Luật Đô thị đặc biệt- đột phá thể chế cho Thành phố Hồ Chí Minh phát triển

Phó Chủ tịch HĐND Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Trần Nhật Phượng nêu rõ, Thành phố luôn được xác định là trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo của vùng và cả nước. Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước đã luôn quan tâm, tạo điều kiện cho Thành phố thông qua các cơ chế thí điểm mang lại nhiều thành tựu quan trọng, tạo tiền đề khai thác hiệu quả tiềm năng của Thành phố.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy các cơ chế thí điểm thường bị giới hạn về thời gian và đôi khi thiếu tính đồng bộ với hệ thống pháp luật chung. Việc chuyển từ "Nghị quyết thí điểm" sang một đạo luật có tính bền vững như Luật Đô thị đặc biệt là nhu cầu cấp thiết để kiến tạo một khung thể chế ổn định, linh hoạt và đáp ứng yêu cầu phát triển dài hạn. 

Tại buổi làm việc với lãnh đạo Thành phố Hồ Chí Minh ngày 27/4/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định sự ủng hộ của Bộ Chính trị, Quốc hội, Chính phủ để Thành phố xây dựng dự thảo Luật đô thị đặc biệt “phản ánh đúng vị thế, tầm vóc, sứ mệnh của Thành phố Hồ Chí Minh; tập trung tạo đột phá về thể chế và quản trị”.

Tại hội thảo, các đại biểu đều nhất trí cho rằng, việc xây dựng Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt cho Thành phố Hồ Chí Minh có tầm quan trọng, cấp bách để đáp ứng yêu cầu phát triển của Thành phố trong giai đoạn mới. Việc ban hành Luật Đô thị đặc biệt không chỉ là một yêu cầu mang tính kỹ thuật lập pháp, mà là một đòi hỏi mang tính tất yếu khách quan từ thực tiễn phát triển và cạnh tranh thể chế trong kỷ nguyên toàn cầu hóa và kinh tế số.

Ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh, thành viên Ban Chỉ đạo xây dựng Luật Đô thị đặc biệt nhấn mạnh, Thành phố trong giai đoạn phát triển mới cần có những điều kiện mới để phát huy hết tiềm năng, tận dụng mọi nguồn lực cho sự phát triển, giữ vững vai trò, vị trí đầu tàu kinh tế. Luật Đô thị đặc biệt là “đột phá của đột phá” về thể chế, giữ vai trò quan trọng của Thành phố trong giai đoạn mới, tạo ra động lực mới, thể chế mới. Luật Đô thị đặc biệt sẽ giúp Thành phố xác định được mô hình quản trị một siêu đô thị nhiều tiềm năng; vấn đề phân cấp, phân quyền để khơi thông nguồn lực, tháo gỡ các điểm nghẽn giúp Thành phố tiếp tục phát triển nhanh, bền vững.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú nhấn mạnh, phạm vi điều chỉnh của Luật này cần xác định rõ Luật Đô thị đặc biệt là dành cho Thành phố Hồ Chí Minh, chứ không phải là luật chung cho các đô thị, với tinh thần “Thành phố Hồ Chí Minh vì cả nước, cả nước vì Thành phố Hồ Chí Minh”.

Luật phải thực sự tạo ra đột phá về thể chế và quản trị đô thị, tập trung vào các vấn đề mang tính chiến lược như phân quyền, quy hoạch, phát triển hạ tầng, huy động nguồn lực tư nhân, liên kết vùng và tháo gỡ các điểm nghẽn kéo dài về giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường để mở rộng không gian phát triển cho Thành phố trong giai đoạn mới. Yếu tố cốt lõi của Luật Đô thị đặc biệt là trao quyền mạnh mẽ và thực chất hơn cho Thành phố Hồ Chí Minh, đặc biệt là nâng cao vai trò của HĐND Thành phố trong việc ban hành các cơ chế, chính sách phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Đồng thời, Luật cần được thiết kế với tư duy mở, đủ dư địa để Thành phố phát huy tính chủ động trong các lĩnh vực hợp tác công tư, phát triển hạ tầng, thu hồi đất, giải phóng mặt bằng và liên kết vùng. Tuy nhiên, quá trình xây dựng Luật cần xác định rõ các “trần pháp lý” là Hiến pháp, tính chính trị của thể chế, các giới hạn liên quan đến lĩnh vực an ninh quốc phòng, đối ngoại… để đảm bảo Luật mang tính đặc thù của Thành phố, tính thiết thực, khả thi và hiệu quả.

Nhiều tham luận và ý kiến trao đổi tại hội thảo đã tập trung làm rõ các vấn đề quan trọng liên quan đến mô hình quản trị đô thị đặc biệt, cơ chế phân quyền, phát triển trung tâm tài chính quốc tế, cơ chế tài chính – ngân sách, kinh nghiệm quốc tế về quản trị đô thị hiện đại; cơ chế trách nhiệm, cơ chế bảo vệ cán bộ để tạo điều kiện phát huy tối đa năng lực của cán bộ, người dân Thành phố phục vụ cho sự phát triển.