Mô hình truyền thống của quỹ đầu tư mạo hiểm đang thay đổi

Mô hình truyền thống của quỹ đầu tư mạo hiểm (VC), vốn dựa trên việc rót vốn vào các công ty khởi nghiệp rồi thoái vốn qua phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), đang đứng trước nhiều thay đổi sâu sắc khi các doanh nghiệp công nghệ ngày càng trì hoãn niêm yết và ở lại lâu hơn trong hệ sinh thái vốn tư nhân.

Theo ông Ben Horowitz, đồng sáng lập quỹ Andreessen Horowitz (A16z), nhiều quỹ VC hiện phục vụ lợi ích của nhà đầu tư góp vốn (LP) nhiều hơn là doanh nhân, trong khi hiệu suất toàn ngành không đồng đều, chỉ một số ít quỹ đạt mức hoàn vốn vượt trội.

Trước bối cảnh dòng tiền trở nên dồi dào và cạnh tranh gay gắt, A16z cho rằng VC cần chuyển sang mô hình cung cấp dịch vụ toàn diện cho doanh nghiệp trong danh mục đầu tư. Thay vì chỉ rót vốn, các quỹ xây dựng đội ngũ “đối tác vận hành” hỗ trợ về nhân sự, tài chính, chiến lược, mở rộng quốc tế. Tại Pháp, một số quỹ như Serena, xAnge và Newfund đã sớm áp dụng cách tiếp cận này.

Song song với đó là sự nổi lên của mô hình “community VC”, theo hướng xây dựng mạng lưới rộng lớn gồm doanh nhân, lãnh đạo doanh nghiệp và chuyên gia, thông qua các câu lạc bộ, sự kiện và nội dung chuyên môn, nhằm tạo hệ sinh thái hỗ trợ khởi nghiệp. Một số quỹ mới thành lập trong thập niên qua khẳng định mạng lưới cộng đồng trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng.

Sự thay đổi lớn hơn nằm ở yếu tố thời gian. Các công ty khởi nghiệp ngày càng kéo dài thời gian ở lại thị trường tư nhân, khiến IPO không còn là “đích đến vàng” như trước. Công ty công nghệ tài chính Stripe là ví dụ tiêu biểu khi liên tục huy động vốn tư nhân thay vì niêm yết, dù được đánh giá đủ sức hấp dẫn thị trường chứng khoán.

Trước xu hướng này, năm 2021, quỹ Sequoia Capital đã tái cấu trúc để thành lập quỹ thường trực gồm nhiều quỹ con, cho phép nắm giữ cổ phần doanh nghiệp lâu dài, kể cả sau khi doanh nghiệp niêm yết. Cách làm này đưa hoạt động VC tiệm cận mô hình đầu tư tăng trưởng với kỳ vọng lợi nhuận ổn định hơn và tầm nhìn dài hạn hơn.

Kể từ năm 2022 – thời điểm thị trường công nghệ toàn cầu điều chỉnh mạnh sau giai đoạn bùng nổ hậu đại dịch COVID-19 – hai hoạt động mới phát triển nhanh là thị trường thứ cấp và quỹ tiếp nối. Thị trường thứ cấp cho phép nhà đầu tư ban đầu hoặc nhân viên bán lại cổ phần cho quỹ khác hoặc quỹ chuyên về giao dịch thứ cấp, qua đó tạo thanh khoản mà không cần IPO.

Theo số liệu của Pitchbook, tổng giá trị giao dịch VC thứ cấp tại Mỹ đạt 61,1 tỷ USD trong giai đoạn từ tháng 6/2024 đến tháng 6/2025, vượt mức 58,8 tỷ USD của các đợt IPO cùng kỳ. Tại châu Âu, thị trường này mới hình thành và đang từng bước mở rộng.

Bên cạnh đó, một số quỹ lựa chọn đa dạng hóa mạnh mẽ. Quỹ Lightspeed Venture Partners đã đăng ký tư cách cố vấn đầu tư (RIA), cho phép mua cổ phiếu niêm yết, thực hiện các thương vụ mua lại theo hình thức vốn cổ phần tư nhân và tham gia sâu vào thị trường thứ cấp. A16z cũng đã mở rộng sang đầu tư token tiền số, tham gia thương vụ mua lại mạng xã hội X với giá 44 tỷ USD, đồng thời phát triển nền tảng quản lý tài sản.

Xu hướng này cho thấy ranh giới giữa quỹ đầu tư mạo hiểm và nhà quản lý tài sản ngày càng mờ nhạt, khi nhiều quỹ chuyển sang mô hình đa tài sản, phục vụ nhu cầu của các nhà đầu tư tổ chức như quỹ hưu trí và quỹ đầu tư quốc gia, vốn ưu tiên tính ổn định và tầm nhìn dài hạn.

Trong bối cảnh đó, đầu tư mạo hiểm đang đứng trước giai đoạn tái định hình sâu rộng, với trọng tâm không chỉ là chấp nhận rủi ro cao để tìm kiếm lợi nhuận đột biến, mà còn là xây dựng cấu trúc linh hoạt, đa dạng hóa nguồn thu và kéo dài vòng đời đầu tư, phù hợp với sự biến động của thị trường tài chính toàn cầu.