Liên kết chuỗi giá trị: Bệ phóng cho nông sản xuất khẩu ở Vĩnh Long

Mô hình liên kết không chỉ nâng thu nhập cho nông dân mà còn từng bước hình thành vùng sản xuất hàng hóa gắn với thị trường trong nước và xuất khẩu.

Từ diện tích đất trồng dừa kém hiệu quả, ba năm trước, gia đình ông Tô Thanh Hiếu, ấp Đai Tèn, xã Song Lộc quyết định liên kết với Hợp tác xã Thành Chí (xã Tân An) trồng chanh không hạt xuất khẩu trên diện tích 1,2 ha. Đến nay, diện tích này bắt đầu cho năng suất ổn định, với mức lợi nhuận luôn đảm bảo trên 200 triệu đồng/ha/năm, cao gấp nhiều lần so với trồng lúa trước đó.

Tham gia vùng liên kết của Hợp tác xã Thành Chí, gia đình ông được hỗ trợ cây giống, hướng dẫn kỹ thuật và quy trình canh tác theo tiêu chuẩn xuất khẩu. Giá thu mua chanh không hạt được hợp tác xã duy trì ổn định, thấp nhất 10.000 đồng/kg khi thị trường giảm; khi giá tăng, giá thu mua cao hơn thị trường ít nhất 3.000 đồng/kg. Năm 2026, doanh nghiệp còn áp dụng chính sách thưởng thêm 500-2.000 đồng/kg tùy tỷ lệ sản phẩm đạt chuẩn.

Mô hình trồng chanh không hạt phục vụ xuất khẩu được Liên minh Hợp tác xã tỉnh Vĩnh Long phối hợp với Hợp tác xã nông nghiệp Thành Chí (xã Tân An) triển khai từ năm 2020. Từ diện tích ban đầu, mô hình từng bước mở rộng trên cơ sở liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp, hình thành vùng nguyên liệu tập trung phục vụ xuất khẩu.

Hiện Hợp tác xã Thành Chí có 186 thành viên liên kết sản xuất với tổng diện tích 188,4 ha tại 16 xã, phường trong tỉnh. Toàn bộ diện tích được Công ty TNHH MTV The Fruit Republic Cần Thơ bao tiêu sản phẩm để xuất khẩu sang thị trường Hà Lan. Bình quân mỗi tháng hợp tác xã tiêu thụ 120-150 tấn chanh, thời điểm thuận lợi đạt 200-250 tấn.

Trong chuỗi liên kết, hợp tác xã hỗ trợ thành viên cây giống, kỹ thuật và chuyển giao quy trình canh tác theo tiêu chuẩn GlobalGAP; đồng thời phối hợp doanh nghiệp kiểm soát nhật ký sản xuất, vật tư nông nghiệp và thời gian cách ly nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu. Doanh nghiệp giữ vai trò quan trọng trong tiêu thụ sản phẩm, tạo đầu ra tương đối ổn định cho người dân.

Ông Phan Đức Tài, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Thành Chí cho biết chi phí đầu tư ban đầu cho chanh không hạt khoảng 100-130 triệu đồng/ha. Sau khoảng 18 tháng trồng, cây bắt đầu cho thu hoạch; nếu duy trì thu hoạch từ 6-10 tháng, người trồng có thể thu hồi vốn đầu tư ban đầu. Từ năm thứ ba, khi vườn bước vào giai đoạn cho năng suất ổn định khoảng 30-50 tấn/ha/năm, lợi nhuận có thể đạt 500-600 triệu đồng/ha/năm, cho thấy hiệu quả kinh tế khá cao so với nhiều loại cây trồng trên cùng diện tích.

Tại xã Tiểu Cần, mô hình chanh dây ngọt cũng đang được triển khai theo hướng tương tự. Ngay từ khi bắt đầu sản xuất, các hộ dân đã tham gia liên kết với hợp tác xã và doanh nghiệp từ khâu đầu tư, cung ứng vật tư, hướng dẫn kỹ thuật đến tiêu thụ sản phẩm, qua đó từng bước tạo chuỗi sản xuất đối với một cây trồng mới tại địa phương.

Mô hình được Hợp tác xã Nông nghiệp Kim Ngân Thái Bình triển khai vào năm 2025 trên diện tích 7 ha, với 5 hộ thành viên tham gia. Trong đó, Công ty cổ phần Tập đoàn Nông nghiệp AMAZON đầu tư 50% chi phí giống, vật tư nông nghiệp và hệ thống giàn leo. Phần vốn doanh nghiệp đầu tư này người dân sẽ hoàn trả dần sau mỗi lần thu hoạch từ 10%.

Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Kim Ngân Thái Bình Lưu Thị Như cho biết, cách hỗ trợ này giúp các hộ tham gia giảm áp lực vốn đầu tư ban đầu, đồng thời tạo điều kiện để sản xuất được tổ chức tương đối đồng bộ. Nông dân trực tiếp chăm sóc, thu hoạch; hợp tác xã tập hợp các hộ, phối hợp hướng dẫn kỹ thuật; doanh nghiệp tham gia từ khâu cung ứng giống, vật tư, đầu tư hệ thống giàn đến liên kết tiêu thụ sản phẩm.

Kết quả bước đầu cho thấy mô hình đang cho những tín hiệu tích cực. Chanh dây bắt đầu cho thu hoạch sau 3,5-4 tháng trồng; năng suất bình quân khoảng 50-60 tấn/ha/vụ, thời gian khai thác một vụ từ 18-24 tháng. Đến nay, 3 vườn với tổng diện tích 2,5 ha đã cho thu hoạch, sản lượng khoảng 11 tấn.

Ông Trịnh Trường Giang, Phó trưởng Phòng Kinh tế UBND xã Tiểu Cần cho biết qua đánh giá bước đầu, doanh thu bình quân của mô hình đạt khoảng 990 triệu đồng/ha/vụ, chi phí đầu tư khoảng 500 triệu đồng/ha/vụ, lợi nhuận gần 490 triệu đồng/ha/vụ. Sản phẩm được phân loại theo chất lượng, với giá khoảng 35.000 đồng/kg đối với loại 1, 25.000 đồng/kg loại 2 và 12.000 đồng/kg loại 3.

Theo ông Giang, ưu điểm của chanh dây là thời gian bắt đầu cho thu hoạch tương đối ngắn. Nếu được chăm sóc đúng kỹ thuật, cây có năng suất khá cao và thời gian khai thác kéo dài, tạo điều kiện để người dân có nguồn thu trong thời gian tương đối dài.

“Một cây trồng còn mới đối với nhiều nông dân địa phương, việc hợp tác xã đứng ra tập hợp các hộ, tổ chức sản xuất và phối hợp kỹ thuật, doanh nghiệp tham gia hỗ trợ đầu vào và tiêu thụ, có ý nghĩa quan trọng trong việc giảm rủi ro cho người dân khi chuyển đổi”, ông Trịnh Trường Giang cho biết.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long Châu Văn Hòa, hiệu quả được khẳng định qua nhiều năm của mô hình chanh không hạt và những kết quả bước đầu từ mô hình chanh dây ngọt cho thấy, trong quá trình chuyển đổi sản xuất, việc lựa chọn cây trồng phù hợp cần gắn với tổ chức lại sản xuất và xây dựng liên kết ngay từ đầu. Khi nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp cùng tham gia từ đầu tư, hướng dẫn kỹ thuật đến tiêu thụ sản phẩm, không chỉ giúp người dân giảm rủi ro trong quá trình chuyển đổi mà còn tạo điều kiện hình thành vùng nguyên liệu ổn định, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và xuất khẩu.

Thời gian tới, tỉnh tiếp tục khuyến khích, hỗ trợ các mô hình sản xuất hiệu quả, nhất là những mô hình gắn với hợp tác xã, doanh nghiệp và thị trường tiêu thụ. Đối với mô hình chanh dây ngọt, địa phương cần hướng dẫn hợp tác xã hoàn thiện phương án sản xuất, kinh doanh, từng bước xây dựng vùng nguyên liệu, đáp ứng các yêu cầu về mã số vùng trồng, tiêu chuẩn chất lượng và nghiên cứu phát triển sản phẩm chế biến sâu. Qua đó, các mô hình sản xuất hiệu quả không chỉ góp phần nâng thu nhập cho nông dân mà còn từng bước hình thành những vùng sản xuất hàng hóa có khả năng cạnh tranh, nâng cao giá trị nông sản và thúc đẩy chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng bền vững.