Thanh trà ngọt Vĩnh Long: Từ vườn quê thành mỏ vàng mới

Phường Đông Thành, tỉnh Vĩnh Long là vùng trồng đặc sản thanh trà của địa phương với hai loại chủ yếu là ngọt và chua – loại trái cây từng được xác lập Kỷ lục Việt Nam với 135 món ẩm thực độc đáo được chế biến từ nguyên liệu này. Hiện thanh trà ngọt ngày càng được ưa chuộng nhờ hương vị ngọt thanh, năng suất và giá trị kinh tế cao. Giá bán thanh trà ngọt dao động từ 100 – 150 nghìn đồng/kg nhưng vẫn không đủ cung cấp ra thị trường. Xác định đây là cây trồng có tiềm năng phát triển bền vững, địa phương đã định hướng mở rộng diện tích từ khoảng 40 ha lên 100 ha vào năm 2030. Chính quyền địa phương đang tập trung hỗ trợ cây giống và hướng dẫn kỹ thuật, giúp người dân mở rộng diện tích trong, từng bước làm chủ quy trình canh tác, nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm.

Làm chủ kỹ thuật, nâng giá trị cây thanh trà

Thanh trà chua được trồng từ nhiều năm trước, có ưu điểm dễ trồng, cho trái nhiều nhưng do vị chua nên việc tiêu thụ gặp khó khăn. Ngược lại, thanh trà ngọt những năm gần đây được thị trường ưa chuộng nhờ vị ngọt thanh, trái sai và có giá trị kinh tế cao.

Ông Huỳnh Văn Cập - Giám đốc Hợp tác xã sản xuất và tiêu thụ cây giống quả thanh trà ngọt Đông Thành là một trong những người gắn bó lâu năm với việc phát triển giống cây này tại địa phương. Ông đã sưu tầm nhiều nguồn giống để nghiên cứu, từ đó tuyển chọn được những cây thanh trà có năng suất cao, hương vị ngọt để nhân giống và đã được đăng ký độc quyền nhãn hiệu “cây giống thanh trà ngọt Năm Cập”.

Từ trăn trở về việc cây hay mất mùa, sản xuất còn phụ thuộc vào thời tiết, những năm gần đây, ông Cập tiếp tục nghiên cứu, liên kết với các đơn vị, viện, trường để được tư vấn kỹ thuật. Ông sang Thái Lan tham quan các mô hình trồng thanh trà ngọt nhằm học hỏi kinh nghiệm và vận dụng vào điều kiện thực tế tại địa phương.

Sau nhiều lần thử nghiệm, ông đã làm chủ quy trình chăm sóc, đồng thời thành công trong việc xử lý cho cây thanh trà ra trái "né"  thời điểm chính vụ để bán được giá cao. Gần 3 năm qua, nhờ áp dụng các biện pháp kỹ thuật như bón phân hợp lý, tưới nước, xử lý ra hoa đúng thời điểm, vườn thanh trà ngày càng tăng năng suất, cho trái rải vụ mà không còn phụ thuộc nhiều vào thời tiết như trước đây.

Ông Huỳnh Văn Cập cho biết, nhờ áp dụng kỹ thuật xông đèn và chăm sóc đúng quy trình, năng suất thanh trà  cho trái hiện tăng từ 20 – 30%. Trước đây, sản xuất thường theo kiểu năm được mùa thì năm sau năng suất giảm do phụ thuộc thời tiết. Hiện tại có thể chủ động một số giải pháp để điều khiển thời điểm ra hoa, chủ động cho cây ra trái rải vụ từng khu trong vườn để thuận lợi chăm sóc và chủ động tiêu thụ.

Từ kinh nghiệm đó, ông Cập chia sẻ kỹ thuật cho các thành viên hợp tác xã. Nhờ liên kết sản xuất, trao đổi kinh nghiệm và tuân thủ quy trình kỹ thuật, nhiều vườn thanh trà trong hợp tác xã đều đạt hiệu quả kinh tế cao. Hiện thanh trà chua được thương lái thu mua tại vườn với giá khoảng 15 – 20 nghìn đồng/kg, trong khi thanh trà ngọt dao động từ 100 – 150 nghìn đồng/kg, mang lại niềm phấn khởi cho người trồng.

Ông Huỳnh Văn Hào (phường Đông Thành, tỉnh Vĩnh Long) cho biết, 2 năm gần đây, ông áp dụng các tiến bộ kỹ thuật như xử lý ra hoa chủ động, bón phân cân đối, tưới tiết kiệm và chăm sóc theo quy trình nên vườn thanh trà phát triển tốt. Năm nay cây cho năng suất tăng hơn 20%, giá bán ở mức cao nên gia đình phấn khởi. Từ hiệu quả đó, ông đang tiếp tục cải tạo vườn, chăm sóc số thanh trà ngọt đang có và mở rộng trồng thêm một số cây mới.

Phát triển vùng trồng quy mô

Những năm qua, nhờ chủ động “đi trước, đón đầu” thị trường, các sản phẩm cây giống và trái thanh trà của Hợp tác xã sản xuất và tiêu thụ cây giống – quả thanh trà ngọt Đông Thành luôn bán được giá, mang lại hiệu quả kinh tế cao. Từ hiệu quả thực tế, nhiều hộ dân mạnh dạn tham gia hợp tác xã, cải tạo vườn tạp và chuyển sang trồng thanh trà ngọt với diện tích lớn, từng bước hình thành vùng trồng chuyên canh theo quy hoạch.

Ông Trương Văn Hoàng (phường Đồng Thành) - một trong những hộ trồng thanh trà hiệu quả tại địa phương với khoảng 130 gốc cho biết, vườn của ông bắt đầu thu hoạch từ Tết Nguyên đán và kéo dài đến nay. Năm nay, sản xuất thuận lợi khi năng suất tăng gần 20%, giá bán cũng cao hơn so với những năm trước.

Mấy năm nay, khi thanh trà ngọt mang lại giá trị kinh tế cao, ông đã tìm hiểu và tham gia hợp tác xã để học hỏi kỹ thuật xử lý ra hoa và chăm sóc cây. Nhờ áp dụng đúng quy trình kỹ thuật, vườn thanh trà cho hiệu quả cao, chi phí phân thuốc không nhiều nhưng năng suất và giá bán ổn định. Đặc biệt, khi xử lý cho cây ra trái rải vụ, vườn có thể cho thu hoạch liên tục trong khoảng 2,5 – 3 tháng, tránh tình trạng dồn sản lượng vào một thời điểm nên giá bán luôn ở mức tốt. Nhờ cây thanh trà, kinh tế gia đình ngày càng ổn định, có điều kiện mua sắm tiện nghi và chăm lo cho con cái ăn học”.

Ông Huỳnh Văn Cập (Giám đốc Hợp tác xã Thanh trà ngọt Đông Thành) cho biết, hợp tác xã được thành lập năm 2021, với khoảng 10 thành viên ban đầu, đến nay đã phát triển lên 22 thành viên. Thời gian qua, hợp tác xã chú trọng tập huấn, chuyển giao kỹ thuật cho các thành viên, nhất là hướng dẫn xử lý ra hoa chủ động bằng hệ thống đèn chiếu sáng, kết hợp bón phân cân đối và quản lý dịch hại tổng hợp.

Theo ông Cập, việc chuyển từ sản xuất theo kinh nghiệm sang áp dụng quy trình kỹ thuật đã mang lại hiệu quả rõ rệt, giúp năng suất thanh trà tăng bình quân khoảng 30%, chất lượng trái được nâng lên. Cụ thể, với cây thanh trà khoảng 14 năm tuổi, trước đây sản lượng chỉ đạt 80 – 90 kg/cây, nhưng sau khi áp dụng kỹ thuật xử lý ra hoa chủ động, năng suất tăng lên 120 – 130 kg/cây. Nhờ đó, hiệu quả kinh tế được cải thiện, tạo động lực để các thành viên mạnh dạn áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật vào sản xuất.

Không chỉ nâng cao hiệu quả canh tác, hợp tác xã còn đồng hành với địa phương trong việc mở rộng diện tích trồng thanh trà theo hướng bền vững. Khi người dân có nhu cầu phát triển vườn, hợp tác xã sẵn sàng hướng dẫn quy trình từ khâu trồng, chăm sóc đến xử lý ra hoa, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Theo Ủy ban nhân dân phường Đông Thành, cây thanh trà là một trong những cây trồng lâu năm tại địa phương, thường cho thu hoạch theo mùa và kéo dài trong vài tháng, mang lại nguồn thu nhập khá ổn định cho người dân. Đặc biệt, thanh trà ngọt với nhiều ưu điểm về hương vị và giá trị kinh tế  nên đang được nhiều hộ lựa chọn phát triển.

Từ hiệu quả thực tế, địa phương đã xây dựng kế hoạch phát triển thanh trà trở thành một trong những cây trồng chủ lực. Theo định hướng, đến năm 2030 diện tích thanh trà dự kiến đạt khoảng 100 ha, góp phần nâng cao thu nhập và phát triển kinh tế cho người dân. Theo đó, địa phương từng bước hỗ trợ một phần chi phí cây giống để người dân mở rộng diện tích trồng thanh trà ngọt theo hướng hình thành vùng trồng tập trung, gắn với liên kết sản xuất và tiêu thụ nhằm bảo đảm đầu ra ổn định.

Phó Trưởng phòng Kinh tế - Hạ tầng và Đô thị phường Đông Thành Nguyễn Thanh Hải cho hay, địa phương hiện có khoảng 41,5 ha thanh trà, gồm 22 ha thanh trà chua và 19,5 ha thanh trà ngọt. Theo định hướng nhiệm kỳ 2025 – 2030, phường sẽ nâng diện tích lên 100 ha, trong đó ưu tiên phát triển thanh trà ngọt. Việc mở rộng diện tích được thực hiện theo lộ trình, dự kiến năm 2026 tăng thêm khoảng 7 ha thanh trà ngọt, đồng thời vẫn duy trì diện tích thanh trà chua ở mức hợp lý để đa dạng sản phẩm và tránh cung vượt cầu. Bên cạnh đó, địa phương đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật, sản xuất theo hướng an toàn nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và xây dựng thương hiệu bền vững.

Trong thời gian tới, địa phương sẽ phối hợp với hợp tác xã hướng dẫn người dân kỹ thuật, chuyển giao biện pháp xử lý ra hoa, rải vụ nhằm nâng cao giá trị sản phẩm, đồng thời kết hợp với Sở Công Thương đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử, mở rộng thị trường tiêu thụ, góp phần ổn định đầu ra và nâng cao thu nhập cho người dân.