hành cơ sở dữ liệu. Đây là nội dung phù hợp với quan điểm của Nghị quyết 57-NQ/TW; trong đó nhấn mạnh phát triển hạ tầng số phải đi đôi với bảo đảm an ninh, an toàn; bảo vệ dữ liệu của tổ chức, cá nhân.

Với việc thống nhất 286 mã từ vựng chuyên ngành và quy định đầu mối quản lý, cập nhật, Từ điển dữ liệu Cơ sở dữ liệu về phát triển đô thị tạo cơ sở để các cơ quan từ Trung ương đến địa phương từng bước chuẩn hóa thông tin quản lý. Đây cũng là một cấu phần trong quá trình xây dựng, hoàn thiện dữ liệu ngành xây dựng, hướng tới kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu hiệu quả hơn, phục vụ công tác quản lý nhà nước và phát triển đô thị.