Luật Thương mại điện tử có hiệu lực từ 1/7: Cơ hội tái lập trật tự thị trường số

Sau hơn một thập kỷ phát triển tốc độ rất cao, thương mại điện tử đang bước sang giai đoạn mới minh bạch, an toàn và trách nhiệm trong toàn bộ chuỗi vận hành. Nhiều ý kiến cho rằng, Luật Thương mại điện tử đi vào cuộc sống kỳ vọng giúp thị trường vận hành bài bản cũng như tái lập trật tự cho không gian kinh doanh số.

Ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) cho biết, thời gian qua, thương mại điện tử tại Việt Nam phát triển nhanh chóng với sự xuất hiện liên tục của nhiều mô hình kinh doanh mới. Tuy nhiên, chính tốc độ phát triển mạnh mẽ này đã bộc lộ rõ những khoảng trống và thách thức trong khuôn khổ pháp lý hiện hành. 

Một trong những vấn đề nổi bật là pháp luật chưa theo kịp sự đổi mới của các mô hình kinh doanh số. Các nền tảng trung gian, mô hình kinh tế nền tảng và hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới phát triển nhanh nhưng hệ thống quy định trước đây chưa xác định đầy đủ trách nhiệm pháp lý của chủ thể tham gia, nhất là vai trò của nền tảng trong quản lý giao dịch và kiểm soát hàng hóa. 

Cùng đó, rủi ro trên môi trường số ngày càng gia tăng cả về quy mô lẫn mức độ phức tạp. Tình trạng hàng giả, hàng nhái, gian lận thương mại, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và vi phạm quyền lợi người tiêu dùng diễn biến khó lường hơn do đặc thù ẩn danh, giao dịch xuyên biên giới và tốc độ lan truyền nhanh của môi trường trực tuyến. 

Theo ông Hoàng Ninh, Luật Thương mại điện tử thể hiện rõ tư duy chính sách theo hướng vừa kiến tạo phát triển, vừa tăng cường hiệu quả quản lý. Không chỉ thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, luật còn hướng tới mục tiêu bảo đảm thị trường vận hành minh bạch, cạnh tranh lành mạnh và bền vững. Đồng thời nhấn mạnh vai trò của một hành lang pháp lý ổn định, rõ ràng, tạo điều kiện để doanh nghiệp và người dân tham gia thị trường số trong khuôn khổ quyền tự do kinh doanh được bảo đảm. 

Một điểm đáng chú ý là việc luật xác lập lại kỷ cương thị trường thông qua phân định rõ trách nhiệm của các chủ thể, đặc biệt là nền tảng trung gian. Các yêu cầu về minh bạch thông tin, xác thực dữ liệu, kiểm soát hàng hóa và bảo vệ người tiêu dùng được nâng lên theo hướng chủ động hơn, qua đó góp phần hạn chế gian lận và thúc đẩy cạnh tranh công bằng. 

Bên cạnh đó, định hướng phát triển bền vững cũng được lồng ghép rõ nét, với việc khuyến khích các mô hình thương mại điện tử xanh, tối ưu logistics và sử dụng bao bì thân thiện môi trường, gắn hoạt động thương mại điện tử với mục tiêu tăng trưởng xanh. Luật cũng mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh và startup tham gia thị trườngnhằm bảo đảm tiến trình chuyển đổi số mang tính bao trùm. 

Ở góc độ vận hành nền tảng, tư duy quản lý có sự chuyển dịch khi các sàn không chỉ đóng vai trò trung gian kỹ thuật mà còn gắn với trách nhiệm cụ thể hơn. Các nền tảng phải thực hiện công khai, xác thực thông tin người bán, hàng hóa và điều kiện giao dịch, đồng thời thiết lập cơ chế chủ động phát hiện, xử lý vi phạm và tiếp nhận phản ánh xuyên suốt quá trình giao dịch. Ngoài ra, các quy định về bảo vệ người tiêu dùng cũng được tăng cường thông qua cơ chế khiếu nại, hoàn trả, bồi thường minh bạch và yêu cầu bảo vệ dữ liệu cá nhân, qua đó củng cố niềm tin trong môi trường thương mại điện tử. 

Chia sẻ thêm về vấn đề này, bà Lê Thị Hà, Trưởng phòng Quản lý hoạt động thương mại điện tử, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) cho hay, môi trường số với đặc trưng mở, tốc độ phát triển nhanh và tính xuyên biên giới đang tạo áp lực lớn đối với quản lý nhà nước. Các hành vi gian lận ngày càng tinh vi có thể dễ dàng thay đổi thông tin, ẩn danh hoặc dịch chuyển giữa các nền tảng khiến việc phát hiện và xử lý vi phạm trở nên phức tạp.

Theo bà Lê Thị Hà, hệ sinh thái thương mại điện tử không chỉ gồm người bán và người mua, mà còn có sự tham gia của nền tảng công nghệ, thanh toán, logistics và các hoạt động truyền thông, quảng bá. Sự phân tán trách nhiệm giữa nhiều chủ thể khiến việc xử lý vi phạm gặp nhiều khó khăn, đồng thời đặt ra yêu cầu phải xác định rõ vai trò và nghĩa vụ của từng bên trong toàn bộ chuỗi hoạt động. 

Trong bối cảnh đó, Luật Thương mại điện tử được xây dựng theo hướng tăng cường quản lý dựa trên dữ liệu và công nghệ, đồng thời thiết lập rõ trách nhiệm của các chủ thể trong hệ sinh thái. Cách tiếp cận này chuyển từ tư duy khuyến khích phát triển đơn thuần sang phát triển có kiểm soát nhằm bảo đảm thị trường minh bạch, an toàn và ổn định hơn.

Một điểm mới đáng chú ý là yêu cầu các nền tảng thương mại điện tử thực hiện định danh người bán, lưu trữ dữ liệu giao dịch và cung cấp thông tin khi cơ quan quản lý yêu cầu. Bên cạnh đó, quy định về minh bạch thông tin hàng hóa cũng được siết chặt hơn, đặc biệt với nhóm hàng hóa nhạy cảm, qua đó góp phần bảo vệ người tiêu dùng và tạo môi trường cạnh tranh công bằng. 

Cùng với sự hỗ trợ từ nền tảng và chương trình nâng chuẩn vận hành, ngày càng nhiều nhà bán đã chủ động thích ứng với quy định mới, coi đây là cơ hội để củng cố uy tín và nâng cao chất lượng dịch vụ.

Thực tế cho thấy, ngày càng nhiều nhà bán đã nhận thức rõ rằng uy tín, tính minh bạch trong vận hành và sự tuân thủ quy định đang trở thành yếu tố then chốt quyết định khả năng phát triển bền vững trên môi trường thương mại điện tử. Dù quá trình thích ứng ban đầu có thể phát sinh thêm chi phí và nguồn lực nhưng về dài hạn sẽ tạo ra môi trường cạnh tranh công bằng hơn, có lợi cho doanh nghiệp đầu tư bài bản và tuân thủ nghiêm túc.

Hiện nay, các nền tảng như Shopee đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và hỗ trợ nhà bán; trong đó, việc định danh người bán thông qua công nghệ NFC kết hợp đối chiếu dữ liệu từ căn cước công dân giúp tăng độ chính xác trong xác thực thông tin. Đồng thời, trí tuệ nhân tạo (AI) được sử dụng để phát hiện sớm sản phẩm có dấu hiệu giả mạo hoặc vi phạm sở hữu trí tuệ. 

Ngoài ra, các công cụ như Cổng thông tin Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ (Brand IP Portal) và tính năng “Tố cáo sản phẩm vi phạm” trên ứng dụng cũng được triển khai cho phép chủ sở hữu quyền và người tiêu dùng trực tiếp phản ánh hành vi vi phạm, từ đó nâng cao hiệu quả giám sát và xử lý. Bên cạnh các giải pháp công nghệ, nhiều chương trình hỗ trợ nhà bán cũng được triển khai nhằm nâng cao năng lực vận hành. 

Từ ngày 1/7/2026, các nhà bán thuộc nhóm Shopee Mall, Shop Yêu thích và Shop Yêu thích+ sẽ được hưởng thêm quyền lợi như rút ngắn thời gian xử lý khiếu nại, tối ưu quy trình xét duyệt sản phẩm, tăng cường hỗ trợ trong tình huống trả hàng, hoàn tiền và tiếp cận dịch vụ chăm sóc khách hàng ưu tiên. Các chương trình đào tạo và hướng dẫn về thuế cũng được tổ chức thường xuyên để hỗ trợ nhà bán cập nhật quy định mới. 

Nhận định từ các chuyên gia, Luật Thương mại điện tử chính thức có hiệu lực từ 1/7 kỳ vọng giúp thị trường vận hành theo hướng minh bạch, rõ ràng và trách nhiệm hơn trong từng khâu giao dịch. Khi quy định về định danh người bán, công khai thông tin hàng hóa và kiểm soát hoạt động trên nền tảng được thực thi đồng bộ, những khoảng mờ vốn tồn tại trong môi trường số sẽ từng bước thu hẹp, tạo lập mặt bằng cạnh tranh ổn định cho doanh nghiệp chân chính.

Hơn nữa, người tiêu dùng có thêm cơ sở đánh giá mức độ tin cậy, nhà bán hàng buộc phải nâng chuẩn vận hành để duy trì uy tín, thị trường sẽ tự điều chỉnh theo hướng coi trọng chất lượng và niềm tin. Điều này sẽ giúp thương mại điện tử mở rộng quy mô cũng như đi vào quỹ đạo phát triển ổn định và bền vững.