Lấy doanh nghiệp làm trung tâm trong chính sách hỗ trợ

Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) đánh dấu bước chuyển mạnh trong tư duy xây dựng chính sách, từ hỗ trợ theo khả năng của cơ quan quản lý sang hỗ trợ theo nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Bà Trịnh Thị Hương, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể - Bộ Tài chính cho biết, cùng với việc ứng dụng công nghệ số, đa dạng hóa phương thức hỗ trợ và mở rộng khả năng tiếp cận vốn, dự thảo Luật hướng tới tạo môi trường thuận lợi hơn để doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh và đóng góp cho tăng trưởng kinh tế.

Phóng viên Thông tấn xã Việt Nam đã có cuộc trao đổi với bà Trịnh Thị Hương về những điểm đổi mới đáng chú ý xung quanh của dự thảo Luật.

 

Phóng viên: Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) lần này được đánh giá có sự thay đổi lớn về tư duy hỗ trợ, vậy phương thức hỗ trợ sẽ thay đổi như thế nào để thực sự tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, thưa bà?

Phó Cục trưởng Trịnh Thị Hương: Điểm đổi mới quan trọng nhất của dự thảo Luật là chuyển mạnh tư duy hỗ trợ doanh nghiệp từ "hỗ trợ theo khả năng cung cấp của cơ quan hỗ trợ" sang "hỗ trợ theo nhu cầu thực tế của doanh nghiệp", lấy doanh nghiệp làm trung tâm và hiệu quả thực thi làm thước đo.

Theo đó, chính sách sẽ chuyển từ hỗ trợ theo đầu vào sang hỗ trợ theo kết quả đầu ra; đa dạng hóa phương thức hỗ trợ và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số toàn trình, dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm nâng cao tính công khai, minh bạch, đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận, thụ hưởng chính sách. Đồng thời, doanh nghiệp được trao quyền chủ động lựa chọn các dịch vụ hỗ trợ phù hợp nhất với nhu cầu phát triển.

Cách tiếp cận mới cũng tạo động lực hình thành môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các tổ chức cung cấp dịch vụ hỗ trợ, thúc đẩy nâng cao chất lượng dịch vụ và từng bước hình thành hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp chuyên nghiệp, hiệu quả theo cơ chế thị trường.

Một điểm mới đáng chú ý là đề xuất bổ sung cơ chế phiếu hỗ trợ (voucher), mô hình đã được Hàn Quốc, Singapore và Đài Loan (Trung Quốc) áp dụng hiệu quả. Thay vì cơ quan quản lý lựa chọn đơn vị cung cấp dịch vụ như trước đây, doanh nghiệp sẽ sử dụng phiếu hỗ trợ từ ngân sách nhà nước để chủ động lựa chọn đơn vị đào tạo hoặc tư vấn phù hợp nhất.

Phạm vi áp dụng của voucher không chỉ trong đào tạo mà còn đối với các dịch vụ tư vấn xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường, khai thác cơ sở kỹ thuật dùng chung, kiểm nghiệm, kiểm định chất lượng sản phẩm và nhiều dịch vụ hỗ trợ khác theo nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Đây là bước chuyển quan trọng trong tư duy xây dựng chính sách, từ cách làm "Nhà nước có gì thì hỗ trợ cái đó" sang "Doanh nghiệp cần gì thì hỗ trợ cái đó", qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực nhà nước, tạo động lực phát triển thị trường dịch vụ hỗ trợ và xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp năng động, chuyên nghiệp, bền vững.

Phóng viên: Dự thảo Luật cũng đặt trọng tâm vào chuyển đổi số trong hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp. Xin bà cho biết, nội dung này sẽ được triển khai như thế nào?

Phó Cục trưởng Trịnh Thị Hương: Một điểm đổi mới quan trọng của dự thảo Luật là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) trong toàn bộ quá trình triển khai chính sách hỗ trợ doanh nghiệp.

Trước đây, doanh nghiệp phải tự chứng minh mình thuộc đối tượng được hưởng chính sách, làm phát sinh nhiều thủ tục hành chính, tốn thời gian, chi phí của doanh nghiệp và nguồn lực của cơ quan quản lý.

Để khắc phục, dự thảo Luật định hướng nâng cấp Cổng thông tin doanh nghiệp và hệ thống thông tin doanh nghiệp thành "Một cửa số" (Digital One-stop Shop). Trên nền tảng này, doanh nghiệp có thể tra cứu chính sách, đăng ký nhu cầu hỗ trợ trực tuyến và theo dõi quá trình xử lý một cách minh bạch, thuận tiện.

Đối với cơ quan quản lý, việc khai thác dữ liệu lớn kết hợp trí tuệ nhân tạo sẽ giúp tự động xác định doanh nghiệp đủ điều kiện hưởng chính sách, đồng thời phân tích nhu cầu để gợi ý các chương trình, dịch vụ phù hợp.

Việc ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số sẽ góp phần cắt giảm thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian xử lý, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao tính minh bạch trong triển khai chính sách, giúp doanh nghiệp tiếp cận hỗ trợ thuận lợi hơn, cơ quan quản lý nâng cao hiệu quả điều hành và các nguồn lực được phân bổ đúng đối tượng, đúng nhu cầu, kịp thời hơn.

Phóng viên: Việc điều chỉnh tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa là một nội dung đáng chú ý trong dự thảo Luật. Bà có thể chia sẻ rõ hơn về những điểm mới cũng như mục tiêu của sự điều chỉnh này?

Phó Cục trưởng Trịnh Thị Hương: Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa được ban hành từ năm 2017. Sau gần một thập kỷ triển khai, quy mô và cơ cấu nền kinh tế đã có nhiều thay đổi, kéo theo sự phát triển của cộng đồng doanh nghiệp. Vì vậy, các tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa cần được rà soát, cập nhật để phản ánh đúng thực tiễn và đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Theo dự kiến, ngưỡng doanh thu để xác định doanh nghiệp vừa sẽ được điều chỉnh từ 300 tỷ đồng lên khoảng 400 tỷ đồng, nhằm bảo đảm tiêu chí phân loại theo kịp sự tăng trưởng của nền kinh tế và mở rộng khả năng tiếp cận chính sách đối với các doanh nghiệp có quy mô đã thay đổi theo thời gian.

Tiêu chí về lao động cũng được sửa đổi theo hướng tính trên cơ sở số lao động bình quân năm, giúp phản ánh sát hơn quy mô hoạt động thực tế của doanh nghiệp và hạn chế những biến động mang tính thời điểm.

Bên cạnh việc điều chỉnh các ngưỡng định lượng, dự thảo Luật giao Chính phủ quy định chi tiết tiêu chí đối với từng ngành nghề, lĩnh vực và quy mô doanh nghiệp. Cách tiếp cận này tạo sự linh hoạt trong thiết kế chính sách, phù hợp với đặc thù từng nhóm doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả triển khai trong thực tiễn.

Phóng viên: Tiếp cận vốn vẫn là một trong những khó khăn lớn nhất đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhất là khi nhiều doanh nghiệp thiếu tài sản bảo đảm. Dự thảo Luật có những giải pháp nào để tháo gỡ hay không, thưa bà?

Phó Cục trưởng Trịnh Thị Hương: Tiếp cận vốn vẫn là một trong những thách thức lớn nhất đối với cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Theo Báo cáo PCI năm 2025 và dữ liệu từ World Bank Enterprise Surveys, khoảng 93% khoản vay tại Việt Nam yêu cầu tài sản bảo đảm, trong khi tỷ lệ này chỉ khoảng 33% tại Malaysia, 55% tại Thái Lan và mức bình quân toàn cầu khoảng 68%. Điều này cho thấy Việt Nam còn nhiều dư địa để cải cách nhằm mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng của doanh nghiệp.

Xuất phát từ thực tế đó, dự thảo Luật định hướng đa dạng hóa tài sản bảo đảm. Bên cạnh bất động sản, phạm vi tài sản bảo đảm có thể được mở rộng sang các khoản phải thu, hàng tồn kho, hóa đơn, tài sản trí tuệ và thúc đẩy cho vay dựa trên dữ liệu, dòng tiền. Đây là xu hướng nhiều nền kinh tế đã áp dụng nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp có mô hình kinh doanh tốt nhưng hạn chế về tài sản thế chấp.

Dự thảo Luật cũng khuyến khích phát triển các kênh huy động vốn đa dạng như quỹ đầu tư tư nhân, cho thuê tài chính, tài trợ chuỗi cung ứng, các nền tảng công nghệ tài chính (fintech) và nhiều hình thức tài chính hiện đại khác, góp phần giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng và mở rộng cơ hội tiếp cận vốn.

Đồng thời, để mô hình cho vay dựa trên dữ liệu và dòng tiền phát huy hiệu quả, dự thảo Luật bổ sung các chính sách hỗ trợ đào tạo, tư vấn, huấn luyện và chuyển đổi số, giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị tài chính, tăng tính minh bạch và uy tín tín dụng.

Khi các giải pháp được triển khai đồng bộ từ phía tổ chức cung ứng vốn và doanh nghiệp, môi trường tiếp cận tài chính sẽ thuận lợi hơn, góp phần nâng cao khả năng huy động nguồn lực cho đầu tư, sản xuất và phát triển.

Phóng viên: Bên cạnh khó khăn về vốn, nhiều hộ kinh doanh còn e ngại các quy định về kế toán, thuế và thủ tục pháp lý khi chuyển đổi thành doanh nghiệp. Dự thảo Luật đã có cơ chế gì mới để tháo gỡ những vướng mắc này?

Phó Cục trưởng Trịnh Thị Hương: Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi từ hộ kinh doanh tiếp tục là một trong những nhóm chính sách trọng tâm của dự thảo Luật sửa đổi lần này. Các chính sách được thiết kế nhằm tạo động lực để hộ kinh doanh mạnh dạn chuyển đổi và nhanh chóng thích nghi với mô hình hoạt động chuyên nghiệp, bền vững hơn.

Bên cạnh các chính sách ưu đãi như miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong ba năm đầu và miễn, giảm một số khoản phí khi thành lập, dự thảo Luật tập trung tháo gỡ một trong những rào cản lớn nhất đối với doanh nghiệp mới chuyển đổi là chi phí tuân thủ.

Theo đó, doanh nghiệp siêu nhỏ được áp dụng chế độ kế toán, tài chính theo hướng đơn giản, dễ thực hiện; đồng thời được hỗ trợ sử dụng các nền tảng số dùng chung, phần mềm kế toán và một phần chi phí thuê dịch vụ kế toán. Giải pháp này giúp giảm gánh nặng chi phí, tạo điều kiện để doanh nghiệp tuân thủ đầy đủ các quy định của pháp luật ngay từ giai đoạn đầu hoạt động.

Đặc biệt, dự thảo Luật bổ sung cơ chế đối với doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh hoạt động dưới mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do một cá nhân làm chủ có quy mô siêu nhỏ.

Theo đó, doanh nghiệp được áp dụng mô hình tổ chức đơn giản, không bắt buộc có chủ tịch công ty, không bắt buộc có kế toán trưởng và được áp dụng chế độ kế toán, tài chính, phương pháp tính thuế đơn giản tương tự hộ kinh doanh.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp sau chuyển đổi được hỗ trợ đào tạo, tư vấn, nâng cao năng lực quản trị; đồng thời được ưu tiên áp dụng cơ chế cảnh báo sớm và hướng dẫn khắc phục vi phạm, giúp hạn chế rủi ro trong quá trình hoạt động. Cách tiếp cận này tạo tâm lý yên tâm khi chuyển đổi, khuyến khích hộ kinh doanh trở thành doanh nghiệp và góp phần nâng cao chất lượng khu vực kinh tế tư nhân.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn bà!