Loại bỏ công nghệ lạc hậu, ưu tiên chuyển đổi xanh trong sản xuất vật liệu xây dựng

Ban Bí thư vừa ban hành Chỉ thị số 03-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác quản lý, phát triển vật liệu xây dựng trong giai đoạn mới, nhằm đáp ứng mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Một trong những nội dung đáng chú ý là để định hình lại ngành vật liệu xây dựng, thời gian tới, sẽ loại bỏ công nghệ lạc hậu và ưu tiên chuyển đổi xanh.

Thời gian qua ngành vật liệu xây dựng đạt nhiều thành tựu quan trọng, năng lực sản xuất tăng mạnh, sản phẩm đa dạng, chất lượng được cải thiện, cơ bản đáp ứng nhu cầu trong nước và từng bước nâng cao khả năng cạnh tranh quốc tế. Ngành cũng góp phần tạo việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, lĩnh vực này vẫn còn nhiều bất cập. Quy hoạch, chiến lược phát triển chưa gắn chặt với vùng nguyên liệu; cơ chế, chính sách thiếu đồng bộ, chưa sát thực tế. Tình trạng đầu tư dàn trải dẫn đến có thời điểm mất cân đối cung - cầu ở một số mặt hàng, gây lãng phí nguồn lực xã hội.

Hiệu quả sản xuất, kinh doanh và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp còn hạn chế; nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chưa được đẩy mạnh. Việc sử dụng tài nguyên, khoáng sản chưa tiết kiệm, còn gây ô nhiễm môi trường. Chất lượng nguồn nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu, vi phạm pháp luật trong sản xuất, kinh doanh vật liệu xây dựng vẫn xảy ra...

Do đó, tại Chỉ thị 03, Ban Bí thư yêu cầu tăng cường vai trò lãnh đạo, nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên, doanh nghiệp và người dân về vị trí của ngành vật liệu xây dựng trong công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, gắn với thích ứng biến đổi khí hậu, đô thị hóa, xây dựng nông thôn mới và bảo đảm quốc phòng - an ninh.

Định hướng xuyên suốt là phát triển ngành theo hướng bền vững, tự chủ, có năng lực cạnh tranh quốc tế; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; ưu tiên sản xuất và sử dụng vật liệu xanh, tiết kiệm năng lượng, vật liệu tái chế, giảm phát thải, thân thiện môi trường.

Theo đó, Chỉ thị yêu cầu rà soát, hoàn thiện hệ thống quy hoạch, chiến lược quản lý, phát triển vật liệu xây dựng đồng bộ, thống nhất; nghiên cứu bổ sung một số sản phẩm chủ yếu như xi măng, thép, gạch ốp lát, kính xây dựng vào danh mục quy hoạch ngành.

Đồng thời, Ban Bí thư cũng giao các cơ quan liên quan nghiên cứu ban hành luật về quản lý, phát triển vật liệu xây dựng; xây dựng cơ chế khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số gắn với nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh.

Một nội dung đáng chú ý là yêu cầu kiểm soát chặt chẽ các cơ sở sản xuất có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường; kiên quyết loại bỏ công nghệ lạc hậu, thâm dụng tài nguyên, phát thải cao. Chỉ thị nêu rõ không cấp phép nhập khẩu công nghệ, dây chuyền sản xuất cũ; không cho phép đầu tư, mở rộng các dự án chưa đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường, tiêu tốn nhiều năng lượng, tài nguyên. Các hành vi vi phạm pháp luật trong khai thác, chế biến, sử dụng khoáng sản làm vật liệu xây dựng sẽ bị xử lý nghiêm, nhất là trường hợp tái phạm.

Cùng đó, ngành cần đẩy mạnh điều tra cơ bản, xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu toàn quốc liên thông về vật liệu xây dựng và khoáng sản; điều chỉnh quy hoạch khoáng sản làm vật liệu xây dựng, bảo đảm nguồn nguyên liệu cho sản xuất. Việc hình thành các khu chế biến khoáng sản tập trung được khuyến khích nhằm giảm thất thoát, tiết kiệm tài nguyên.

Bên cạnh đó, Ban Bí thư yêu cầu thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng công nghệ tiên tiến, nhất là công nghệ sản xuất ít phát thải, tiết kiệm năng lượng, sử dụng nguyên liệu tái chế, nhiệt thừa và năng lượng tái tạo. Công nghệ số cần được ứng dụng rộng rãi trong quản lý sản xuất, logistics, kiểm soát chất lượng và quan trắc môi trường trực tuyến.

Ngành cũng được định hướng tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp với cơ sở nghiên cứu, đào tạo; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; thu hút các tập đoàn lớn đầu tư, hình thành trung tâm đổi mới sáng tạo và nghiên cứu - phát triển tại Việt Nam.

Song song, Chỉ thị yêu cầu theo dõi sát diễn biến cung - cầu, yêu cầu nhập khẩu của các thị trường lớn; quản lý hiệu quả hoạt động nhập khẩu, tăng cường năng lực phòng vệ thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu và mở rộng xuất khẩu.

Ban Bí thư giao các cấp ủy, tổ chức đảng tổ chức quán triệt, xây dựng chương trình hành động thực hiện Chỉ thị; giao Đảng ủy Chính phủ, các cơ quan liên quan rà soát, hoàn thiện pháp luật, quy hoạch, tiêu chuẩn, quy chuẩn và tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát lĩnh vực vật liệu xây dựng trong thời gian tới.