Liên kết 4 nhà, chanh không hạt Vĩnh Long bứt phá xuất khẩu

Từ thành công này, tỉnh Vĩnh Long đang tích cực hợp tác với doanh nghiệp nước ngoài để phát triển vùng nguyên liệu phục vụ xuất khẩu, nâng cao chuỗi giá trị và thu nhập cho người dân.

Ông Thái Phước Lộc, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã tỉnh Vĩnh Long cho biết, Vĩnh Long là một trong những địa phương được Công ty TNHH The Fruit Republic Cần Thơ (100% vốn đầu tư Hà Lan) chọn xây dựng vùng nguyên liệu theo Dự án "Phát triển chuỗi cây có múi bền vững ở Đồng bằng sông Cửu Long".

Dự án hướng đến mục tiêu nâng cao hiệu quả và tính bền vững của ngành cây có múi tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ, góp phần cải thiện sinh kế cho khoảng 150.000 nông dân đang sản xuất quy mô nhỏ. Theo đó, dự án tập trung xây dựng chuỗi giá trị cho khoảng 500 nông dân tham gia sản xuất theo hợp đồng, đạt các tiêu chuẩn quốc tế như GlobalGAP; đồng thời phát triển hệ thống vườn ươm cung cấp cây giống chất lượng cao, sạch bệnh cho khoảng 20.000 nông dân.

Nông dân tham gia dự án được tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn quy trình sản xuất đạt chuẩn quốc tế; tư vấn dinh dưỡng cây trồng; hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn đầu tư và ứng dụng công nghệ. Cùng đó, dự án còn thúc đẩy phát triển thị trường, nâng cao nhận thức người tiêu dùng về sản phẩm cây có múi được sản xuất theo hướng sạch và bền vững.

Hiện, tỉnh Vĩnh Long có trên 47.000 ha cây có múi, gồm: bưởi, cam, quýt, chanh. Tuy nhiên, phần lớn diện tích sản xuất vẫn ở quy mô nông hộ nhỏ lẻ, nên đối mặt nhiều khó khăn như tác động của biến đổi khí hậu, dịch bệnh, chất lượng cây giống chưa đồng đều,...

Những yếu tố này làm cho vòng đời kinh tế của vườn cây có múi tương đối ngắn, nhiều vườn cây trái nhanh chóng suy giảm năng suất và phải cải tạo sau vài năm canh tác. Đối với cây chanh, thời gian khai thác có thể kéo dài hơn, song sau khoảng 7 năm, phần lớn vườn cây cũng cần lập mới tái canh để đảm bảo hiệu quả. Cùng với đó là sự thiếu liên kết thị trường, khiến giá cả luôn bấp bênh, hiệu quả kinh tế mang lại không cao.

Theo ông Thái Phước Lộc, điểm mấu chốt để phát triển bền vững ngành hàng cây có múi là rất cần tổ chức lại sản xuất theo chuỗi liên kết. Thời gian qua, Liên minh Hợp tác xã tỉnh đã đóng vai trò cầu nối, vận động nông dân tham gia mô hình, hỗ trợ thành lập tổ, nhóm sản xuất và phát triển hợp tác xã làm hạt nhân liên kết, đồng thời kết nối doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm.

"Chúng tôi xác định, nếu sản xuất riêng lẻ sẽ rất khó đáp ứng về các yêu cầu tiêu chuẩn khắt khe của thị trường xuất khẩu. Do đó, phải tổ chức sản xuất theo hướng có liên kết, có kiểm soát quy trình và có doanh nghiệp đồng hành ngay từ đầu," ông Lộc nhấn mạnh.

Mô hình trồng chanh không hạt của Hợp tác xã Nông nghiệp Thành Chí (xã Tân An) đã minh chứng rõ cho hiệu quả của sản xuất theo chuỗi liên kết. Nhờ có doanh nghiệp bao tiêu, sản phẩm được xuất khẩu sang thị trường Hà Lan luôn ổn định, giúp người trồng yên tâm sản xuất.

Ông Thạch Đây, xã Song Lộc liên kết trồng chanh không hạt với Hợp tác xã Thành Chí cho biết, năm 2022, gia đình ông chuyển đổi 5.000 m² đất lúa sang trồng chanh không hạt, thu nhập tăng cao so với trồng lúa rất nhiều lần. Tham gia mô hình, ông được hợp tác xã cung cấp cây giống chất lượng, hỗ trợ kỹ thuật, hướng dẫn quy trình sản xuất, chăm sóc, kí kết hợp đồng bao tiêu với giá cao hơn giá thị trường ít nhất 3.000 đồng/kg.

Cây chanh được trồng theo tiêu chuẩn hữu cơ nên nông dân có thể tận dụng nguồn phụ phẩm nông nghiệp để làm phân bón, chi phí chủ yếu là vốn đầu tư ban đầu. Nông dân còn được tạo điều kiện tiếp cận nguồn vốn vay 50 triệu đồng/thành viên từ nguồn vốn ủy thác của Hội Nông dân tỉnh để chuyển đổi mô hình; đồng thời, được tạo điều kiện để tiếp cận nhiều chính sách khác của Liên minh Hợp tác xã tỉnh.

Bà Thạch Thị Sang, cùng là thành viên Tổ chi hội trồng chanh không hạt xã Song Lộc cho biết, gia đình bà trồng 1,7 ha chanh không hạt liên kết với Hợp tác xã  Thành Chí. Tham gia mô hình, bà được hỗ trợ kỹ thuật, tiếp cận nguồn vốn và được hợp tác xã bao tiêu sản phẩm. Hiện, vườn chanh đang cho thu hoạch ổn định, thu nhập cao hơn 5-6 lần so với vườn tạp trước đó.

Hợp tác xã Thành Chí được thành lập năm 2022 với quy mô ban đầu chỉ 10 thành viên, sản xuất diện tích 3,6 ha. Đến nay, hợp tác xã đã phát triển lên 142 thành viên liên kết, với tổng diện tích sản xuất khoảng 240 ha, trong đó gần 90 ha đang cho thu hoạch ổn định. Sản lượng chanh không hạt tiêu thụ hiện đạt từ 120–150 tấn mỗi tháng và có thể tăng lên 200–250 tấn/tháng vào mùa thuận.

Chi phí đầu tư ban đầu cho mô hình trồng chanh không hạt dao động khoảng 110–130 triệu đồng/ha. Sau khoảng 36 tháng, doanh thu bình quân có thể đạt khoảng 375 triệu đồng/ha với giá bán trung bình khoảng 15.000 đồng/kg. Nếu so với canh tác lúa truyền thống, hiệu quả kinh tế từ cây chanh không hạt cao hơn từ 5 đến 6 lần.

Mô hình trồng chanh không hạt hiện không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn tạo việc làm ổn định cho hơn 150 lao động tại địa phương. Tư duy sản xuất của nông dân được thay đổi từ hình thức sản xuất nhỏ lẻ, manh mún chuyển sang sản xuất theo chuỗi liên kết, có kế hoạch rõ ràng, gắn với thị trường và nâng cao trách nhiệm đối với chất lượng sản phẩm.

Ông Phan Đức Tài, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Thành Chí cho biết, cây chanh không hạt rất dễ trồng, không kén thổ nhưỡng, ít sâu bệnh, nhẹ công chăm sóc, không tốn nhiều chi phí. Tuy nhiên, trồng chanh để xuất khẩu nên trong qui trình sản xuất nông dân phải tuân thủ nghiêm ngặt việc sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật với thành phần được nước nhập khẩu Hà Lan cho phép, theo danh mục Công ty TNHH MTV The Fruit Republic  Cần Thơ cung cấp cho hợp tác xã.

Để phát triển vùng nguyên liệu chanh không hạt trên địa bàn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long Châu Văn Hòa đã chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, Liên minh Hợp tác xã, UBND các địa phương tăng cường các hoạt động hỗ trợ cho hợp tác xã, nông dân thắt chặt liên kết với doanh nghiệp trong sản xuất, tiêu thụ. Yêu cầu đặt ra hàng đầu là  chú trọng chất lượng, nhất là cây giống và quy trình sản xuất, nghiên cứu xây dựng hệ thống vườn ươm giống đạt chuẩn, nhằm đảm bảo đạt hiệu quả bền vững.

Theo đó, UBND tỉnh Vĩnh Long sẽ đẩy mạnh xây dựng quan hệ đối tác công – tư, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân để thắt chặt chuỗi giá trị bền vững. Việc mở rộng diện tích phải tuân thủ quy hoạch, phù hợp điều kiện thổ nhưỡng, tiêu chuẩn chất lượng đúng với  nhu cầu thị trường, tránh phát triển ồ ạt.

Mục tiêu đến năm 2030, tỉnh Vĩnh Long phấn đấu phát triển khoảng 500 ha chanh không hạt phục vụ xuất khẩu. Bên cạnh đó, tỉnh sẽ đẩy mạnh xây dựng mã số vùng trồng, hỗ trợ nông dân thực hành nông nghiệp tốt, tiếp cận tiêu chuẩn sản xuất an toàn và tạo điều kiện cho hộ nông dân tiếp cận nguồn vốn để nhân rộng mô hình trồng chanh hiệu quả.

Ngoài chanh không hạt, tỉnh cũng định hướng phát triển thêm một số cây có múi chủ lực phù hợp thổ nhưỡng và cho giá trị kinh tế cao như  bưởi Năm Roi, góp phần đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao hiệu quả ngành hàng cây có múi trong thời gian tới.